พระอัจฉริยภาพของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ซึ่งเป็นที่ประจักษ์ทั้งต่อชาวไทย และชาวโลก พระองค์ทรงได้รับการถวายพระราชสมัญญา ‘พระบิดา’ ในหลากหลายสาขา หมายรวมถึงพระบิดาแห่งการประดิษฐ์ไทย
พระองค์ท่านทรงเป็นนักประดิษฐ์มาตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ เริ่มตั้งแต่เรือใบ “ซูเปอร์มด” ซึ่งทรงออกแบบและทรงต่อขึ้นมาด้วยพระองค์เอง และได้จดลิขสิทธิ์เป็นสากล ประเภท International Moth Class ที่ประเทศอังกฤษ และพระราชทานชื่อ “เรือใบมด” แปลงมาจาก “เรือใบม็อธ” ซึ่งที่มาของชื่อมีรับสั่งว่า “ที่ชื่อมดนั้น เพราะมันกัดเจ็บๆ คันๆ ดี”
และทรงพัฒนาเรือแบบต่อๆ มาอีก โดยพระราชทานชื่อว่า “เรือใบซูเปอร์มด” และ “เรือใบไมโครมด”
นอกจากนี้ สนพระราชหฤทัยเรื่องการประดิษฐ์เครื่องจักรกลเพื่อใช้ในการพัฒนาการเกษตรรูปแบบต่างๆ โดยอยู่บนพื้นฐานการใช้เทคโนโลยีแบบง่ายๆ ใช้ภูมิปัญญาของคนในท้องถิ่น ใช้วัสดุภายในประเทศ เน้นความง่ายต่อการใช้งาน การซ่อมบำรุงและราคาถูก เช่น เครื่องสีข้าว กังหันน้ำ
โดยทรงประดิษฐ์คิดค้น “กังหันน้ำชัยพัฒนา” ที่สามารถทำงานได้ผลอย่างจริงจัง เป็นเครื่องเติมอากาศที่ผิวน้ำหมุนช้าแบบทุ่นลอย สามารถแก้ปัญหาน้ำเสียเป็นการรักษาสิ่งแวดล้อม
กังหันน้ำชัยพัฒนา ได้รับการพิจารณาและทูลเกล้าฯ ถวายสิทธิบัตรในพระปรมาภิไธย ภายใต้กฎหมายสิทธิบัตรของไทย และถือเป็นสิ่งประดิษฐ์ชิ้นแรกที่จดทะเบียนในประเทศไทย นับเป็นสิ่งประดิษฐ์เครื่องกลเติมอากาศเครื่องที่ 9 ของโลกที่ได้รับสิทธิบัตร และเป็นครั้งแรกที่ได้มีการรับจดทะเบียน และออกสิทธิบัตรให้แก่พระบรมราชวงศ์ด้วย เมื่อวันที่ 2 ก.ค. 2536
จึงนับได้ว่าเป็นสิทธิบัตรในพระปรมาภิไธยของพระมหากษัตริย์พระองค์แรกในประวัติศาสตร์ชาติไทย และเป็นครั้งแรกของโลก
นับแต่นั้นมา พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงประดิษฐ์คิดค้นหลายสิ่งหลายอย่างมาอย่างต่อเนื่อง และได้จดทะเบียนสิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตรหลายฉบับ
เมื่อวันที่ 21 พ.ย. 2549 คณะรัฐมนตรีเห็นชอบทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายพระราชสมัญญา “พระบิดาแห่งการประดิษฐ์ไทย” ตามที่สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (สกว.) เสนอ เพื่อเฉลิมพระเกียรติและเผยแพร่พระเกียรติคุณ และเพื่อให้ประชาชนเจริญรอยตามเบื้องพระยุคลบาท
รวมทั้งปลูกฝัง เสริมสร้าง และส่งเสริม ให้เยาวชนไทยให้มีทุนทางสังคมของความเป็นนักประดิษฐ์คิดค้น พัฒนาและ ส่งเสริมนักประดิษฐ์ ให้ร่วมมือร่วมใจในการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม ความเจริญและความมั่นคงของประเทศชาติ
ต่อมาในวันที่ 1 ธ.ค. 2551 องค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก หรือ WIPO (World Intellectual Property Organization) ทูลเกล้าฯ ถวายรางวัล “โกลบอล ลีดเดอร์ อวอร์ด” (WIPO Global Leaders Award) แด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
ด้วยทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่ทรงอุทิศพระองค์ ทั้งกำลังพระราชหฤทัยและกำลังพระวรกาย สร้างสิ่งประดิษฐ์ต่างๆ พัฒนาความเป็นอยู่ของพสกนิกรชาวไทย ทรงใช้งานทรัพย์สินทางปัญญาส่งเสริมและพัฒนาประเทศ รวมถึงพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ของพสกนิกรชาวไทยให้ดีขึ้นได้อย่างโดดเด่น เป็นที่ประจักษ์แก่สายตาชาวโลก
พระองค์ทรงสร้างสรรค์ผลงานและประดิษฐ์คิดค้นสิ่งต่างๆ มากมาย ซึ่งล้วนเป็นทรัพย์สินทางปัญญา อาทิ บทเพลงพระราชนิพนธ์ทุกบทเพลง หนังสือพระมหาชนก หนังสือแนวคิดทฤษฎีใหม่
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาจึงมีหน่วยงานและองค์กรต่างๆ ทั้งรัฐและเอกชน ทูลเกล้าฯถวายรางวัลมากมาย ส่วนมากมาจากองค์กรระดับโลกทั้งสิ้น อาทิ รางวัลจากสมาพันธ์นักประดิษฐ์นานาชาติ (ไอเอฟไอเอ) จากผลงาน กังหันน้ำชัยพัฒนา เหรียญ Genius Medal จากผลงาน ทฤษฎีใหม่ และเศรษฐกิจพอเพียง
องค์กรส่งเสริมเทคโนโลยีสารสนเทศแห่งสาธารณรัฐเกาหลีใต้ (KIPA) ทูลเกล้าฯ ถวายรางวัล Special Prize แด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ในฐานะพระบิดาแห่งการประดิษฐ์ไทย
นายโคฟี อันนัน ในนามยูเนสโก ถวายรางวัลความสำเร็จสูงสุดด้านการพัฒนามนุษย์ของโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ
สำหรับสิ่งประดิษฐ์ต่างๆ ที่พระองค์ท่านทรงได้รับการถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตร มีดังนี้
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 3127 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 2 ก.พ. 2536 เรื่อง เครื่องกลเติมอากาศที่ผิวน้ำหมุนช้าแบบทุ่นลอย หรือ กังหันน้ำชัยพัฒนา เป็นเครื่องกลเติมอากาศที่ใช้ในการเติมออกซิเจนลงในน้ำที่ระดับผิวน้ำ
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 10304 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 19 เม.ย. 2544 เรื่อง เครื่องกลเติมอากาศแบบอัดอากาศและดูดน้ำ เป็นเครื่องกลเติมอากาศใช้ในการเติมออกซิเจนลงในน้ำที่ระดับลึกลงไปใต้ผิวน้ำจนถึงด้านล่างของแหล่งน้ำ
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 10764 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 26 ก.ค. 2544 เรื่อง การใช้น้ำมันปาล์มกลั่นบริสุทธิ์เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ดีเซล โดยใช้น้ำมันปาล์มกลั่นบริสุทธิ์เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ดีเซลแทนน้ำมันดีเซล
อนุสิทธิบัตรเลขที่ 841 ถวายการรับจดทะเบียนอนุสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 11 ต.ค. 2545 เรื่อง การใช้น้ำมันปาล์มกลั่นบริสุทธิ์เป็นน้ำมันหล่อลื่นสำหรับเครื่องยนต์สองจังหวะ (ไบโอดีเซล) ทดแทนน้ำมันหล่อลื่นที่ได้จากน้ำมันปิโตรเลียม
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 13898 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 29 พ.ย. 2545 เรื่อง การดัดแปรสภาพอากาศเพื่อให้เกิดฝน (ฝนหลวง) เป็นกรรมวิธีการทำฝนหลวงที่มีการทำฝนทั้งในระดับเมฆอุ่นที่ระดับต่ำกว่า 1 หมื่นฟุต และเมฆเย็นที่ระดับสูงกว่า 1 หมื่นฟุต พร้อมๆ กัน ซึ่งทรงเรียกว่า “ซูเปอร์แซนด์วิช”
สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์เลขที่ 14859 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 10 มิ.ย. 2546 เรื่อง ภาชนะรองรับของเสียที่ขับออกจากร่างกาย เป็นภาชนะที่ทรงออกแบบไว้เฉพาะสำหรับรองรับปัสสาวะของผู้ป่วย
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 16100 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 27 ม.ค. 2547 เรื่อง อุปกรณ์ควบคุมการผลักดันของเหลว เป็นเครื่องยนต์ที่ขับดันน้ำเพื่อใช้ขับเคลื่อนเรือ
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 22637 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 5 ต.ค. 2550 เรื่อง กระบวนการปรับปรุงสภาพดินเปรี้ยวเพื่อให้เหมาะแก่การเพาะปลูก (โครงการแกล้งดิน) โดยใช้วิธีการเลียนแบบธรรมชาติเพื่อแกล้งให้ดินมีสภาพเปรี้ยวจัดก่อน แล้วทำการชะล้างความเปรี้ยวของดิน และปรับสภาพดินให้เหมาะแก่การเพาะปลูกต่อไป
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 29162 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 19 พ.ย. 2553 เรื่อง เครื่องกำเนิดไฟฟ้าพลังงานจลน์
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 29163 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 19 พ.ย. 2553 เรื่อง โครงสร้างเครื่องกำเนิดไฟฟ้าพลังงานจลน์ และชุดสำเร็จเครื่องกำเนิดไฟฟ้าพลังงานจลน์ว่า “อุทกพลวัต” มีความหมายว่า กังหันผลิตไฟฟ้าด้วยพลังน้ำไหล สิ่งประดิษฐ์นี้ได้นำไปติดตั้งที่บริเวณคลองลัดโพธิ์ ส่งผลให้เมื่อน้ำท่วมใหญ่ในปี 2554 มีผลทำให้น้ำไม่ท่วมในบริเวณนั้น ทั้งที่เกือบทุกปีก่อนหน้านี้น้ำท่วมตลอดมา
สิทธิบัตรการประดิษฐ์เลขที่ 29091 ถวายการรับจดทะเบียนสิทธิบัตรเมื่อวันที่ 9 พ.ย. 2553 เรื่อง ระบบปรับปรุงคุณภาพน้ำด้วยรางพืชร่วมกับเครื่องกลเติมอากาศ ซึ่งต่อยอดจากสิทธิบัตรฉบับที่ 1 และที่ 2 โดยมีพระราชดำรินำต้นพืชบางชนิดที่สามารถดูดซึมสารปนเปื้อนมาเป็นอาหารในการเจริญเติบโตได้ เช่น ต้นกก ต้นเตย ต้นพุทธรักษา ทำให้สาหร่ายไม่มีอาหารในการเจริญเติบโต
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงเป็นผู้นำทางทรัพย์สินทางปัญญาอย่างแท้จริง ขณะเดียวกัน ก็ทรงเป็นแบบอย่างที่ดีในเรื่องการจดสิทธิบัตรต่างๆ เพราะหากพระองค์ท่านแค่สร้างสิ่งประดิษฐ์ขึ้นมาแต่ไม่ได้คำนึงถึงการคุ้มครองสิทธิ คนไทยก็จะสูญเสียประโยชน์อย่างมหาศาล
