หนึ่งในพระอัจฉริยภาพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว คือ พระปรีชาสามารถในการทรงกีฬา
พระองค์ฉายแววตั้งแต่ครั้งทรงพระเยาว์ ดังเห็นได้จากพระบรมฉายาลักษณ์เมื่อครั้งประทับที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ที่ทรงฉลองพระองค์ชุดสกี และอุปกรณ์สกีในวัย 8 พรรษา พร้อมด้วย สมเด็จพระบรมราชชนนี(พระอิสริยศักดิ์ในขณะนั้น), สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา(พระอิสริยศักดิ์ในขณะนั้น) และพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล อัฐมรามาธิบดินทร์ พระบรมเชษฐาธิราช โดยมีนายชาเตอลานา ชาวสวิส เป็นครูฝึก
“….นันทกับเล็กสกีหลายหน ทำเก่งทั้งคู่ เล็กยิ่งทำดีกว่านันท ทำน่าเอ็นดู ใครๆเห็นเข้าก็งงงวย เพราะเล็กนิดเดียวทำได้ดีมาก…” พระราชหัตถเลขาของสมเด็จพระบรมราชชนนี ที่มีมาถวายสมเด็จพระศรีสวรินทราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
ไม่เพียงเท่านั้น พระองค์ยังทรงกีฬาได้ทั้ง สกีน้ำ, ว่ายน้ำ, เรือกรรเชียง, เรือพาย, แบดมินตัน, ยิงปืน, กอล์ฟ, รถเล็ก และเครื่องร่อน ดังเห็นได้ว่ากีฬาส่วนใหญ่ไม่เน้นที่พละกำลัง แต่เป็นกีฬาที่อาศัยความรู้รอบตัว เทคนิคไหวพริบ และศาสตร์ของกีฬาเสียมากกว่า
เหตุการณ์ที่ยังอยู่ในความทรงจำของวงการกีฬาตลอดไปคือ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี ทรงเข้าร่วมการแข่งขันเรือใบ ประเภทโอเค ในนามประเทศไทย ในการแข่งขันกีฬาแหลมทอง ครั้งที่ 4 พ.ศ. 2510
พระองค์ทรงคัดเลือกตัว ทรงเข้าค่ายฝึกซ้อมตามโปรแกรมโดยไม่ถือพระองค์ ทรงได้รับบัตรประจำตัวนักกีฬา หมายเลข 0918 ทรงรับฉลองพระองค์เบลเซอร์, ชุดวอร์ม และ ทรงรับเบี้ยเลี้ยงในฐานะนักกีฬาเช่นเดียวกับนักกีฬาทั่วไป
“ฉันอยากสวมเสื้อสามารถกระดุมสองเม็ดมากกว่าสามเม็ด” พระราชดำรัสสั้นๆ ในนสพ.ข่าวสยาม เมื่อ 5 ธ.ค. 2510 ซึ่งบ่งชี้ว่าพระองค์ไม่ต้องการสวมเสื้อที่สมาคมกีฬาต่างๆทูลเกล้าถวาย โดยที่พระองค์มิได้เป็นนักกีฬาและไม่มีความสามารถเพียงพอ
“ก่อนที่เราจะเล่นกีฬา เราควรคิดเสียก่อนว่า เราจะเล่นเพื่ออะไร เราจะเอาชนะเขาด้วยวิธีอะไร” ทรงเล่าให้ผู้สื่อข่าวที่เข้าเฝ้าฯฟังอีกว่า พระองค์มีความตั้งใจแน่วแน่ว่าจะต้องเอาชนะให้ได้ จึงทรงศึกษาตำรา 4 เล่ม และแก้ไขปรับปรุงข้อบกพร่องของพระองค์เสมอ
การแข่งขันกีฬาเรือใบจัดขึ้นที่อ่าวพัทยา อ.บางละมุง จ.ชลบุรี แข่งขัน 3 วัน ระหว่าง 11-13 ธ.ค. วันละ 2 เที่ยว ประชาชนนับหมื่นเดินทางมาชื่นชมพระปรีชาสามารถ พระองค์ทรงเรือเวลา 2 หมายเลขเรือใบ TH 27 พร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าอุบลรัตนราชกัญญาฯ ทรงเรือใบเวคา 1 หมายเลขเรือใบ TH 28 โดยในการแข่งขันรอบที่ 4 เกิดพายุพัดจัด ความเร็วลมเฉลี่ย 22-27 น็อตต่อชั่วโมง
ส่งผลกระทบต่อผู้แข่งขันพลิกคว่ำหลายลำ เรือพระที่นั่งของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวล่มถึง 3 ครั้ง แต่ด้วยพระทัยที่ไม่ยอมแพ้ พระองค์กู้สำเร็จทั้งหมดอย่างรวดเร็วเพียงครั้งละ 4 วินาที
ส่วนรอบที่ 5 เรือของพระองค์ทรงอ้อมผิดทุ่นผิด จึงทรงถอนพระองค์ในรอบนี้เนื่องจากผิดกติกา รอบที่ 6 เที่ยวสุดท้ายคลื่นลมปกติ พระองค์ทรงบังคับเรือนำลิ่วเข้าเส้นชัยเป็นอันดับ 1 และเมื่อรวมคะแนนแล้วทรงมีคะแนนเท่ากับสมเด็จพระเจ้าลูกเธอฯ ที่ เสีย 6 คะแนน คณะกรรมการจัดการแข่งขันใช้เวลาประชุมครึ่งชั่วโมงก่อนตกลงพร้อมกันถวายชัยชนะอันดับ 1 แด่ทั้งสองพระองค์ทรงได้รับเหรียญทอง ส่วนเหรียญเงิน ลาซาริ จากมาเลเซีย และเหรียญทองแดง ยัน ขิ่น จากพม่า
พระองค์ทรงมีพระราชดำรัสว่ากลางทะเลนั้นหนาวเหลือเกิน แต่ต้องทนเอา นอกจากนั้นยังได้รับสั่งถึงวันที่เรือพระที่นั่งล่มว่า “ได้รับความหนาวเหน็บทรมานกายที่สุด แต่ก็อยากทำตัวเป็นนักกีฬาที่ดี และอดทนเหมือนคนอื่นๆ จึงกัดฟันสู้กู้เรือขึ้นมาสู้ และก็ชนะที่ 1”
“ดีใจที่ชนะทุกทีเวคา 2 (ทรงหมายถึงเรือของพระองค์) มาที่ 2 แต่คราวนี้เข้าที่ 1 ถ้าไม่เข้าจะปลดระวาง และเอาลำอื่นลงแทน” และมีรับสั่งถึง เหตุการณ์หลงทุ่นว่า
“ฉันมีภาระอยู่กับใบเรือ พอเงยหน้าขึ้นมาก็ถึงทุ่นแล้ว ไม่ทันดูว่าใช่ทุ่นที่จะต้องอ้อมหรือเปล่า”
ผู้สื่อข่าวกราบบังคมทูลถาม โดยอ้างว่า คนดูบนฝั่งเข้าใจว่าทรง“หย่อน”ให้กับสมเด็จพระเจ้าลูกเธอฯ พระองค์ทรงหยุดเฉยและรับสั่งตอบชี้แจงว่า “เรื่องอะไรฉันจะล้ม ลูกสาวฉันจะได้เหรียญทองอยู่แล้ว และฉันก็เป็นนักกีฬาทีมชาติคนหนึ่งต้องสู้เพื่อประเทศชาติ”
แม้เสร็จสิ้นการแข่งขันแล้ว แต่ทั้งสองพระองค์ยังทรงนำเรือออกฝึกซ้อมฝีพระหัตถ์ต่ออีกร่วม 2 ชั่วโมง
จากนั้นในวันที่ 16 ธ.ค. ที่สนามศุภชลาศัย ประชาชนกว่า 3 หมื่นคนได้ไปเข้าร่วมพิธีปิดการแข่งขัน นับเป็นพิธีที่เกรียงไกร เพราะมีพระมหากษัตริย์ทรงร่วมพิธีรับการทูลเกล้าฯถวายเหรียญรางวัล ท่ามกลางเสียงไชโยโห่ร้องกับภาพแห่งความประทับใจครั้งนั้น
และภายหลังคณะรัฐมนตรีได้กำหนดให้วันที่ 16 ธ.ค.ของทุกปี เป็น “วันกีฬาแห่งชาติ” ตราบจนทุกวันนี้ และตลอดไป……
