การเปิดไพ่ล่วงหน้าช่วงท้ายปลายปี 2559 ของ โดนัลด์ ทรัมป์ ก่อนรับตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐ อเมริกาคนที่ 45 บ่งบอกว่าศึกระหว่างมหาอำนาจในปี 2560 ไม่ใช่ระหว่างอเมริกากับรัสเซียอีกแล้ว
แต่เป็นพญาอินทรี กับพญามังกร
การรับสายโทรศัพท์จาก น.ส.ไช่ อิงเหวิน ผู้นำหญิงของไต้หวันที่ต้องการแสดงความยินดีที่นายทรัมป์กำลังจะได้เป็นประธานาธิบดีคนใหม่ พร้อมคุยตรงกันอย่างที่ไม่เคยมีว่าที่ประธานาธิบดีคนใดทำมาก่อน ดูจะไม่ใช่การละเลยพิธีการทูตตามประสาคนอ่อนหัดอย่างที่เข้าใจกันในตอนแรก
Donald Trump / AFP PHOTO / Mary Schwalm
เมื่อนายทรัมป์เปิดไพ่ใบต่อมาด้วยการส่งข้อความทางทวิตเตอร์ส่วนตัว เป็นการตั้งคำถามว่า
จำเป็นด้วยหรือที่อเมริกาต้องยึดหลักการจีนเดียวต่อไป หากไม่ได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา
ไม่ว่าจะเป็นการเสียดุลการค้าจำนวนมหาศาล สินค้าจีนเข้ามาตีตลาดอเมริกาได้สบายๆ แต่สินค้าอเมริกากลับจำกัดวงแคบอยู่ในตลาดจีน
หรือกรณีข้อพิพาทเกาหลีเหนือ ที่จีนไม่เห็นจะช่วยอะไรได้มาก ดูได้จากการที่เกาหลีเหนือกล้าทดสอบอาวุธนิวเคลียร์เขย่าโลกครั้งแล้วครั้งเล่า
จากนั้นเมื่อเกิดเหตุการณ์ “ลองเชิง“ กันในทะเลจีนใต้ กรณีจีนยึดโดรนใต้ทะเลสำหรับสำรวจทางทะเลของกองทัพสหรัฐ นายทรัมป์ใช้คำแรงเรียกพฤติกรรมนี้ว่า “ขโมย“
การที่ทรัมป์ วัย 70 ปี กล้าเดิมพันเขย่าจีน เพราะจะผันรัสเซียเป็นพันธมิตร ไม่ให้เหมือนยุค บารัก โอบามา
ทรัมป์แสดงท่าทีเป็นมิตร และชื่นชม นายวลาดิเมียร์ ปูติน ว่าเป็นผู้นำที่แสดงถึงบารมีอันทรงอิทธิพลมากกว่าโอบามา ตั้งแต่ช่วงหาเสียงเลือกตั้ง
ภาพล้อเลียนทรัมป์จูบปากปูติน ที่ลิธัวเนีย (AP Photo/Mindaugas Kulbis, File)
กระทั่งเมื่อได้รับชัยชนะแล้วทรัมป์ยังตอกย้ำแนวทางนี้ด้วยการเลือก นายเร็กซ์ ทิลเลอร์สัน ซีอีโอแห่งโมบิลเอ็กซอน ยักษ์ใหญ่แห่งวงการพลังงานที่สนิทสนมถึงขั้นได้เหรียญเชิดชูเกียรติ มาจากนายปูติน เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ คนต่อไป
ทั้งที่ซีไอเอเพิ่งเปิดแถลงว่ารัสเซียอยู่เบื้องหลังการโจมตีทางไซเบอร์จนแทรกซึมผลการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐได้ ถึงขนาดโอบามาขับเจ้าหน้าที่ทูตรัสเซีย 35 คนออกนอกประเทศ
ศ.เคิร์ก ดอร์ซีย์ ภาควิชาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยนิวแฮมป์เชอร์ สหรัฐ คาดการณ์ว่า ความสัมพันธ์สหรัฐ–รัสเซียจะฟื้นฟูในช่วงระยะเวลาสั้นๆ เนื่องจากผู้นำทั้งสองประเทศต่างยึดหลักการเคารพซึ่งกันและกัน แต่การปลดล็อกมาตรการคว่ำบาตรรัสเซียนั้นทรัมป์คงไม่ทำปุบปับ อาจใช้วิธีแลกเปลี่ยนผลประโยชน์จากรัสเซียแทน
ทรัมป์ยังประกาศเรื่องสะท้านสะเทือนว่า สิ่งที่จะทำในวันแรกที่เข้าปฏิบัติหน้าที่ 20 มกราคม 2560 คือการถอนตัวออกจากความตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจเอเชีย–แปซิฟิก หรือทีพีพี
ทีพีพีเป็นความตกลงเขตการค้าเสรีที่ชาติพันธมิตรสหรัฐร่วมลงนาม 12 ประเทศ รวมถึง ญี่ปุ่น แคนาดา เม็กซิโก ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ มาเลเซีย และเวียดนาม ครอบคลุมปริมาณการค้าถึงร้อยละ 40 ในโลก เริ่มมีการลงนามความตกลงไปเมื่อปี 2558 ที่ผ่านมา มีจุดมุ่งหมายเพื่อจะกระชับความร่วมมือและกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจ
ทั้งที่กรอบการค้าเสรีนี้ถูกจับตาว่าจะมุ่งหวังลดทอนอำนาจของจีนในภูมิภาคเอเชีย–แปซิฟิก และเมื่อทรัมป์คว่ำทีพีพีแล้วจึงอาจเข้าทางจีนที่ตั้งยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ Regional Comprehensive Economic Partnership หรือ RCEP ขึ้นมาเสียบแทน โดยมีสมาชิกอาเซียน 10 ประเทศ จีน อินเดีย ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ แต่ไม่มีสหรัฐรวมอยู่ด้วย
นิตยสารฟอร์บส์ สื่อเศรษฐกิจชื่อดังของอเมริกา วิเคราะห์ว่า ทรัมป์เจ็บใจมานานแล้วที่สหรัฐต้องเสียเปรียบจีนอย่างไม่มีที่สิ้นสุด
หลังจาก 15 ปีที่จีนเข้าร่วมองค์การการค้าโลก หรือ WTO จีนยังคงตั้งเงื่อนไขอนุญาตให้สินค้าภายนอกไหลเข้าประเทศน้อยกว่าที่สินค้าจีนทะลวงเข้ามาในสหรัฐ
ดังนั้น สหรัฐจำเป็นต้องสร้างเงื่อนไขขึ้นมาบ้าง เพื่อสกัดสินค้าจีน หรือแม้แต่สินค้าสหรัฐที่ผลิตในจีน
ศ.แคร์รี บราวน์ ผู้อำนวยการสถาบันหลิว ไชน่า ที่มหาวิทยาลัยคิงส์ คอลเลจ กรุงลอนดอน มองว่า ในขณะที่จีนแสดงตัวต้องการเป็นมหาอำนาจโลกในรูปแบบยึดผลประโยชน์สูงสุด ต่างจากสหรัฐที่แสดงถึงความเป็นตำรวจโลก
มาถึงในยุคทรัมป์ ความเป็นมหาอำนาจของสหรัฐจะเป็นในแบบ “อเมริกาต้องมาก่อน“ ในเมื่อสหรัฐยังเป็นประเทศที่มีผู้บริโภคใหญ่ที่สุด ดังนั้นการยกเลิกทีพีพีไม่ได้มาจากการที่จีนผงาดขึ้น แต่มาจากการเปลี่ยนทิศทางของสหรัฐเอง
ความเป็นมหาอำนาจนั้นจะยังอยู่ต่อไป ต่อให้ถูกมองว่า เป็นผู้นำและมียุทธศาสตร์ที่ ไม่ได้รับการเคารพนับถือ แต่สำหรับนักธุรกิจอย่างทรัมป์แล้วต่อไปนี้จะยึดหลักการ “ลูกค้าถูกเสมอ“
สําหรับจีนในยุคของ สี จิ้นผิง ส่งสัญญาณเช่นกันว่าคงจะ ไม่อ่อนข้อให้ใครง่ายๆ หลังแสดงแสนยานุภาพทั้งในทะเล จีนใต้ แสดงอำนาจการเมืองในเขตปกครองพิเศษฮ่องกง และกำลังข่มไต้หวันอย่างหนักว่าอย่าได้แหย่พญามังกรเป็นอันขาด
President Xi Jinping speaks during a New Year greetings (Lan Hongguang/Xinhua via AP)
สี จิ้นผิง เองไม่ใช่ประธานาธิบดีธรรมดา เพราะเป็นผู้บัญชาการ สูงสุดของกองทัพ ควบคู่กับตำแหน่งประธานสภาความมั่นคงแห่งชาติ พร้อมด้วยตำแหน่งเพิ่มเสริมบารมีในฐานะ “แกนหลักของพรรคคอมมิวนิสต์“ เทียบเท่า เหมา เจ๋อตุง และ เติ้ง เสี่ยวผิง สองผู้ยิ่งใหญ่ในประวัติศาสตร์จีน
คำกล่าวในช่วงเข้าสู่ปีใหม่ นอกจาก สี จิ้นผิง กล่าวว่า รัฐบาลจะมุ่งมั่นขจัดความยากจนในประเทศ ยังเน้นย้ำถึงความเป็นมหาอำนาจที่มีบทบาทผู้นำโลกเพิ่มสูงขึ้น
อีกทั้งยังประกาศในเชิงให้รู้ว่า จีนไม่ได้ยอมรับคำตัดสินของอนุญาโตตุลาการศาลโลกในศึกทะเลจีนใต้ และพร้อมจะปกป้องอธิปไตยและสิทธิทางทะเล
แต่ดูเหมือนว่าเมื่อมียักษ์ก็ต้องมีแจ๊ก
จีนในยุคสี จิ้นผิง ดูจะเล่นงานไต้หวันในยุคของผู้นำไช่ อิงเหวินไม่ได้ง่ายๆ
เพราะผู้นำหญิงท่านนี้สุขุมระมัดระวัง สังเกตได้ในคำพูดอวยพรปีใหม่
President Tsai Ing-wen (Taiwan Presidential Office via AP)
“แม้จีนเริ่มใช้วิธีเดิม ข่มขู่หรือคุกคาม ไต้หวันจะไม่กลับไปเดินบนเส้นทางเผชิญหน้าแบบเดิมอีก จึงขอให้จีนเปิดการเจรจาเพื่อหาทางออกที่มีเหตุผลจะดีกว่า”
ไม่เพียงน.ส.ไช่เท่านั้น ยักษ์ใหญ่อย่างจีนยังต้องเผชิญกับกลุ่มนักศึกษาที่แม้มีเพียงหยิบมือ แต่มีอาวุธทรงพลังที่ชื่อ “ประชาธิปไตย”
ปี 2560 จะเป็นปีที่ ฮ่องกงต้องเลือกผู้นำใหม่ ซึ่งไม่ใช่ นายเหลียง ชุนอิง เด็กในคาถาของจีนอีกแล้ว ซึ่งแน่นอนว่าจีนจะต้องหาผู้นำใหม่ให้ฮ่องกงได้ แต่ก็ไม่อาจพ้นข้อครหาที่พยายามเข้าควบคุมฮ่องกงให้เหมือนเขตปกครองอื่นๆ ในแผ่นดินใหญ่ แม้ฮ่องกงยังอยู่ในสถานะพิเศษตามหลักการ หนึ่งประเทศ สองระบบ
Leaders of Hong Kong’s “Umbrella Revolution” / AFP PHOTO / ANTHONY WALLACE
การที่ โจชัว หว่อง เข้ามาร่วมงานรำลึก 40 ปีเหตุการณ์ 6 ตุลาในไทยไม่ได้ รวมถึงทำให้นักการเมืองหนุ่มสาว บักจิโอ เหลียง และ เหยา ไว่ชิง ไม่เป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติ หลังทั้งสองไม่กล่าวสาบาน ตนตามคำพูดที่จีนกำหนด เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่าอิทธิพลของจีนนั้นแผ่ไพศาล และทรงอำนาจมากเพียงใด
แต่นิตยสารดิ อีโคโนมิสต์ ฉบับ “เดอะ เวิลด์ อิน 2017″ คาดการณ์ว่า “ยักษ์” อย่างจีนเองจะถูกท้าทายจาก “แจ๊ก” อย่างกลุ่มประชาธิปไตยรุ่นใหม่
โดยเฉพาะในวันทำพิธีสาบานตนผู้นำฮ่องกงคนใหม่ คือ วันที่ 1 ก.ค.2560 จะตรงกับวันที่อังกฤษส่งมอบฮ่องกงคืนให้จีนครบรอบ 20 ปีด้วย อาจเรียกพลังให้ชาวฮ่องกงออกมาชุมนุมใหญ่กันอีกครั้งแม้รู้ว่าจีนจะไม่ปล่อยให้ทำอะไรโดยเสรีแน่นอน
ปี 2560 นี้เราจึงน่าจะได้เห็นจีนแสดงบทบาทว่าจะไม่ให้ใครมาท้าทาย พร้อมกับที่ทรัมป์ประกาศก้องว่าอเมริกาจะกลับมายิ่งใหญ่ อีกครั้ง
