ใบไม้สีเขียวไม่ได้ให้แค่สีเขียวเสมอไป
ลูกไม้สีแดงก็อาจไม่ได้ให้สีแดง
และรากไม้สีเหลือง๊อาจซ่อนสีชมพูสดเอาไว้ภายใน
ธรรมชาติซ่อนสีสันเอาไว้มากกว่าที่เราคิด และที่บ้านหล่ายแก้ว อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ ชาวบ้านยังคงรักษาภูมิปัญญาการดึงสีเหล่านั้นออกมาจากราก ใบ ดอก ผล และเปลือกไม้ จนกลายเป็นผ้าทอที่มีเอกลักษณ์ไม่เหมือนใคร
รากไม้สล้างสีเหลือง สีหายาก
พระเอกของสีสันที่บ้านหล่ายแก้วคือ “ไม้สล้าง” ไม้พุ่มเตี้ยที่ดูธรรมดา แต่รากสีเหลืองของมันเมื่อผ่านความร้อนในการย้อมกลับให้สีชมพูสดอย่างน่าอัศจรรย์ สีชมพูนี้เองกลายเป็นเอกลักษณ์ของผ้าทอกะเหรี่ยงโผล่งบ้านหล่ายแก้วมาจนถึงทุกวันนี้
สีสันในธรรมชาติมีอยู่มหาศาล แต่คนเราค้นพบและถ่ายทอดความลับของสีเหล่านั้นมาได้อย่างไร นับเป็นเรื่องมหัศจรรย์ที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน
แม้ว่าหลายชุมชนจะเคยมีองค์ความรู้เกี่ยวกับไม้สล้าง แต่เมื่อเวลาผ่านไป ภูมิปัญญาเหล่านั้นค่อยๆ เลือนหายไป แต่ที่บ้านหล่ายแก้ว ความรู้เรื่องสีจากไม้สล้างยังคงสืบทอดอย่างต่อเนื่อง และยังคงเปล่งประกายอยู่ในผ้าทอของกลุ่มทอผ้าบ้านหล่ายแก้วจนถึงปัจจุบัน
ชมพูจัดจากสล้างก็มี
เสน่ห์ของไม้สล้างไม่ได้อยู่เพียงสีชมพูสีเดียว หากยังให้เฉดสีได้หลากหลาย ตั้งแต่ชมพูพาสเทลอ่อนละมุนไปจนถึงชมพูสดสว่างเจิดจ้ามีชีวิตชีวา
หลายสีสันมีให้ช่างทอใช้อย่างอิสระ
ไม้สล้างเป็นเพียงหนึ่งในพรรณไม้ให้สีของหมู่บ้าน ชาวบ้านยังย้อมเส้นฝ้ายด้วยสีเหลืองจากใบมะม่วง สีฟ้า สีคราม และสีน้ำเงินจากครามและฮ่อม สีน้ำตาลและเอิร์ธโทนจากประดู่ สีเทาและสีดำจากผลมะเกลือ รวมถึงพรรณไม้อีกมากมาย จนบ้านหล่ายแก้วเปรียบเสมือนหมู่บ้านแห่งไม้ให้สี
ฝ้ายสีชมพูพาสเทลจากสล้าง
โทนสีเข้ม พื้นดำจากมะเกลือ
กลุ่มทอผ้าบ้านหล่ายแก้วปลูกฝ้ายเอง ปั่นเส้นเอง และย้อมสีเองทุกขั้นตอน จึงมีเส้นฝ้ายธรรมชาติหลากหลายเฉดสีให้เลือกใช้ในการทอและจกลายอย่างอิสระ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงสีธรรมชาติดั้งเดิมที่มีไม่กี่โทน
โรงย้อมฝ้ายกลุ่มทอผ้าบ้านหล่ายแก้ว
ขณะเดียวกัน ความรู้เรื่องสีธรรมชาติก็ไม่ได้หยุดนิ่ง หากยังได้รับการทดลอง พัฒนา และต่อยอดอยู่เสมอ เมื่อผู้ย้อมมีความสุขกับการค้นหาสีใหม่ๆ ผู้ทอก็สามารถสร้างสรรค์ลวดลายและจับคู่สีได้ไม่รู้จบ ส่งผลให้ผ้าทอของกลุ่มทอผ้าบ้านหล่ายแก้วมีเอกลักษณ์โดดเด่น สะดุดตา ไม่ว่าจะไปอยู่ ณ ที่ใด
พาสเทลหวานๆ
ผืนผ้าทุกผืนของบ้านหล่ายแก้วไม่ได้มีเพียงลวดลายที่งดงาม แต่ยังบอกเล่าเรื่องราวภูมิปัญญา ธรรมชาติ และผู้คน ที่ช่วยกันรักษาสีที่มีอยู่ในชุมชนเอาไว้ ผ่านเส้นฝ้ายทีละเส้น และผ่านการทอทีละผืน
เขียวหลายเฉดจากธรรมชาติ
ร่วมเรียนรู้วิถีชีวิตชาวโผล่งผ่านกลุ่มทอผ้าที่ทรงพลังไปกับทุ่งแสงตะวัน ชุด กะเหรี่ยงโผล่งดอยเต่า หลากหลายเรื่องราวต่อเนื่องกันไป ทางออนไลน์ที่เพจเฟซบุ๊กทุ่งแสงตะวัน และยูทูบ PayaiTV
วสวัณณ์ รองเดช
