คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
สร้างบ้านต้องยกเสาเอก เพื่ออะไรคะ
ทิพย์
ตอบ ทิพย์
คำตอบนำมาจากกระทรวงวัฒนธรรมว่า การจะสร้างบ้านหรืออาคารสักหลังหนึ่งในเมืองไทย ขั้นตอนสำคัญที่เจ้าของบ้านส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกันมากคือขั้นตอนยกเสาเอก ตามความเชื่อว่า การทำพิธียกเสาเอกจะทำให้งานก่อสร้างมีความราบรื่น ไม่มีปัญหาและอุปสรรค เป็นสิริมงคลต่อการอยู่อาศัย เมื่อเข้าอยู่บ้านจะทำให้อยู่เย็นเป็นสุข มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี
อย่างไรก็ตาม พิธีการและขั้นตอนการยกเสาเอกอาจแตกต่างกัน บ้านบางหลังทำพิธีโดยพระ บางหลังทำพิธีโดยพราหมณ์ บางหลังทำพิธีโดยผู้ใหญ่หรือบุคคลที่เคารพนับถือ กระทำในเวลาที่ดูฤกษ์ไว้แล้วว่าเป็นมงคล ย้อนไปในสมัยโบราณ การก่อสร้างบ้านส่วนใหญ่เป็นการสร้างบ้านไม้ เสาบ้านก็เป็นเสาไม้ ฤกษ์ ลงเสาเอกก็คือฤกษ์เวลาที่นำเสาหลักของบ้านหย่อนลงสู่หลุมที่เตรียมเอาไว้ จัดเสาให้ตั้งตรง ใช้ไม้ค้ำยันค้ำไว้ เอาดินกลบหลุมทั้งหมด
แต่ปัจจุบันขั้นตอนและวิธีการก่อสร้างเปลี่ยนไป อาคารส่วนใหญ่เป็นอาคารโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก ต้องตอกเสาเข็ม ต้องเทฐานราก ทำตอม่อแล้ว จึงจะขึ้นเสาโผล่พื้นดินได้ ดังนั้น ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจว่าพิธียกเสาเอกกับการก่อสร้างในปัจจุบันที่เป็นโครงสร้างคอนกรีตกระทำกันในช่วงไหนของการก่อสร้าง 1.อาจยึดเวลาที่ตอก (เจาะ) เสาเข็มต้นแรก หรือเวลาที่ตอก (เจาะ) เสาเข็มต้นที่กำหนดให้เป็นเสาเอก (น่าจะเรียกว่าฤกษ์เข็มเอก) 2.อาจยึดเวลาที่ยกเสาเหล็กเสริม เทคอนกรีตฐานราก (เทคอนกรีตฐานรากพร้อมกับการตั้งเหล็กเสาต้นที่เป็นเสาเอก) และ 3.อาจยึดเวลาที่เทคอนกรีตหล่อเสาอาคารจริงๆ (ซึ่งอาจจะตั้งหลังจากเริ่มก่อสร้างแล้วเป็นเดือน)
มาถึงการเตรียมของใช้และขั้นตอนยกเสาเอก แบบยึดเวลาที่ยกเสาเหล็กเสริมขึ้นตั้งและเทคอนกรีตฐานราก ซึ่งเป็นลักษณะที่การสร้างบ้านส่วนใหญ่ในปัจจุบันใช้กัน ทั้งนี้ การเตรียมของใช้ในพิธียกเสาเอกมีอยู่หลายตำราด้วยกัน ในที่นี้อ้างอิงจากศาสนพิธีในหนังสือพุทธศาสตร์ ปีที่ 43 อันดับที่ 1/2543 เริ่มด้วยการเตรียมของใช้ในพิธียกเสาเอก 1.จัดโต๊ะหมู่บูชา 1 ชุด พร้อมเครื่องสักการะ 2.จตุปัจจัยไทยธรรมถวายพระ 1 ชุด (กรณีนิมนต์พระมาประพรมน้ำมนต์และเจริญชัยมงคลคาถา) 3.เครื่องบูชาฤกษ์หรือสังเวยเทวดา
4.ใบทอง นาก เงิน อย่างละ 3 ใบ 5.ทอง เงิน อย่างละ 9 เหรียญ 6.ทรายเสก 1 ขัน 7.น้ำมนต์ 1 ขัน (พร้อมกำหญ้าคา 1 กำ) 8.ด้ายสายสิญจน์ 1 ม้วนเล็ก 9.ทองคำเปลว 3 แผ่น 10.ผ้าแพรสีแดงห่มเสา หรือผ้าขาวม้า 1 ผืน 11.หน่อกล้วย อ้อยอย่างละ 1 หน่อ 12.แผ่นทอง นาก เงิน อย่างละ 1 แผ่น 13.ข้าวตอกดอกไม้ 1 ขัน และ 14.ท่อนไม้มงคล 9 ชนิด ได้แก่ กันเกรา ทรงบาดาล ชัยพฤกษ์ ราชพฤกษ์ ขนุน สักทอง ทองหลาง ไผ่สีสุก พะยูง ไม้มงคลเหล่านี้จะลงอักขระที่เรียกว่า หัวใจพระอิติปิโส ได้แก่ อะ สัง วิ สุ โล ปุ สะ พุ ภะ ลงบนท่อนไม้ชนิดละอักขระ พร้อมปิดทองทั้ง 9 ท่อน โดยปักวนจากซ้ายไปขวา (ทักษิณาวรรต)
ลำดับพิธี วางสายสิญจน์เริ่มจากโต๊ะบูชาไปโต๊ะสังเวยบริเวณสถานที่ก่อสร้างเข้าสู่เสาเอก (ก่อนเวลาฤกษ์พอสมควร) เจ้าภาพจุดเทียนธูปที่โต๊ะหมู่บูชา อธิษฐานเพื่อเกิดสิริมงคล กราบพระ จุดเทียนธูปที่โต๊ะสังเวยบูชาเทวดาให้คุ้มครอง พิธีกรกล่าวสังเวยเทวดา เจ้าภาพตอกท่อนไม้มงคล 9 ชนิด วางแผ่นทอง นาก เงินในหลุมเสาเอก นำใบทอง นาก เงิน และเหรียญทอง เงินลง ก้นหลุม นิมนต์พระสงฆ์ประพรมน้ำมนต์ โปรยทรายเสกที่หลุมเสา เจิมและปิดทองเสาเอก เจ้าบ้านผูกหน่อกล้วย อ้อย และผ้า สีแดงหรือผ้าขาวม้าที่เสาเอก ถือด้ายสายสิญจน์พร้อมทั้งญาติมิตร ผู้ร่วมพิธี ช่างช่วยกันยกเสาเอก จนตั้งเรียบร้อย (ขณะยกเสานั้นพระสงฆ์เจริญชัยมงคลคาถา) เจ้าภาพโปรยข้าวตอกดอกไม้ลงหลุมเสาเอก พร้อมทั้งญาติมิตร เป็นอันเสร็จพิธี
