คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
น้าชาติ ในกรุง เทพฯ มีวัดชื่อ วัดราชประดิษฐฯ ของรัชกาลที่ 4 อยากทราบความเป็นมา มีมาตั้งแต่สมัยอยุธยาหรือเปล่า
สุภา
ตอบ สุภา
วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร พระอารามหลวงประจำรัชกาลที่ 4 ตั้งอยู่ ณ ตำบลพระบรมมหาราชวัง อำเภอพระนคร กรุงเทพ มหานคร เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรวิหาร ที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 กรุงรัตนโกสินทร์ โปรดเกล้าฯให้สร้างขึ้นเพื่อเป็นพระอารามหลวงของพระมหากษัตริย์ ตามโบราณราชประเพณีที่ว่า
ในราชธานีจะต้องมีวัดสำคัญประจำ 3 วัด คือ วัดมหาธาตุ วัดราชบูรณะ วัดราชประดิษฐาน และเพื่ออุทิศถวายแก่พระสงฆ์ฝ่ายธรรมยุติกนิกาย ทั้งเพื่อที่พระองค์เองและเจ้านาย ข้าราชการ ที่จะไปทำบุญที่วัดฝ่ายธรรมยุติกนิกายใกล้พระบรมมหาราชวังได้สะดวก วัดราชประดิษฐฯ จึงเป็นวัดฝ่ายธรรมยุติกนิกายวัดแรกที่สร้างขึ้นเพื่อพระสงฆ์ในนิกายนี้ เพราะวัดอื่นๆ ของฝ่ายธรรมยุตเป็นวัดที่แปลงมาจากวัดของมหานิกาย
วัดราชประดิษฐฯสร้างขึ้นในที่ดินที่เคยเป็นสวนกาแฟของหลวงสมัยรัชกาลที่ 3 และเป็นโรงเรือนที่อยู่อาศัยของข้าราชการในรัชกาลที่ 4 ซึ่งก็ได้ทรงขอซื้อที่ดินมาสร้างวัด โดยก่อสร้างใน พ.ศ. 2407 และได้พระราชทานนามวัดไว้ตามที่ปรากฏในศิลาจารึกประกาศสร้างวัดวันที่ 26 พฤศจิกายน 2407 ว่า
“วัดราชประดิษฐสถิตธรรมยุติการาม” ทรงให้ พระยาราชสงคราม (ทองสุก) เป็นแม่กองจัดสร้าง มีหลุมปักเสาศิลานิมิตในทิศทั้งแปด เรียกว่า “วิสุงคามสีมา” ใช้เวลาก่อสร้างประมาณ 7 เดือน ในระหว่างการก่อสร้างได้เกิดปัญหาที่ก่อสร้างเป็นพื้นที่ต่ำกลัวทานน้ำหนักไม่ไหว จึงมีรับสั่งให้นำไหกระเทียมและเครื่องลายครามที่นำมาจากเมืองจีนมาถมที่ และยังได้มีการบอกบุญเรี่ยไรให้ผู้มีจิตศรัทธานำสิ่งของเครื่องลายครามดังกล่าวมาร่วมถมยกพื้นเป็นฐานสูงประมาณ 4 ศอกโดยไม่ต้องใช้เสาเข็ม เรียกว่า พื้นไพที หมายถึงพื้นอันเป็นที่รองรับพระวิหารและพระเจดีย์ของวัด
สำหรับชื่อของวัด จากเดิมที่พระราชทานนามไว้ว่า วัดราชประดิษฐสถิตธรรมยุติการาม เมื่อสร้างเสร็จแล้วได้เปลี่ยนเป็น “วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม” เพื่อให้เหมาะสมกับเป็นที่ประดิษฐานหลักศิลาซึ่งเป็นสีมามีจารึกคาถาบาลีและภาษาไทย อันเป็นบทพระราชนิพนธ์รวม 10 หลัก โดยในปี พ.ศ. 2411 ปรากฏประกาศเรื่องให้เรียกนามวัดราชประดิษฐฯ ให้ถูก เพราะมีผู้เรียกวัดราชบัณฑิตบ้าง วัดทรงประดิษฐ์บ้าง ไม่ถูกต้องกับที่พระราชทานนามไว้ จึงทรงกำชับว่าให้เรียกชื่อวัดว่า วัดราชประดิษฐฯ หรือวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม
สร้างวัดแล้วเสร็จและผูกพัทธสีมาแล้ว ได้ทรงอาราธนาพระ สาสนโสภณ (สา ปุทสเทว) หรือสามเณรสา ผู้สอบเปรียญธรรม 9 ประโยคได้ขณะเป็นสามเณร เป็นสามเณรนาคหลวงสายเปรียญธรรมรูปแรกของกรุงรัตนโกสินทร์ จากวัดบวรนิเวศราชวรวิหาร มาเป็นเจ้าอาวาส เมื่อ พ.ศ. 2408 ปีฉลู และทรงนิมนต์พระที่คัดเลือกแล้วจำนวน 19 รูป จากวัดบวรนิเวศวิหารเช่นกันมาเป็นพระลูกวัด ทรงกระทำการสมโภชทั้งเจ้าอาวาสและวัดใหม่เป็นเวลา 3 วัน ตั้งแต่นั้นมาทรงพระบรมราชูปถัมภ์เป็นพิเศษยิ่งกว่าวัดหลวงอื่นๆ ตลอดรัชสมัย
ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โปรดให้ปฏิสังขรณ์สิ่งชำรุดทรุดโทรมทั้งวัด และเขียนจิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถไว้ด้วย เสร็จแล้วแบ่งพระบรมอัฐิของพระบรมชนกนาถบรรจุลงในกล่องศิลาอัญเชิญไปประดิษฐานไว้ในพระพุทธอาสน์ของพระพุทธสิหังคปฏิมากร พระประธานภายในพระอุโบสถ ครั้นสมัยรัชกาลที่ 6 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ช่างกรมศิลปากรรื้อเรือนไม้ 2 หลังที่ชำรุดสร้างเป็นปราสาทยอดทรงปรางค์แบบขอม 2 หลังแทน ตั้งอยู่บนฐานไพทีด้านตะวันออกและด้านตะวันตกของพระอุโบสถ สร้างด้วยคอนกรีต เสริมเหล็กฝีมือการออกแบบของ พระยาจินดารังสรรค์ ที่ออกแบบอนุสาวรีย์ปรางค์ขอมในสุสานวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม
ในพระวิหารหลวงมีจิตรกรรมฝาผนังเกี่ยวกับพระราชพิธี 12 เดือน ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โปรดให้วาดไว้ นอกจากนี้ยังมีสถาปัตยกรรมที่น่าชม เช่น ปาสาณเจดีย์ ปรางค์ขอม ปราสาทพระบรมรูป (ปราสาทพระจอม) ปราสาทพระไตรปิฎก ฯลฯ และเพราะด้วยธรรมยุติกนิกายนั้นเคร่งครัดในพระธรรมวินัยมาก เขตสังฆาวาสจึงห้ามสตรีผ่านเข้าออกมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 จนถึงปัจจุบัน
