คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
ต่อจากเมื่อวานนี้ (23 ม.ค.) ของขวัญถามมาว่าประโคมย่ำยามเป็นมาอย่างไร ปฏิบัติอย่างไร ตอบถึงในการ พระราชพิธีสวดพระอภิธรรมพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช กรมศิลปากรได้รับมอบหมายให้นำวงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องใหญ่เข้าประโคมย่ำยามร่วมกับวงประโคมของสำนักพระราชวังจนครบ 100 วัน
เริ่มวันศุกร์ที่ 14 ตุลาคม พ.ศ.2559 ซึ่งในการประโคมย่ำยามครั้งนี้ ตามโบราณราชประเพณีและพระราชอิสริยยศ วงประโคมของงานเครื่องสูงจะมีกลองมโหระทึก จำนวน 2 ใบ ตีประโคมอยู่ตลอดเวลา
วันนี้มาตอบกันต่อ ว่า ดังนั้นวงประโคมย่ำยามในการพระราชพิธีสวดพระอภิธรรมพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทร มหาภูมิพลอดุลยเดชจึงมีวงประโคมและเครื่องดนตรี ดังนี้
1.วงประโคมของงานเครื่องสูง ประกอบด้วย มโหระทึก 2 ใบ วงสังข์แตร และวงปี่ไฉนกลองชนะ วงสังข์แตร มีเครื่องดนตรี ได้แก่ สังข์ 4 ขอน แตรงอน 10 คัน แตรฝรั่ง 10 คัน ส่วนวงปี่ไฉนกลองชนะ มีเครื่องดนตรี ได้แก่ ปี่ไฉน 1 เลา เปิงมาง 1 ลูก กลองชนะแดงลายทอง 40 ใบ
2.วงประโคมของกลุ่มดุริยางค์ไทย สำนักการสังคีต กรมศิลปากร ใช้วงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องใหญ่ เครื่องดนตรีทุกชิ้นประดับด้วยมุก ประกอบด้วย ปี่ชวา 1 เลา ระนาดเอก 1 ราง ระนาดเอกเหล็ก 1 ราง ระนาดทุ้ม 1 ราง ระนาดทุ้มเหล็ก 1 ราง ฆ้องวงใหญ่ 1 วง ฆ้องวงเล็ก 1 วง กลองทัด 2 ลูก ฉิ่ง 1 คู่
การประโคมเริ่มด้วยวงสังข์แตรกับวงปี่ไฉนกลองชนะ (ประโคมสลับต่อเนื่องกัน) เป็นวงประโคมลำดับที่ 1 วงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องใหญ่ เป็นวงประโคมลำดับที่ 2 มีลำดับการประโคม ดังนี้
วงประโคมลำดับที่ 1 เริ่มด้วยประโคมมโหระทึก(ตีประโคมตลอดเวลาจนกระทั่งจบการประโคมลำดับที่ 1) วงสังข์แตรประโคมเพลงสำหรับบท จบแล้ว วงปี่ไฉนกลองชนะประโคมเพลงพญาโศกลอยลม เมื่อจบกระบวนเพลงแล้ว วงสังข์แตรประโคมเพลงสำหรับบทอีกครั้ง ต่อด้วยวงปี่ไฉนกลองชนะประโคมเพลงพญาโศกลอยลมอีกครั้งหนึ่ง จบกระบวนเพลง และวงสังข์แตรประโคมเพลงสำหรับบทครั้งสุดท้าย เป็นการจบการประโคมลำดับที่ 1
วงประโคมลำดับที่ 2 วงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องใหญ่ ประโคมเพลงเรื่องนางหงส์ ประกอบด้วย เพลงพราหมณ์เก็บหัวแหวน เพลงสาวสอดแหวน เพลงกระบอกทอง เพลงคู่แมลงวันทอง และเพลงแมลงวันทอง เป็นเพลงสุดท้าย เมื่อประโคมจบ เป็นการเสร็จการประโคมย่ำยาม 1 ครั้ง
นอกจากนี้ในพระราชพิธีสวดพระอภิธรรมพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชในแต่ละวันนั้น ขณะที่พระสงฆ์ฉันภัตตาหารเช้า วงปี่พาทย์พิธีบรรเลงเพลงเรื่องฉิ่งพระฉันเช้า และในการทรงบำเพ็ญพระราชกุศลสัตตมวาร (7 วัน) ปัณรสมวาร (15 วัน) ปัญญาสมวาร (50 วัน) และในการทรงบำเพ็ญพระราชกุศลสตมวาร (100 วัน) วงปี่พาทย์พิธี บรรเลงเพลงเรื่องฉิ่งพระฉันเพล ดั่งเช่นได้ถือปฏิบัติมา
ทั้งนี้ วงประโคมของสำนักพระราชวังใช้คำเรียกเจ้าหน้าที่ ผู้ปฏิบัติงานว่า “เจ้าพนักงาน” เช่น เจ้าพนักงานประโคมมโหระทึก เจ้าพนักงานจ่าปี่ เจ้าพนักงานจ่าเปิง เป็นต้น
แต่งกายด้วยชุดสีแดงตามโบราณราชประเพณีซึ่งแต่งเหมือนกันหมดทั้งในงานพระราชพิธีมงคลและพระราชพิธีอวมงคล, วงสังข์แตร เครื่องแต่งกายประกอบด้วย หมวกปัสตูแดงรูป กรวยปลายพู่ขาว เสื้อปัสตูแดง แขนบานขลิบลูกไม้ใบข้าว กางเกงปัสตูแดงขลิบเหลือง รองเท้าดำ
เจ้าพนักงานมโหระทึก จ่าปี่ และจ่ากลอง (เปิงมาง) เครื่องแต่งกายประกอบด้วย หมวกทรงประพาสโหมดเทศยอดบัวตูม เสื้อเข็บขาบไหม กางเกงมัสรู่ไหม เข็มขัดแถบทองหัวครุฑ รองเท้าดำ, เจ้าพนักงานจ่ากลอง (ชนะ) เครื่องแต่งกายประกอบด้วย หมวกกลีบลำดวนปัสตูแดงขลิบเหลือง เสื้อปัสตูแดง กางเกงปัสตูแดงขลิบเหลือง รองเท้าดำ
วงประโคมของกรมศิลปากร ใช้คำเรียกเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานว่า “นักดนตรี” หากมีชื่อเรียกตามตำแหน่งว่า “ดุริยางคศิลปิน” แต่งกายตามหมายกำหนดการที่กำหนดไว้ให้ ได้แก่ เครื่องแบบเต็มยศไว้ทุกข์ เครื่องแบบครึ่งยศไว้ทุกข์ และเครื่องแบบปกติขาวไว้ทุกข์
