คอลัมน์ สดจากเยาวชน
นพพล สันติฤดี
เสียงหัวเราะใสๆ ดังขึ้นต่อเนื่องพร้อมกับรอยยิ้มอิ่มเอมบนใบหน้าของเด็กๆ ที่พา กันวิ่งเล่นและเล่นเกมกันอย่างสนุกสนาน ท่ามกลางบรรยากาศที่อวลไปด้วยความสุขของคนดอย ณ บ้านใกล้ฟ้า มูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา (พชภ.) ต.แม่สลองนอก อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย
กิจกรรมวันเด็กไร้สัญชาตินี้จัดขึ้นเพื่อให้เด็กๆ ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ห่างไกลและบนพื้นที่สูงมีโอกาสร่วมสนุกเหมือนเด็กๆ ทั่วไป โดยมีหนูน้อยหลายชาติพันธุ์ ทั้งม้ง อาข่า ลีซู เมี่ยน ลาหู่ ฯลฯ กว่า 200 คนเข้าร่วมงานพร้อมร่วมสนุกกับกิจกรรมให้ความรู้ต่างๆ
ทั้งกิจกรรมงานศิลปะ โดยศิลปินในโครงการศิลปะชุมชน น้องๆ นั่งล้อมวงกันวาดภาพ ปั้นดินน้ำมัน ส่วนที่ลานตรวจสุขภาพฟันโดยโรงพยาบาลแม่จัน หนูๆ ได้สวมบทบาทหมอฟันรุ่นเยาว์ตรวจสุขภาพในช่องปากของเพื่อนๆ ร่วมด้วยลานส่งเสริมอาหารท้องถิ่น ลานส่งเสริมการบริโภคอาหารเพื่อสุขภาพลดโรค กิจกรรมที่ปรึกษาด้านกฎหมายสำหรับผู้ที่มีปัญหาสถานะบุคคลฝ่ายกฎหมายของ พชภ.และภาคี ลานดนตรีโดยกลุ่มหลืบผา พร้อมซุ้มแจกของเล่นและอาหารอีกมากมาย
หนูน้อยชาวอาข่า ด.ช.ธีรพัฒน์ อายุ 7 ขวบ เดินหิ้วของรางวัลกลับบ้านพร้อมเล่าว่า “งานวันนี้สนุกมาก ผมได้ปั้นดินน้ำมัน วาดรูป เล่นกับเพื่อนๆ และได้ของขวัญกลับบ้านมากมาย ผมจะเอาไปแบ่งให้พี่และแม่ อยากให้พี่ๆ จัดงานวันเด็กที่นี่อีกในปีหน้า และอยากให้มีของเล่นเยอะๆ มาแจกพวกผมครับ”
ในขณะที่เด็กๆ สนุก สนานกับกิจกรรมที่จัดขึ้น เด็กบางส่วนร่วมส่งเสียงในวันสำคัญของเด็กๆ ไปยังหน่วยงานของรัฐให้เล็งเห็นความสำคัญของปัญหาเรื่องสัญชาติ ที่พวกเขาต้องใช้ความพยายามอย่างมากในการขอสิทธิ์เป็นคนไทย
ด.ช.อนุพงษ์ แซ่หลอ อายุ 12 ปี ชาวจีนฮ่อ นักเรียนชั้นป.4 โรงเรียนบ้านพนาสวรรค์ อาศัยอยู่กับยายและน้อง กล่าวว่า ผมอยากมีสัญชาติไทยเหมือนกับน้องทั้ง 3 คน ตอนนี้ที่บ้านเหลือผมเพียงคนเดียวที่ยังไม่ได้สัญชาติ ยายเคยพาไปขอสัญชาติที่อำเภอแล้ว 2 ครั้ง แต่พวกเขาบอกว่าผมไม่มีพ่อ เลยไม่เดินเรื่องให้ ผมก็ไม่เข้าใจว่าทำไมถึงเป็นอย่างนี้ เพราะทั้งแม่และน้องผมมีสัญชาติไทยกันหมดแล้ว
“ผมฝันอยากเป็นตำรวจ แต่จะเป็นตำรวจได้ต้องมีสัญชาติไทยก่อน ผมจึงอยากขอให้คนที่เกี่ยวข้องช่วยผมในเรื่องนี้ด้วย ผมอยากเป็นคนไทย เวลาคิดเรื่องนี้ผมก็ได้แต่น้อยใจ เพราะน้องๆ ของผมได้สัญชาติกันหมดแล้ว มีเพียงผมคนเดียวที่ยังไม่ได้กับเขา” อนุพงษ์ตัดพ้อ
เช่นเดียวกับ น้องเหมย ด.ญ.สุวรา อภิวัฒน์กิจไมตรี อายุ 9 ขวบ ชาติพันธุ์ลีซู นักเรียนชั้น ป.2 โรงเรียนบ้านสันติคีรี ร่วมเล่าว่า พ่อหนูพาไปเดินเรื่องขอสัญชาติมาแล้ว 3 ครั้ง แต่เจ้าหน้าที่บอกว่าเอกสารยังไม่ครบ ทำให้เสียเวลาและเสียเงินค่าใช้จ่ายนับหมื่นบาท
“น้องๆ ของหนูมีสัญชาติกันหมดแล้ว พ่อหนูก็มีแล้ว เหลือแต่หนูคนเดียวที่ยังไม่มี เวลาเดินทางไปไหนก็ลำบาก หนูจึงอยากได้สัญชาติเหมือนน้องๆ” น้องเหมยวิงวอน
ขณะที่ น้องทราย ด.ญ.นราธร หวุ่ยยือ ชาติพันธุ์อาข่า อายุ 12 ปี เล่าทั้งน้ำตาว่า หนูเกิดในโรงพยาบาลแม่จัน จ.เชียงราย แต่ยังไม่ได้สัญชาติไทย จึงอยากขอร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องช่วยเหลือ เพราะเมื่อได้สัญชาติแล้วจะหางานดีๆ ทำได้ง่ายขึ้น หนูจะมีรายได้มาเลี้ยงครอบครัว
เสียงของเด็กๆ สะท้อนถึงปัญหาเด็กไร้สัญชาติใน อ.แม่ฟ้าหลวง นายอริยะ เพ็ชรสาคร นักกฎหมายสิทธิมนุษยชน มูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา (พชภ.) ที่ลงมาช่วยให้ความรู้ด้านกฎหมายกับเด็กๆ ในพื้นที่ เล่าถึงปัญหาที่เกิดขึ้นว่า ปัญหาของเด็กไร้สัญชาติและไม่มีเลข 13 หลัก ทั้งนักเรียนนักศึกษา ในอ.แม่ฟ้าหลวง มีค่อนข้างเยอะ ประมาณ 2-3 พันคน ต้องยอมรับว่าในอ.แม่ฟ้าหลวงมีความล่าช้าในกระบวนการทำงาน ด้านหนึ่งเพราะผู้ประสบปัญหามีมากถึงหลักหมื่น รวมทั้งความเข้าใจของเจ้าหน้าที่รัฐที่มองเรื่องสัญชาติแต่ในมิติด้านความมั่นคง ทำให้การอนุมัติเรื่องสัญชาติล่าช้า เด็กๆ ถูกจับผิดเรื่องเอกสารมากกว่าที่จะให้ความช่วยเหลือ
“ประเด็นสำคัญที่อยากฝากให้สังคมภายนอกเข้าใจคือ มนุษย์ก็คือมนุษย์ เรื่องสัญชาตินั้นมาทีหลัง ความเป็นคนเกิดขึ้นมาก่อน อย่างที่แม่ฟ้าหลวง พวกเขาอาศัยอยู่ในพื้นที่ห่างไกล จะไปติดต่อที่อำเภอทีต้องเดินทางหลายร้อยกิโลเมตร และหากไปแล้วถูกจับผิดเรื่องเอกสารยิบย่อยที่ไม่ใช่ประเด็นหลัก มันก็เสียเวลาและเสียค่าใช้จ่าย
ตอนนี้เรามีความหวังหลัง ครม.มีมติ วันที่ 7 ธ.ค.2559 เรื่อง ร่างกฎกระทรวงกำหนดฐานะและเงื่อนไขการอยู่ในราชอาณาจักรไทยของผู้เกิดในราชอาณาจักรไทยซึ่งไม่ได้สัญชาติไทย หลังจากนี้ต้องดูว่าการตีความของเจ้าหน้าที่รัฐจะเอื้อให้เด็กจำนวนมากที่อาศัยอยู่ในประเทศไทยได้รับสัญชาติหรือไม่” นายอริยะฝากคำถามไว้
พร้อมกับความหวัง ความฝัน ของเด็กน้อยที่รอคอยสัญชาติ…ไทย
