คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
ผลไม้นอกฤดู เกษตรกรทำ ยังไงคะ
จงกลณี
ตอบ จงกลณี
คำตอบนำมาจากสารานุกรมไทย เล่มที่ 27 รศ.ดร.พีรเดช ทองอำไพ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) ตอบไว้ว่ามี 2 ปัจจัย คือ
1.ปัจจัยภายใน ประกอบด้วย
1.1 อายุพืช ไม้ผลยืนต้นหลายชนิดที่ขยายพันธุ์มาจากการเพาะเมล็ด มักใช้เวลาหลายปีก่อนจะเริ่มออกดอกครั้งแรกได้ เช่น มะม่วงอาจใช้เวลาถึง 6 ปี มังคุดอาจใช้เวลาถึง 10 ปี ส่วนมะพร้าวน้ำหอมอาจเริ่มออกดอกครั้งแรกเมื่ออายุ 3 ปี
แต่ไม้ผลเหล่านี้บางชนิดขยายพันธุ์โดยใช้ชิ้นส่วนอื่นที่ไม่ใช่เมล็ดได้ เช่น มะม่วงอาจขยายพันธุ์โดยการติดตา หรือทาบกิ่ง การขยายพันธุ์โดยไม่ใช้เมล็ดทำให้อายุเริ่มการออกดอกครั้งแรกลดลง เช่น มะม่วงอาจใช้เวลาเพียงแค่ 2-3 ปีเท่านั้น ก่อนเริ่มออกดอก ครั้งแรก เมื่อไม้ผลยืนต้นเหล่านี้เริ่มออกดอกครั้งแรกได้แล้วก็จะออกดอกเป็นปกติไปในช่วงเวลาเดิมของทุกปี
1.2 สายพันธุ์ ไม้ผลแต่ละชนิดมักมีหลากหลายสายพันธุ์ ความสามารถ ในการออกดอกก็ยากง่ายแตกต่างกัน โดยทั่วไปไม้ผลหลายชนิดออกดอกได้ในฤดูกาลที่จำเพาะในรอบปี แต่มีบางชนิดที่สามารถออกดอกได้โดยไม่จำกัด ฤดูกาล เช่น มะม่วงน้ำดอกไม้ทะวาย มะม่วงพิมเสนมันทะวาย โชคอนันต์ เป็นต้น
คำว่า “ทะวาย” เป็นคำต่อท้ายชื่อไม้ผลสายพันธุ์เดิมที่โดยปกติแล้วออกดอกเป็นฤดูกาลเหมือนไม้ผลทั่วไป แต่เมื่อพบว่าสายพันธุ์เหล่านั้นกลายพันธุ์หรือเปลี่ยนแปลงไปจนกระทั่งออกดอกได้โดยไม่จำกัดฤดูกาล จึงเรียกสายพันธุ์ที่ได้ใหม่นั้นตามชื่อสายพันธุ์เดิมแล้วต่อท้ายคำว่า ทะวาย เข้าไป
1.3 ฮอร์โมน การเจริญเติบโตของต้นไม้ตั้งแต่เกิดจนตายเกี่ยวข้องกับสารเคมีบางชนิดในพืช สารเคมีประเภทนี้เรียกโดยรวมว่า ฮอร์โมนพืช หรือสารควบคุมชีวภาพของพืช เป็นสารอินทรีย์ที่พืชสร้างขึ้นในปริมาณน้อยมาก แต่มีผลควบคุมการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ไม้ผลยืนต้นหลายชนิดจะออกดอกได้เมื่อฮอร์โมนชนิดหนึ่ง คือ จิบเบอเรลลิน (gibberellins) มีปริมาณ ลดต่ำลง แต่เติบโตทางกิ่งใบหากมีสารจิบเบอเรลลินเพิ่มมากขึ้น
การเปลี่ยนแปลงของระดับสารจิบเบอเรลลินในต้นไม้มักเกี่ยวข้องกับสายพันธุ์และปัจจัยภายนอก เช่น อุณหภูมิและความชื้นในดิน ดังนั้น การควบคุมปัจจัยภายนอกบางอย่างจึงมีผลกระตุ้น หรือยับยั้งการออกดอกของไม้ผลเหล่านี้ได้
2.ปัจจัยภายนอก ประกอบด้วย
2.1 อุณหภูมิ การออกดอกของไม้ผลหลายชนิดต้องการช่วง ที่มีอุณหภูมิต่ำระยะหนึ่ง และเมื่อผ่านช่วงอุณหภูมิต่ำแล้วก็จะสร้างตาดอกขึ้นมาได้ ตัวอย่างของไม้ผลเหล่านี้ ได้แก่ มะม่วง ลิ้นจี่ จะสังเกตได้ว่าไม้ผลเหล่านี้อยู่ในเขตร้อน จึงไม่ต้องการอุณหภูมิต่ำถึงขั้นหนาวจัดเหมือนอย่างไม้ผลในเขตหนาว
ไม้ผลเหล่านี้ต้องการอุณหภูมิต่ำมากๆ จึงจะออกดอกได้ และพืชเหล่านี้มีความทนทานต่ออุณหภูมิต่ำได้จนถึงขั้นอุณหภูมิ ต่ำกว่าจุดเยือกแข็ง แตกต่างจากไม้ผลเขตร้อนซึ่งต้องการอุณหภูมิ ต่ำไม่มากนักหากปลูกในเขตร้อน
2.2 น้ำ เป็นปัจจัยสำคัญมากที่ควบคุมการออกดอก โดยเฉพาะสำหรับไม้ผลเขตร้อน หลายชนิดออกดอกได้เมื่อเกิดสภาพขาดน้ำ และจะไม่ออกดอกเมื่อมีน้ำมากเกินไป หรือได้รับน้ำสม่ำเสมอ จะสังเกตได้ว่าต้นไม้หลายชนิดไม่ออกดอกในฤดูฝน จะออกดอกในฤดูแล้ง แต่หากขาดน้ำนานเกินไปก็อาจทำให้ต้นไม้ตายได้
นอกจากนี้ ไม้ผลหลายชนิดจะออกดอกได้ดีเมื่ออยู่ในสภาพที่ขาดน้ำและมีอุณหภูมิต่ำ นั่นคือ ทั้งสองปัจจัยนี้มีผลส่งเสริมกัน หากต้นไม้อยู่ในสภาพที่ปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งไม่เหมาะสม เช่น ได้รับน้ำมากเกินไป ถึงแม้อากาศจะเย็น ก็ไม่สามารถออกดอกได้
