คอลัมน์ ข่าวสดหรรษา
ในอดีต “บ้านดุง” จ.อุดรธานี มีชื่อเสียงเรื่องทำเกลือสินเธาว์ แต่วันนี้ผู้คนทั่วประเทศไปบ้านดุง เพราะมี “คำชะโนด” เป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ
มีกลุ่มชาวบ้านทำกระทงเครื่องบวงสรวงบูชาพญานาคกันมากขึ้น ตั้งแต่ละครเรื่อง “นาคี” โด่งดัง
แม่ค้าจากไม่กี่เจ้ากลายเป็นสิบ เป็นร้อยเจ้า จากขายเกลือสินเธาว์ริมทางกลายมาเป็นขายกระทงบูชา รายได้จากวันละไม่กี่สิบกี่ร้อยบาทก็ทวีมากขึ้น โดยเฉพาะช่วงวันหยุดยาว
ก่อนจะเข้าไปในวัดคำชะโนด แวะข้างทางสอบถามข้อมูลก่อนเข้าไปถึงวัด แม่ค้ากระทงบูชาบอกว่ามีทั้งกระทงบูชาพระยานาคราช และกระทงบูชาเพื่อให้เกิดลาภผล ราคาตั้งแต่หลักสิบไปจนหลักหมื่นหลักแสน
คนที่ไม่เคยทำกระทงก็หัดฝึกทำกระทง เพราะรายได้เป็นกอบเป็นกำ มีทั้งคนจากอีสานและจังหวัดต่างๆ ทั่วประเทศ ต่างมาบนบานศาลกล่าวให้ได้ตามที่หวัง
วันหยุดสุดสัปดาห์ก็มากหน่อย หยุดติดต่อกัน 3-4 วันไม่ต้องพูดถึง แทบหาที่เหยียบที่ยืนพักไม่ได้
คนมาอย่างน้อยก็ซื้อกระทงบูชาราคาไม่กี่สิบกี่ร้อยบาท แต่สำหรับคนรวยแล้วต้องกระทงและบายศรีราคาแพง
ทั้งไปบูชาเป็นกลุ่ม และมารวมกันต่อหน้าศาลแล้วมีผู้ประกอบพิธี บางคนไม่ได้ทำพิธีบูชาพญานาค หรือเจ้าพ่อเจ้าแม่อะไรหรอก ไปผูกผ้าสีเขียวสีแดงตามต้นไม้บ้าง เอาไข่มาถวายบ้าง จุดธูปจุดเทียนบูชาต้นไม้กันเองบ้าง บนบานศาลกล่าวกับต้นไม้บ้าง
ในระหว่างที่ทำพิธีบูชาบนบานศาลกล่าวอยู่นั้น ก็มีคนจำนวนมากเอาแป้งโรยไปที่ต้นไม้แล้วขัดถูกันอย่างใจจดใจจ่อ ต้นไม้ที่ถูหาเลขจะเป็นต้นไม้ใหญ่ๆ เพราะเชื่อว่าเจ้าพ่อเจ้าแม่สิงสถิตอยู่ ส่วนต้นไม้เล็กริมทางไม่โดนถู แต่ก็ถูกผ้าสีพันไปแทบจะทุกต้น
อีกซีกหนึ่งของบริเวณพิธีมีสระน้ำใหญ่ ว่ากันว่าเป็นน้ำใต้ดิน มีผู้คนจำนวนมากใช้กระบวยตักน้ำราดหัว ด้วยหวังว่าจะเป็นสิริมงคล บ้างก็เอาขวดน้ำมากรอกเอาไปบ้านด้วยเชื่อว่าเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์
ใกล้ๆ กันมีฆ้องหลายใบ ผู้คนที่เชื่อในสิ่งศักดิ์สิทธิ์ผ่านไปผ่านมาก็อธิษฐานว่าถ้าหวังสิ่งใดก็ขอให้ถูแล้วฆ้องดังกังวาน บางคนก็กังวาน บางคนก็ไม่กังวาน
กลับออกมาด้านนอกมีตลาดขายของมากมาย ที่สำคัญคือแผงขายลอตเตอรี่กับเสื้อผ้าที่แสดงความเป็นคำชะโนดแบบเดียวกับเสื้อผ้าที่ทำขายในสถานที่ท่องเที่ยวอื่นๆ
“ปรากฏการณ์คำชะโนด” ส่งผลต่อเศรษฐกิจของคนในท้องถิ่นอย่างมากมาย เงินที่ผู้คนจากต่างถิ่นมาให้มากมายมหาศาลเป็นร้อยๆ ล้านต่อเดือนด้วยความเต็มใจ ส่งผลถึงการท่องเที่ยว ส่งผลถึงตัวเลขรายได้ของจังหวัดที่ไม่ต่างอะไรกับ “ปรากฏการณ์บั้งไฟพญานาค” ที่หนองคาย และส่วนอื่นๆ ริมแม่น้ำโขง
ไม่สำคัญว่าพญานาคมีจริงหรือไม่ แต่สิ่งที่พญานาคให้กับคนริมโขงและอีสาน คือรายได้มหาศาลที่ผู้คนทุกสารทิศนำมาให้
ว่ากันถึง “ป่าคำชะโนด” หรือ “ป่าต้นชะโนด” เป็นป่าที่อยู่ระหว่างตำบลทั้ง 3 คือ ต.วังทอง ต.บ้านม่วง และ ต.บ้านจันทร์ ขึ้นอยู่กับ อ.บ้านดุง เป็นอำเภอที่มีการทำเกลือสินเธาว์ใหญ่แห่งหนึ่งของอีสาน
เชื่อกันว่าที่นี่คือที่อยู่ของพญานาค เพราะมีการกล่าวอ้างถึงการเคลื่อนไหวของคนเมืองชะโนด (ซึ่งเปรียบเสมือนเมืองลับแล) อยู่บ่อยๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการมาขอยืมเครื่องทอผ้า และการจ้างหนังเร่มาฉายให้พวกเขาดูด้วย
ตำนานคำชะโนดมีอยู่ว่า ดินแดนเมืองพญานาคเดิมนั้นคือเมืองหนองแส เมืองดังกล่าวครอบครองโดยพญานาค 2 ตน คือพญาศรีสุทโธกับเจ้าพ่อสุวรรณนาค โดยมีข้อตกลงร่วมกันว่าฝ่ายใดไปล่าสัตว์ อีกฝ่ายหนึ่งก็จะไม่ออกไปหา เพราะอาจจะเกิดความขัดแย้งกันได้ แต่ฝ่ายใดได้มาแล้วก็ต้องเอาเนื้อสัตว์ที่หามาได้นั้นมาแบ่งให้อีกฝ่ายหนึ่งด้วย
ต่อมาเกิดความขัดแย้งกันระหว่าง 2 นาคในเรื่องการแบ่งปันอาหาร จนถึงขั้นเปิดศึกสงครามต่อกัน
ร้อนถึงพระอินทร์ ต้องมาตัดสินด้วยการให้ทั้งสองขุดสร้างแม่น้ำกันคนละสาย พญาสุทโธสร้างแม่น้ำเสร็จก่อน คือแม่น้ำโขง ส่วนพญาสุวรรณนาคสร้างช้ากว่า เป็นแม่น้ำน่าน
ประเด็นไม่ได้อยู่ที่ใครสร้างแม่น้ำ ประเด็นอยู่ที่พญาศรีสุทโธไปขอให้พระอินทร์ขอทางขึ้นระหว่างเมืองมนุษย์กับเมืองบาดาล 3 ทางคือ พระธาตุหลวง หนองคันแท และที่พรหมประกายโลก (คำชะโนด)
ป่าคำชะโนดมีเนื้อที่ราวๆ 20 ไร่ มีต้น ชะโนดมาก
