คอลัมน์ ข่าวสดสุขภาพ
รายงานพิเศษ
ปัจจุบันสถานการณ์กำลังคนด้านสุขภาพของประเทศไทยเผชิญหน้ากับปัญหาเรื่องขาดแคลนบุคลากรในหลายสาขาวิชาชีพ การกระจายตัวอย่างไม่เหมาะสมระหว่างในเมืองและชนบท ความสอดคล้องสมรรถนะของบัณฑิตและสภาพแวดล้อมในการปฏิบัติงาน ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้บริการและผู้รับบริการ จึงมีการประเมินว่าหากภาครัฐไม่มีแผนยุทธศาสตร์ในการรับมือที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน และเชื่อมโยงหน่วยงานฝ่ายวางแผนการผลิต สถาบันการศึกษา และผู้ใช้งานแล้ว ก็จะเป็นปัญหาที่รุนแรงมากขึ้นในอนาคต
จากปัญหาดังกล่าว สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ได้จัดเสวนา “ล้นตลาดหรือขาดแคลน ถึงเวลาสแกนกำลังคนด้านสุขภาพ” ขึ้น ที่อาคารสุขภาพแห่งชาติ จ.นนทบุรี เมื่อเร็วๆ นี้
โดย ดร.นพ.ฑิณกร โนรี เลขานุการคณะอนุกรรมการวางแผนกำลังคนด้านสุขภาพของประเทศในทศวรรษหน้า กล่าวว่า ตลอดช่วง 40 ปีที่ผ่านมา ประเทศไทยพยายามแก้ปัญหาการขาดแคลนแพทย์และพยาบาลด้วยการเพิ่มปริมาณการผลิต
จากเดิมผลิตแพทย์ปีละ 800 คน ปัจจุบันเป็น 3,000 คน หรือเกือบ 4 เท่า ที่กล่าวมานี้อาจเป็นการผลิตสะสมจนต้องระวังว่า ในอนาคตประเทศไทยจะผ่านพ้นสภาพขาดกำลังคน มาประสบปัญหาใหม่ คือ กำลังคนล้นเกินในบางวิชาชีพแทน
ผลการศึกษา พบว่าช่วง 10 ปีข้างหน้านี้ ด้านวิชาชีพสาธารณสุข มีโอกาสที่จะล้นตลาด เพราะผลิตถึงปีละ 14,000-15,000 คน จึงควรทบทวนและปรับสมรรถนะของบัณฑิตให้สอดคล้องกับความต้องการของระบบสุขภาพ เช่น รองรับสังคมผู้สูงวัยมากขึ้น ส่วนวิชาชีพแพทย์ ทันตแพทย์ กายภาพบำบัดและแพทย์แผนไทย หรือแผนไทยประยุกต์ มีอัตราการผลิตได้เพียงพอต่อความต้องการ ขณะที่กลุ่มวิชาชีพพยาบาล เภสัชกร เทคนิคการแพทย์ และสัตวแพทย์ แม้จะยังมีไม่เพียงพอแต่ไม่ได้ขาดแคลนมากนัก การเพิ่มอัตราการผลิตจึงต้องระมัดระวัง อาจใช้วิธีการบริหารจัดการแทน
ดร.กฤษดา แสวงดี นักวิจัยอาวุโสด้านนโยบายกำลังคนและอุปนายกสภาการพยาบาล กล่าวเสริมว่า จริงๆ แล้วประเทศไทยอาจไม่ได้ขาดแคลนกำลังคนด้านสุขภาพ แต่จะเป็นในเรื่องของการ กระจายกำลังคนบริการสุขภาพมากกว่า สำหรับนโยบายการกระจายบริการสุขภาพที่คิดอยู่นั้น จะเป็นรูปแบบคลินิกหมอครอบครัวใกล้บ้าน เพื่อให้ประชาชนได้รับบริการสุขภาพพื้นฐานที่จำเป็น โดยมีแพทย์ พยาบาล และบุคลากรสุขภาพประจำครอบครัวคอยให้คำปรึกษา บุคลากรต่างๆ ทำงานร่วมกันเป็นทีม ดูแลสุขภาพแบบองค์รวมโดยกำหนดให้แพทย์ 1 คน รับผิดชอบประชาชน 10,000 คน และมีพยาบาล 1 คนต่อประชาชน 2,500 คน
ทั้งนี้ การผลิตบุคลากรด้านสุขภาพ ในอนาคตนอกจากตอบโจทย์เรื่องการ กระจายบุคลากร และต้องสร้างความเข้มแข็งในบริการระดับปฐมภูมิแล้ว ยังต้องมองการพัฒนาบุคลากรไปให้ไกลกว่าวิชาชีพหมอ พยาบาล โดยให้รวมถึงผู้มีทักษะที่จำเป็นอื่นๆ ด้วย เช่น ไอที
เป็นแนวทางแก้ปัญหาการขาดแคลนบุคลากรด้านสาธารณสุขได้
