คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
อ่านเรื่อง คำชะโนดอยู่บ่อยๆ ในข่าวสด นี่แหละครับ โดยเฉพาะช่วงลอตเตอรี่ออก จึงอยากทราบว่า ชะโนดเป็นต้นไม้ใช่ไหมครับ ขอความรู้นะครับ
คนรักข่าวสด
ตอบ คนรักข่าวสด
คำตอบมาจากเอกสารการศึกษา ป่าชะโนด บ้านโนนเมือง ตำบลบ้านม่วง อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี งานวิจัยของสำนักป่าไม้อุดรธานี ว่า ชะโนด เป็นพืชวงศ์ปาล์ม จากการตรวจสอบกับสำนักวิชาการป่าไม้ มีชื่อเรียกเป็นทางการว่า ร็อก ชื่อสามัญ Taraw palm ชื่อพฤกษศาสตร์ Livistona saribus (Lour.) Merr. Ex Chev. ส่วนชื่อท้องถิ่น กรุงเทพฯ เรียก ค้อสร้อย สุราษฎร์ธานีเรียก จะทัง นราธิวาสกับมาเลเซียเรียก ซือแต และตรังเรียก ร็อก
ชะโนดมีลักษณะคล้ายต้นตาลผสมกับต้นมะพร้าวและหมาก คือใบเหมือนต้นตาล ลำต้นเหมือนมะพร้าว ผลคล้ายหมาก มีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นปาล์มต้นเดี่ยว ลำต้นขนาด 30 ซ.ม. สูงได้ถึง 20 เมตร ชอบขึ้นในที่ลุ่มหรือน้ำแฉะ ลักษณะเป็นป่าพรุน้ำจืด มีการทับถมของซากพืชอย่างหนาแน่น และดูดซับน้ำในฤดูน้ำหลากไว้ทำให้เกิดความชื้นตลอดทั้งปี เมื่อเหยียบเข้าไปดินจะจมและดูด
ลำต้นชะโนดเรียวยาว ตั้งตรง เป็นลำต้นเดี่ยว ผิวลำต้นมีรอยวงแหวนซึ่งเกิดจากการหลุดร่วงของใบเมื่ออายุมากขึ้น แต่ลำต้นในขณะที่อายุไม่มากมักจะมีกาบแห้งติดอยู่ ใบเรียงลักษณะเวียนทวนเข็มนาฬิกาที่ปลายยอดลำต้น ใบย่อยแตกออกจากจุดปลายสุดของก้านใบในแนวรัศมี ทำให้ตัวใบแผ่ออกคล้ายฝ่ามือ ใบย่อยส่วนโคนเชื่อมติดกัน ส่วนตอนปลายแยกจากกันเป็นอิสระ แผ่นใบขนาดใหญ่ค่อนข้างกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-2 เมตร
ช่อดอกเป็นช่อแบบแยกแขนง ยาวประมาณ 1 เมตร มีใบประดับช่อดอกหรือกาบหุ้มช่อดอกรองรับและห่อหุ้มช่อดอกไว้ในขณะที่ช่อดอกยังอ่อนอยู่ แทงช่อดอกออกจากลำต้นในบริเวณง่ามใบหรือซอกกาบใบ ผลและเมล็ดเป็นผลแบบเนื้อเมล็ดแข็งกลม เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 ซ.ม. ผิวของผลเรียบเป็นมันสีน้ำเงินแกมเขียว คัน มีเปลือกหุ้มบาง ต้นอ่อนในเมล็ดค่อนข้างอ่อนแอ เหี่ยวแห้งตายเร็ว
ชาวบ้านดุงมีความเชื่อว่าต้นชะโนดเป็นไม้ศักดิ์สิทธิ์จึงไม่มีการนำมาใช้ประโยชน์กัน แต่ต้นชะโนดสามารถใช้ประโยชน์ไม้เช่นเดียวกับพืชวงศ์ปาล์มทั่วไป คือ
1.ประโยชน์ด้านที่อยู่อาศัยและเครื่องใช้ต่างๆ เนื่องจากลำต้นชะโนดมีความแข็งแรงและตรง สามารถนำมาใช้ทำเสาหรือเลื่อยเป็นแผ่น ทำพื้นอาคาร คาน รอด ใบของ ชะโนดที่มีขนาดใหญ่นำมาใช้มุงหลังคาหรือจักสานทำเครื่องใช้
2.ประโยชน์ด้านนิเวศและสิ่งแวดล้อม ต้นชะโนดใช้จำแนกชนิดป่าได้ เรือนยอดของชะโนดประกอบด้วยใบขนาดใหญ่ ป้องกันผิวให้พ้นจากการกระแทกของเมล็ดฝน ลำต้นหรือกอปาล์มและส่วนรากของชะโนดจะชะลอการไหลบ่าของน้ำผิวดิน ป้องกันการกัดเซาะและการพังทลายของผิวดิน ใบขนาดใหญ่จะรองรับใบไม้และเศษพืชตลอดจนอินทรียวัตถุต่างๆ ที่ร่วงหล่นลงมาจากไม้ใหม่เหนือขึ้นไปเก็บสะสมไว้ ก่อนจะค่อยๆ ผุสลายและถูกน้ำฝนชะละลายลงมาทำให้ดินมีความสมบูรณ์
3.ประโยชน์ด้านเป็นไม้ประดับ ชะโนดเป็นปาล์มลำต้นเดี่ยว เมื่ออายุไม่มากนักจะแตกกิ่งก้านกระจายทรงพู่กลมที่สวยงาม เมื่ออายุมากจะมีตัวตรง มีเรือนยอดกลมอยู่ระดับบนดูแล้วสวยงาม
4.ประโยชน์ด้านชื่อ ชาวอำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี มีความเชื่อว่าต้นชะโนดเป็นต้นไม้ของพญานาคศรีสุทโธ ตลอดเวลาจึงมีผู้คนมาสักการะกราบไหว้บูชา ขอความช่วยเหลือ เสริมสร้างกำลังใจให้กับผู้ที่เชื่อถือ
