คอลัมน์ สดจากเยาวชน
เมธี เมืองแก้ว
หนังตะลุง ศิลปะการแสดงอย่างหนึ่งของภาคใต้ นับเป็นมหรสพที่นิยมแพร่หลายมาช้าแล้ว ก่อนจะได้รับผลกระทบในยุคที่โทรทัศน์เริ่มเข้าถึงทุกบ้าน
หลายหน่วยงานภาครัฐ โดยเฉพาะกระทรวงวัฒนธรรม จึงพยายามหาทางช่วยเหลือคณะหนังตะลุงและส่งเสริมศิลปะการแสดงชนิดนี้ให้คงอยู่สืบไป
หนึ่งในแนวทางที่น่าสนใจคือการเปิดบ้านศิลปินแห่งชาติ เพื่อให้ผู้คนเข้ามาเยี่ยมชมและทำกิจกรรมต่างๆ เหมือนอย่างเช่นบ้านของ นายณรงค์ จันทร์พุ่ม ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (หนังตะลุง) ประจำปี 2557 ตั้งอยู่เลขที่ 36/72 ถนนขื่นนา ในเขตเทศบาลเมืองกันตัง อำเภอกันตัง จังหวัดตรัง เนื้อที่ประมาณ 10 ไร่
ชาวใต้ให้สมญานายณรงค์ว่า “หนังอาจารย์ณรงค์ ตะลุงบัณฑิต” เพราะจบปริญญาตรีจากวิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสน (มหาวิทยาลัยบูรพา) และเคยรับราชการเป็นครูมายาวนาน สั่งสมประสบการณ์การแสดงหนังตะลุง และมีเจตนารมณ์อันแน่วแน่ที่จะดำรงศิลปะการแสดงอันล้ำค่าของบรรพบุรุษนี้ให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมแก่เยาวชนคนรุ่นหลัง
ด้วยความรักชอบในการเล่นหนังตะลุงมาตั้งแต่วัยเยาว์ เรียนรู้โดยวิธีการจำจากคุณตาบ้าง สอบถามจากผู้รู้บ้าง จนมีโอกาสแสดงหนังตะลุงครั้งแรกในงานส่งเสริมวัฒนธรรมพื้นบ้าน ที่วิทยาลัยวิชาการศึกษาบางแสน จังหวัดชลบุรี กระทั่งเมื่อมารับราชการอยู่ที่โรงเรียนวิเชียรมาตุ จังหวัดตรัง และได้สอนวิชาหน้าที่ พลเมือง ศีลธรรม จึงเป็นจุดเริ่มต้นในการเล่นหนังตะลุงอย่างจริงจัง
นายณรงค์ได้รับรางวัลจากหน่วยงานต่างๆ มากมาย รวมถึงเข้ารับพระราชทานโล่และเข็มเกียรติคุณอนุรักษ์มรดกไทยดีเด่นจาก สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในฐานะผู้อนุรักษ์มรดกไทยดีเด่น เนื่องในวันอนุรักษ์มรดกไทย พ.ศ.2537
บ้านศิลปินแห่งชาติ “หนังอาจารย์ณรงค์ ตะลุงบัณฑิต” ในวัย 68 ปี นอกจากจะเป็นที่ตั้งของสมาคมศิลปินพื้นบ้านจังหวัดตรัง และศูนย์อนุรักษ์และส่งเสริมวัฒนธรรมการแสดงพื้นบ้านปักษ์ใต้แล้ว ยังเปิดโอกาสให้นักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจเข้ามาเรียนรู้หรือทำวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับศิลปะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้ ทั้งการแสดงหนังตะลุงและมโนราห์ โดยไม่คิดค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น
นอกจากจะได้ศึกษาเรียนรู้ประวัติความเป็นมาของหนังตะลุงแล้ว ยังได้ชมอุปกรณ์การแสดงและพัฒนาการของโรงหนังตะลุง (เวทีการแสดง) นับตั้งแต่ยุคเก่า ยุคกลาง จนถึงยุคใหม่ การแกะสลักและชมตัวหนังตะลุงในแต่ละยุค ตลอดจนเรียนรู้บทกลอนและเนื้อหาสาระของตัวละคร โดยกลุ่มเด็กและเยาวชนคนรุ่นใหม่เริ่มกลับมาสนใจหนังตะลุงกันมากขึ้น จนเป็นพลังสำคัญในการอนุรักษ์ไว้สืบต่อไป
ล่าสุดนักศึกษาจากสาขาวิชาการบริหารทรัพยากรมนุษย์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต ศูนย์การศึกษานอกสถานที่ตรัง จัดโครงการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมที่บูรณาการกับการจัดการเรียนการสอน และโครงการส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และการประกอบอาชีพหนังตะลุง โดยมีตัวแทนจากปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำชุมชน และชาวบ้านในพื้นที่เข้าร่วมกิจกรรมที่บ้านอาจารย์ณรงค์ ตะลุงบัณฑิต
นายเจษฎ์จุธา ชนะรบ ประธานโครงการกล่าวว่า สังคมไทยในปัจจุบันเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นศิลปวัฒนธรรมหรือศิลปะการแสดงต่างๆ หากไม่ช่วยกันอนุรักษ์หรือส่งเสริมความเป็นไทย เราคงไม่หลงเหลืออะไรให้เยาวชนคนรุ่นหลังชื่นชมยินดี สาขาวิชาการบริหารทรัพยากรมนุษย์ตระหนักถึงคุณค่าและความสำคัญของการสืบสานศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นภาคใต้ ด้วยการจัดทำหลักสูตรการเรียนการสอนขึ้น
“นักศึกษาลงพื้นที่และขอความร่วมมือจาก อาจารย์ณรงค์ จันทร์พุ่ม ในการสร้างอาชีพให้นักเรียนและผู้คนในชุมชนกันตังใต้และใกล้เคียง โดยการสอนแกะรูปตัวหนังตะลุง จนสามารถนำออกจำหน่ายเพื่อสร้างรายได้เข้าสู่ชุมชนอย่างยั่งยืน รวมทั้งการสอนเล่นเครื่องดนตรี การขับร้อง และการเชิดหนังตะลุง ตลอดจนติดตามไปร่วมแสดงหนังตะลุงในงานต่างๆ พร้อมนำความรู้จากปราชญ์แต่ละรุ่นมาเชื่อมโยงกัน แล้วถ่ายทอดองค์ความรู้ให้นักศึกษารุ่นต่อไป”
ด้าน ผศ.ดร.บัณฑิต ไวว่อง รองประธานโปรแกรมสาขาวิชาการบริหารทรัพยากรมนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต เผยว่า มหาวิทยาลัยดำเนินการศึกษาวิจัยเชิงพื้นที่ใน 4 จังหวัด ได้แก่ ภูเก็ต พังงา กระบี่ และตรัง ในการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นใต้ รวมทั้งหนังตะลุง เพื่อพัฒนาการวิจัยในระดับกลุ่มภูมิปัญญาท้องถิ่น จัดตั้งองค์กรแห่งการเรียนรู้ มุ่งเน้นกระบวนการสืบสาน เผยแพร่ ถ่ายทอด เชื่อมโยง นำไปสู่ความเข้มแข็งของชุมชนภาคใต้
ขณะที่ รศ.ดร.ประภาศรี อึ่งกุล ประธานโปรแกรมสาขาวิชาการบริหารทรัพยากรมนุษย์ กล่าวถึงการเรียนการสอนว่า จะให้นักศึกษาออกไปทำกิจกรรมร่วมกับท้องถิ่นและชุมชนต่างๆ ให้สอดคล้องกับศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น โดยใช้การวิจัยเป็นตัวขับเคลื่อนงาน โดยมีการเชื่อมโยงกับจังหวัดต่างๆ แบบบูรณาการ ต่อยอด และยั่งยืน
นับเป็นอีกหนึ่งแนวทางที่ช่วยกันอนุรักษ์ “หนังตะลุง” ให้อยู่คู่กับชาวปักษ์ใต้ตลอดไป
