คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
ทราบมาว่า การซื้อขายกล้วยไม้ป่าผิด ผิดกฎหมายอะไรบ้างครับคุณน้า
Sakda
ตอบ Sakda
ได้คำตอบมาจากเรื่องกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับกล้วยไม้ เรียบเรียงโดย มานิตย์ ใจฉกรรจ์ หัวหน้ากลุ่มอนุสัญญาคุ้มครองพันธุ์พืช (หัวหน้า CITES) กองคุ้มครองพันธุ์พืช กรมวิชาการเกษตร ว่า พืชในวงศ์กล้วยไม้ทุกชนิด จัดเป็นพืชอนุรักษ์ตามพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) พันธุ์พืช พ.ศ.2518 แก้ไขเพิ่มเติมพ.ร.บ.พันธุ์พืช (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2535 เพื่อให้ครอบคลุมถึงการปฏิบัติงานตามพันธกรณีต่ออนุสัญญาไซเตสที่ประเทศไทยได้เป็นสมาชิก
กฎหมายนี้ใช้บังคับ ควบคุมการนำเข้า ส่งออก นำผ่าน พืชอนุรักษ์ หรือซากของพืชอนุรักษ์ ซึ่งรวมถึงพืชวงศ์กล้วยไม้ทุกชนิด ผู้ใดจะนำเข้า ส่งออก หรือนำผ่านพืชอนุรักษ์วงศ์กล้วยไม้ทุกชนิด หรือแม้กระทั่งซาก ไม่ว่าจะมีชีวิตหรือซากที่ตายแล้ว จะต้องมีหนังสืออนุญาตไซ เตสกำกับสินค้าทุกครั้ง ในกรณีส่งออกกล้วยไม้ไปยังต่างประเทศ ต้องขอหนังสืออนุญาตส่งออก (CITES export permit) จากกรมวิชาการเกษตรก่อน ส่วนกรณีจะนำเข้ามาในราชอาณาจักร ต้องขอหนังสืออนุญาตนำเข้า (CITES import permit) ณ ด่านตรวจพืชทุกด่าน สังกัดกรมวิชาการเกษตรที่เปิดทำการเท่านั้น โดยต้องแนบหลักฐานหนังสืออนุญาตไซเตสส่งออกของประเทศต้นทางฉบับจริงมาแสดงด้วย
สำหรับกรณีที่เป็นกล้วยไม้ลูกผสมข้ามชนิด และลูกผสมข้ามสกุล ไม่ถือว่าเป็นพืชอนุรักษ์ตาม พ.ร.บ. แต่เนื่องจากตามบทบัญญัติแห่งอนุสัญญาไซเตสถือว่ากล้วยไม้ลูกผสมทุกชนิดยังอยู่ภายใต้การควบคุมของอนุสัญญา ทำให้ประเทศภาคีอนุสัญญาไซเตสบางประเทศยังควบคุมกล้วยไม้ลูกผสมอยู่ ดังนั้น เวลาส่งออกกล้วยไม้ลูกผสมไปต่างประเทศจึงยังต้องถือปฏิบัติเช่นเดียวกับกล้วยไม้พันธุ์แท้ทุกประการ ซึ่งกรมวิชาการเกษตรมีบริการออกหนังสือรับรองการส่งออกพืชลูกผสมพืชในบัญชีแนบท้ายอนุสัญญาไซเตสให้
แต่ปัจจุบันมีข้อยกเว้นกล้วยไม้พันธุ์ลูกผสมที่ได้มาจากการขยายพันธุ์เทียม ในสกุล Cymbidium สกุล Dendrobium สกุล Phalaenopsis และสกุล Vanda ไม่ถือว่าเป็นพืชในบัญชีแนบท้ายอนุสัญญาไซเตส และอีกกรณีหนึ่งคือกล้วยไม้พันธุ์ลูกผสมที่ได้มาจากการขยายพันธุ์เทียม ในสกุล 1.Cymbidium 2.Dendrobium (ลูกผสมต่างชนิดภายใต้สกุลเดียวกัน ประเภท nobile type และ phalaenopsis type เท่านั้น) 3.Phalaenopsis และ 4.Vanda ซึ่งสกุลที่ 1 ที่ 3 และ 4 หมายถึงลูกผสมต่างชนิดภายใต้สกุลเดียวกัน และลูกผสมข้ามสกุล
พืชอนุรักษ์ในวงศ์กล้วยไม้ตามกฎหมายฉบับนี้จัดแบ่งออกเป็น 2 บัญชี พืชอนุรักษ์ในวงศ์กล้วยไม้บัญชีที่ 1 ประกอบด้วย 1.Aerangis ellisii-เออแรงจิส เอลลิสซิไอ 2.Dendrobium cruentum-เดนโดรเบียม ครูเอนตัม (เอื้องปากนกแก้ว) 3.Laelia jongheana-เลเลีย จองเกียนา 4.Laelia lobata-เลเลีย โลบาตา 5.Paphiopedilum spp.-พาฟิโอเพดิลัม สปีชีส์ (สกุลรองเท้านารีทุกชนิด) 6.Peristeria elata-เพริสเตเรีย อีลาตา 7.Phragmipedium spp.-แพรกมิพีเดียม สปีชีส์ 8.Renanthera imschootiana-รีแนนเธอรา อิมชูทเทียนา
พืชอนุรักษ์ในวงศ์กล้วยไม้บัญชีที่ 1 ถ้าเก็บออกมาจากป่าตามธรรมชาติจะห้ามทำการค้าโดยเด็ดขาด ยกเว้นการศึกษาวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์เท่านั้น แต่ก็จะถูกควบคุมโดยเข้มงวดทั้งประเทศผู้ส่งออกและประเทศผู้นำเข้า แต่ถ้าได้มาจากการขยายพันธุ์เทียมและมีการขึ้นทะเบียนสถานที่เพาะเลี้ยงเพื่อการค้าไว้กับกรมวิชาการเกษตรแล้ว จะอนุญาตให้ทำการค้าได้ สำหรับพืชอนุรักษ์บัญชีที่ 1 ในวงศ์นี้ ถ้าเป็นต้นอ่อนหรือที่ได้จากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อในสภาพปลอดเชื้อ ไม่ว่าจะอยู่ในอาหารแข็งหรืออาหารเหลวซึ่งขนส่งในภาชนะบรรจุที่ปลอดเชื้อ ไม่ถือว่าเป็นพืชอนุรักษ์ตามพ.ร.บ. สามารถทำการค้าได้โดยเสรี แต่ต้องขึ้นอยู่กับกฎหมายของประเทศปลายทางด้วย
พืชอนุรักษ์ในวงศ์กล้วยไม้บัญชีที่ 2 หมายถึงพืชในวงศ์กล้วยไม้ทุกชนิด (Orchidaceae spp.) นอกเหนือจากที่ระบุไว้ในบัญชีที่ 1 และยกเว้นข้อต่อไปนี้ที่กฎหมายฉบับนี้จะไม่ควบคุม 1. เมล็ดและละอองเกสร (รวมถึงละอองเกสรที่มีลักษณะเป็นกลุ่มก้อนหรือเป็นเมือก) 2.ต้นอ่อนหรือที่ได้จากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อในสภาพปลอดเชื้อ ไม่ว่าจะอยู่ในอาหารแข็งหรืออาหารเหลว ขนส่งในภาชนะที่ปลอดเชื้อ 3.ไม้ตัดดอกที่ได้จากต้นที่ขยายพันธุ์เทียม และ 4.ผลและส่วนของชนิดนั้นที่ได้จากต้นที่เกิดการขยายพันธุ์เทียมของทุกชนิดในสกุล Vanilla spp. (วานิลลา สปีชีส์)
