ท้องเสีย

คอลัมน์ รู้ไปโม้ด

น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]

อยากทราบอาการอยู่ๆ ก็ท้องเสีย มีการแยกอาการไหม กี่ประเภท รู้ว่าแพ้อาหารท้องเสีย ป้องกันอย่างไรละคะ

jiraporn

ตอบ jiraporn

มีคำตอบจาก น.พ.สมชัย สัมพันธ์เวชกุล แพทย์ประจำบ้านต่อยอด (เฟลโลว์) อนุสาขาอายุรศาสตร์โรคระบบทางเดินอาหาร สมาคมแพทย์ระบบทางเดินอาหารแห่งประเทศไทย ว่า อาการท้องเสียเฉียบพลัน หมายถึงการถ่ายอุจจาระบ่อยเกินกว่าวันละ 3 ครั้ง หรือถ่ายเป็นมูกปนเลือดมากกว่า 1 ครั้ง อย่างไรก็ตาม อาการมักจะหายภายใน 1 ถึง 2 สัปดาห์

สำหรับสาเหตุแบ่งออกตามลักษณะทางคลินิกได้ 2 ชนิด

คือ 1.ท้องเสียเฉียบพลันติดเชื้อ (Infective diarrhea) ซึ่งแบ่งย่อยออกได้เป็น 1.1 อาหารเป็นพิษ (food poisoning) เกิดจากการรับประทานอาหารที่มีพิษของเชื้อแบคทีเรียปนเปื้อนอยู่ ระยะเวลาที่รับพิษ หรือเชื้อโรคเข้าไปจนถึงแสดงอาการท้องเสีย ประมาณ 1-4 ชั่วโมง จะมีอาการอาเจียน ปวดท้อง ท้องเสีย ส่วนมากมักจะหายเองภายใน 48 ชั่วโมง การรักษาส่วนใหญ่รักษาตามอาการ และ 1.2 ท้องเสียติดเชื้อ เกิดจากการรับประทานอาหารที่มีเชื้อโรคปนเปื้อน

ทั้งนี้ เชื้อโรคที่เป็นสาเหตุ มีทั้งเชื้อแบคทีเรีย ไวรัส และปรสิต โดยเชื้อแบค ทีเรียที่เป็นสาเหตุท้องเสียเฉียบพลัน ได้แก่ อหิวาต์แท้ อหิวาต์เทียม บิดไม่มีตัว เป็นต้น ส่วนเชื้อไวรัสที่เป็นสาเหตุของท้องเสียเฉียบพลัน ได้แก่ โรตา ไวรัส นอร์วอล์ก ไวรัส เป็นต้น และเชื้อปรสิตที่เป็นสาเหตุของท้องเสียเฉียบพลัน ได้แก่ บิดมีตัว ซึ่งต้องการการรักษาที่เฉพาะจึงจะหาย มิฉะนั้นอาจกลายเป็นท้องเสียเรื้อรังได้

2.ท้องเสียเฉียบพลันไม่ติดเชื้อ (non-infective diarrhea) ไม่ได้เกี่ยวข้องกับเชื้อโรค สาเหตุเกิดจากยาและสารพิษ ยาที่เป็นสาเหตุของท้องเสียที่พบบ่อยคือยารักษาโรคเกาต์ ยารักษาหัวใจเต้นผิดปกติ ยาระบาย ยาปฏิชีวนะ ยาเคลือบกระเพาะ เป็นต้น ส่วนสารพิษก็มาจากเห็ดบางชนิด ไข่แมงดาทะเล ดีเกลือ

อาการท้องเสียประเมินความรุนแรงจากการเสียน้ำ มี 3 ระดับ คือ 1.ขาดน้ำน้อย มักไม่มีอาการมาก นอกจากกระหายน้ำ อ่อนเพลียเล็กน้อย เสียน้ำเพียง 3-5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว 2.ขาดน้ำปานกลาง รู้สึกอ่อนเพลียมากขึ้น กระหายน้ำ ลิ้นแห้ง ตาลึก ชีพจรเร็ว ความดันโลหิตต่ำ ขาดน้ำประมาณ 5-7 เปอร์ เซ็นต์ของน้ำหนักตัว และ 3.ขาดน้ำรุนแรง อ่อนเพลียมาก ตาลึก ชีพจรเบาเร็ว ช็อก ระยะนี้ขาดน้ำ 8-10 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว

คำแนะนำในการดูแลตัวเอง 1.กินน้ำเกลือแร่โอ อาร์ เอส เพื่อป้องกันการขาดน้ำ 2.ทานอาหารอ่อนย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก แกงจืด ไม่ควรงดอาหาร ทั้งนี้เพื่อป้องกันการขาดสารอาหาร 3.งดอาหารรสจัด งดดื่มนม จนกว่าจะหายท้องเสีย และควรไปพบแพทย์ เมื่อ 1.อาการท้องเสียไม่ดีขึ้นใน 24 ชั่วโมง 2.เป็นในผู้ป่วยโรคที่มีภูมิต้านทานต่ำ 3.เด็กหรือผู้สูงอายุที่มีอาการขาดน้ำมาก ซึมลง 4.อาเจียนรุนแรงจนไม่สามารถรับประทานอาหารหรือน้ำได้ 5.ถ่ายเป็นมูกเลือด 6.มีไข้สูง

การป้องกัน 1.เลือกรับประทานอาหารที่ปรุงสุกเสร็จใหม่ๆ 2.หากจะเก็บอาหารที่เหลือจากรับประทาน หรืออาหารสำเร็จรูปที่ซื้อไว้ ควรเก็บในตู้เย็นและอุ่นให้ร้อนทุกครั้งก่อนรับประทาน 3.ผัก ผลไม้ ควรล้างหรือแช่ให้สะอาดก่อนรับประทาน 4.ล้างมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนเตรียมอาหารและรับประทานอาหาร รวมทั้งหลังจากเข้าห้องน้ำ 5.ดื่มน้ำสะอาด หรือต้มสุก 6.กำจัดขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูลอย่างถูกต้อง เพื่อไม่ให้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของแมลงวัน

ส่วนใหญ่แล้วอาการท้องเสียมักจะหายได้เอง หากรักษาภาวะขาดน้ำและรับประทานอาหารที่เหมาะสม เพราะการถ่ายอุจจาระเป็นกลไกของร่างกายที่จะขับไล่ของเสีย สารพิษและเชื้อโรคออกจากร่างกาย การรับประทานยาหยุดถ่าย หรือยาแก้ท้องเสีย ทำให้ลำไส้ต้องเก็บกักเชื้อโรคไว้นานขึ้นและทำให้ท้องอืดแน่นท้องมากขึ้น ส่วนการรับประทานยาปฏิชีวนะ หรือยาฆ่าเชื้อ โดยไม่จำเป็น อาจเกิดการแพ้ยา หรือดื้อยาได้ ดังนั้นควรปรึกษาแพทย์ก่อนการใช้ยาใดๆ