ปัจจุบันมีคนไทยไปทำงานที่ประเทศมาเลเซียจำนวนมาก โดยเฉพาะแรงงานจากสามจังหวัดชายแดนใต้ จากปัจจัยภาพรวมสามจังหวัดมีเศรษฐกิจไม่ค่อยดี มาเลเซียมีระดับการพัฒนาเศรษฐกิจดีกว่าไทย ประกอบกับการมีเชื้อชาติ ภาษาและวัฒนธรรมเดียวกัน
แต่คนไทยไร้สัญชาติไทย ถือเป็นปัญหาสำคัญของคนไทยในมาเลเซีย ทำให้ต้องอยู่แบบหลบๆ ซ่อนๆ เข้าไม่ถึงบริการภาครัฐ ทั้งการรักษาพยาบาล การหาความรู้ในโรงเรียน สถานกงสุลใหญ่ไทยในเมืองโกตาบารู จึงมีหน้าที่ช่วยเหลือคนไทยเหล่านี้
สื่อมวลชนเกือบ 20 ชีวิตติดตามคณะของ นายณัฐพล ขันธหิรัญ รองปลัดกระทรวงการต่างประเทศ ร่วมสังเกตการณ์โครงการตรวจสารพันธุกรรม(DNA) เพื่อช่วยเหลือคนไทยในมาเลเซียที่มีสถานะตกหล่นทางทะเบียนราษฎร์ประจำปี 2567
จัดโดยสถานกงสุลใหญ่ไทยในเมืองโกตาบารู ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้(ศอ.บต.) สถาบันนิติวิทยาศาสตร์ โดยไม่คิดค่าใช้จ่าย ระหว่างวันที่ 28-29 พ.ค.2567 ที่สถานกงสุลใหญ่ไทยในเมืองโกตาบารู
บรรยากาศที่สังเกตเห็น คนไทยไร้สัญชาติจูงมือญาติ ลูกหลาน มาเข้ารับบริการตรวจดีเอ็นเอกันอย่างหนาแน่น ซึ่งสถานกงสุลใหญ่ ได้อำนวยความสะดวกจัดสถานที่ เก้าอี้ พัดลม น้ำดื่มไว้ต้อนรับ ก่อนเข้ารับบริการตามจุดต่างๆ ตามขั้นตอน เสร็จสิ้นรับทราบผลตรวจใน 1-2 เดือน ขึ้นกับความใกล้ไกล ซับซ้อนมากน้อยของความสัมพันธ์ทางสายเลือด
เมื่อทราบผลดีเอ็นเอก็ทราบความสัมพันธ์ที่แท้จริง หากเป็นญาติกันจริงจะได้ใบสูติบัตร นำไปยื่นขอสัญชาติไทยและสิทธิประโยชน์ในฐานะพลเมืองไทยก็ตามมา อาทิ สิทธิการรักษาพยาบาลตามบัตรทอง สิทธิในการซื้อที่ดินเมื่อมีชื่อในทะเบียนบ้าน หรือแม้แต่สิทธิโครงการดิจิทัลวอลเล็ต 10,000 บาท ในอนาคต แต่ที่ผ่านมา ผลตรวจดีเอ็นเอยืนยันว่าไม่ใช่ญาติกันก็มี คิดเป็นไม่ถึงร้อยละ 1 ของยอดผู้ลงทะเบียนในโครงการ
ปีนี้มีจำนวนผู้ลงทะเบียน 235 คน เทียบจากปีก่อนหน้าซึ่งมี 97 คน หรือมากที่สุดตั้งแต่ทำโครงการในช่วง 7 ปีที่ผ่านมา ที่มีตัวเลขผู้ลงทะเบียนยอดรวมทั้งหมด 353 คนจากที่ประเมินว่าคนไทยไร้สัญชาติในรัฐกลันตันราว 500 คน
การดำเนินการตรวจดีเอ็นเอให้ผู้ลงทะเบียนฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย หากคิดอัตราค่าบริการตามปกติขึ้นกับความซับซ้อนของการสืบทอดทางสายเลือดราคาตั้งแต่ 5,000 -10,000 บาท เนื่องจากต้องใช้น้ำยาหลายชุดต้นทุนจึงสูงตาม ในปี 2566 สถานกงสุลสามารถออกสูติบัตรหรือใบเกิดได้ 86 คน และที่ว่าการอำเภอออกบัตรประชาชนได้ราว 70 คนจากจำนวนคนลงทะเบียน 97 คน
น.ส.ฟาราห์ นำแม่และพี่สาวแม่มาเจาะเลือดเพื่อตรวจดีเอ็นเอ หวังเข้าถึงสิทธิรักษาพยาบาลบัตรทอง ซึ่งพี่สาวของแม่อ้างสิทธิสายเลือดเดียวกันเพื่อขอรับสัญชาติไทยแม้อายุราว 60 ปีแล้ว แต่ยังไม่มีบัตรประชาชน ฝ่ายแม่อาศัยอยู่ในจ.นราธิวาส คู่พี่น้องข้ามฝั่งไปมาหาสู่กันตลอดในเทศกาลรื่นเริงอย่างฮารีรายอ และเผยว่า ทราบข่าวโครงการจากเพจเฟซบุ๊กโรดี มาเลียต และฟาราห์เข้าใจว่าหากผลเลือดออกมาตรงกันคือสามารถยื่นขอบัตรประชาชนได้
นายภาษิต จูฑะพุทธิ กงสุลใหญ่
นายภาษิต จูฑะพุทธิ กงสุลใหญ่ กล่าวว่า สาเหตุของปัญหาไร้สัญชาติ โดยเฉพาะคนไทยในจังหวัดนราธิวาส ซึ่งมีพรมแดนติดรัฐกลันตัน ส่วนใหญ่เข้าประเทศมาเลเซียผิดกฎหมาย โดยใช้ช่องทางธรรมชาติเข้ามาทำงานรับจ้างตัดยางในป่ายางพารา หรือทำการเกษตรเกี่ยวกับปาล์มน้ำมัน
เมื่ออยู่ในมาเลเซียเป็นเวลานาน สร้างครอบครัวและมีลูก แต่ไม่ได้มาแจ้งเกิด เอกสารต่างๆ จึงไม่มี และรุ่นลูกวนซ้ำรอยเดิมตามรุ่นพ่อแม่ รุ่นแล้วรุ่นเล่า นับเป็นปัญหาสะสม กลายเป็นคนไทยไร้สัญชาติ ปัญหาดังกล่าวไม่ได้เกิดเฉพาะคนไทยในมาเลเซีย แต่รวมถึงสามจังหวัดชายแดนใต้ที่คนไทยไม่มีเอกสารยืนยันตัวตน สถิติรวมมากกว่า 2,000 คน
ด้าน นายกูเฮง ยาวอหะซัน เลขานุการรัฐมนตรีกระทรวงยุติธรรม กล่าวว่า คนไทยในสามจังหวัดมีฐานะยากจน ทำงานทั้งเดือนแทบไม่ได้จับแบงก์พัน ต้องเข้าเมืองผิดกฎหมาย โดยใช้ช่องทางธรรมชาติ อาทิ นั่งเรือแจวข้ามแม่น้ำโก-ลก ในราคาหนึ่งริงกิตหรือราวสิบบาท เมื่อมาถึงแล้ว หลบเจ้าหน้าที่อยู่ในป่า ต้องทนอยู่กับเสือ งู ซึ่งอันตราย เพื่อมาทำงานที่คนมาเลเซียไม่ทำ ในวันศุกร์-เสาร์เป็นวันหยุดชาวมาเลเซียในรัฐกลันตัน จึงเปิดช่องให้คนไทยทำงานได้ ซึ่งรวมถึงพนักงานในร้านอาหารต้มยำกุ้ง
นพ.สมหมาย บุญเกลี้ยง-นายกูเฮง ยาวอหะซัน
“เป็นความพยายามที่จะหาทางแก้ปัญหาต่อความไม่สงบในสามจังหวัดชายแดนใต้ และเชื่อว่าการออกบัตรประชาชนแก่ผู้ที่อาศัยอยู่ตามแนวชายแดนโกตาบารู เป็นวิธีแก้ปัญหาที่ดีที่สุดวิธีหนึ่ง” นายกูเฮงกล่าว
ด้าน นายแพทย์สมหมาย บุญเกลี้ยง ผู้ช่วยเลขาธิการศอ.บต. เน้นย้ำความหวังว่า โครงการนี้จะช่วยบรรเทาความไม่เข้าใจระหว่างภาครัฐและชาวบ้านสามจังหวัดที่มองว่า “รัฐไทย” กีดกันการเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐาน จึงใช้การแก้ปัญหาสุขภาพลดความเหลื่อมล้ำ คืนความยุติธรรมแก่ประชาชนให้ได้เข้าถึงสิทธิ ซึ่งคนไทยไร้สัญชาติในมาเลเซียเผชิญปัญหาสุขภาพ อาทิ การตั้งครรภ์ไม่พร้อม การไม่ฝากครรภ์ ปัญหาวัคซีนเด็กเป็นปัญหาใหญ่
“การบริการหน้างานบางจุดของเรายังมีปัญหา การสื่อสารไม่ดี ยังคงมีปัญหากันอยู่ ตอนนี้รัฐบาลให้ความสำคัญสิทธิประโยชน์และการเอื้อให้เขาเข้าถึงสิทธิในการตรวจสัญชาติไทย ผมคิดว่าต่อไปการไม่เข้าใจภาครัฐลดแน่นอน” นายแพทย์สมหมายกล่าว
นายวรวีร์ ไวยวุฒิ รองผอ.สถาบันนิติวิทยาศาสตร์ อธิบายว่า การพิสูจน์สัญชาติไทยด้วยวิธีตรวจดีเอ็นเอเป็นการใช้หลักฐานวิทยาศาสตร์เพื่อแก้ไขปัญหาคนไทยไร้สัญชาติที่น่าเชื่อถือ ข้อดีคือน่าเชื่อถือและรวดเร็ว เมื่อเทียบกับวิธีการสืบสวนพยานปากคำอย่างผู้ใหญ่บ้าน กำนัน เพื่อยืนยันความเป็นญาติของผู้อ้างสิทธิ
นายวรวีร์ ไวยวุฒิ
ปัจจัยที่ทำให้ยอดผู้ลงทะเบียนขอพิสูจน์สัญชาติไทยในปี 2567 เพิ่มสูงขึ้นอย่างมากเกิดจากการทำงานเชิงรุกผ่านโครงการกงสุลสัญจร ซึ่งหาข้อมูลและเดินทางไปหาคนไทยไร้สัญชาติด้วยตัวเอง เพื่อบรรเทาความหวาดระแวงว่า จะโดนเรื่องคดีความหรือเปล่า จะโดนจับหรือไม่ และเมื่อคนกลุ่มนี้ได้บัตรประชาชนและได้ใช้ประโยชน์สิทธิต่างๆ อาทิ บัตรทอง จึงเกิดการบอกต่อ ปากต่อปาก และการร่วมทำงานกันของหลายหน่วยงานอย่างมีประสิทธิภาพ
การโน้มน้าวคนไทยในมาเลเซียที่ไร้สัญชาติให้มาขอสัญชาติไทยของกระทรวงการต่างประเทศและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แม้ที่ผ่านมาไม่ค่อยได้รับความนิยม แต่จากสถิติผู้ลงทะเบียนเพื่อขอตรวจสัญชาติไทยในปีนี้บ่งชี้ว่ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในอนาคต
สุจิตรา ธนะเศวตร
