ท่องหุบเขาภูเวียง
ถิ่นไดโนเสาร์
นนทวรรณ มนตรี
อาณาจักรไดโนเสาร์ของไทย ต้องยกให้พื้นที่ภูเวียง จ.ขอนแก่น เนื่องจากค้นพบไดโนเสาร์สายพันธุ์ใหม่ของโลกถึง 5 สายพันธุ์ ทั้งตัวเล็กและใหญ่ กินพืชและกินสัตว์ ตัวเต็มวัยและวัยเยาว์
กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ยกคณะไปเจาะลึกถึงหุบเขาภูเวียงที่มีความสมบูรณ์ และ ความหลากหลายของไดโนเสาร์ตั้งแต่ยุคดึกดำบรรพ์
นายมนตรี เหลืองอิงคะสุต รองอธิบดีกรมทรัพยากรธรณี กล่าวถึงแนวคิด “อุทยานธรณีก้าวไกล นำพาไทยก้าวหน้า ช่วยพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน” ว่าอุทยานธรณีขอนแก่น ประกอบด้วยพื้นที่ในเขตอุทยานแห่งชาติภูเวียง แหล่งทรัพยากรธรณีอันทรงคุณค่าระดับโลก เทือกเขาไดโนเสาร์ภูเวียงได้รับการประกาศเป็นอุทยานธรณีระดับจังหวัดใน วันที่ 24 พ.ค.2561 และมีเป้าหมายสู่การเป็นอุทยานธรณีโลกของยูเนสโก
โดยหลักเกณฑ์ชี้วัดของยูเนสโกมีอยู่ 5 ข้อ คือ 1.สภาพธรณีวิทยาและภูมิประเทศ 2.การสื่อความหมายและการศึกษาสิ่งแวดล้อม 3.รูปแบบและแผนบริหารจัดการ 4.การท่องเที่ยวเชิงธรณีวิทยา และ 5.การพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่นอย่างยั่งยืน
กระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกที่พบในไทย
“ทั้งหมดนี้คือการบริหารจัดการพื้นที่แบบองค์รวม ไม่ใช่แค่ภาครัฐ แต่เป็นความร่วมมือจากทุกฝ่าย ทั้งประชาชน ภาครัฐ และเอกชน โดยใช้ชุมชนเป็นฐานด้วยแนวทางการพัฒนาจากล่างขึ้นบน เพื่อนำไปสู่การพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืน และผลักดันให้อุทยานธรณีขอนแก่นเป็นอุทยานระดับโลกต่อไป” รองอธิบดีทรัพยากรธรณี กล่าว
จุดที่พบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรก
เริ่มต้นที่ศูนย์ศึกษาวิจัยและพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ นายทินกร ทาทอง ผอ.สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 2 ร่วมอธิบายว่าศูนย์แห่งนี้เป็นแหล่งท่องเที่ยวและอนุรักษ์ซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ เป็นศูนย์กลางเรียนรู้ของนักเรียน นักศึกษา และนักวิจัย เป็นแหล่งสร้างรายได้ของท้องถิ่น มีนักท่องเที่ยวประมาณ 180,000 คนต่อปี
“ในปีงบประมาณ 63 ได้งบเพื่อบูรณาการในส่วนของสวนไดโนเสาร์ โดยทุ่มงบ 29.5 ล้านบาท เพื่อให้ยิ่งใหญ่ที่สุดในเอเชีย เป็นโซนตกแต่งเป็นสวนป่ายุคดึกดำบรรพ์ มีหุ่นไดโนเสาร์เท่าตัวจริง แต่งเติมด้วยแสงและเสียงร้องของไดโนเสาร์ ธรณีขอนแก่นเป็นสิ่งที่ ทรงคุณค่า และต้องนำจุดเด่นไปขาย เพื่อให้คนได้รู้จักความยิ่งใหญ่ของธรณีขอนแก่นมากขึ้น” นายทินกรกล่าว
จากนั้นเดินทางไปที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง มีเนื้อที่ 203,125 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของเทือกเขาภูเวียง ถือเป็นแหล่งอนุรักษ์มรดกทางธรรมชาติที่สำคัญอย่างยิ่ง อีกทั้งอุทยานฯ แห่งนี้ ยังเป็นสถานที่ที่ค้นพบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ชิ้นแรกของไทย
ดร.ประดิษฐ์ นูเล
ดร.ประดิษฐ์ นูเล นักธรณีวิทยาชำนาญการพิเศษ สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 2 ให้ข้อมูลว่าในปี 2519 นายสุธรรม แย้มนิยม อดีตนักธรณีวิทยา พบฟอสซิลไดโนเสาร์ชิ้นแรกของไทย ขณะสำรวจแร่ยูเรเนียมบริเวณห้วยประตูตีหมา อุทยานฯ ภูเวียง
กระดูกกว้างประมาณ 1 ฟุต มีลักษณะใกล้เคียงกับไดโนเสาร์ซอโรพอดขนาดใหญ่ ยาวประมาณ 15 เมตร และเป็นกระดูกส่วนปลายล่างสุดของกระดูกต้นขาของไดโนเสาร์จำพวกกินพืช ปัจจุบันแสดงโชว์อยู่ในศูนย์ศึกษาวิจัยและพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียงด้วย
หลุมขุดค้นฟอสซิลไดโนเสาร์
นับตั้งแต่ปี 2519 ที่ค้นพบฟอสซิลไดโนเสาร์ชิ้นแรกของไทย จนถึงขณะนี้ร่วม 40 ปี มีการสำรวจและค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ในประเทศไทย รวม 16 ชนิด ในจำนวนนี้เป็นชนิดใหม่ของโลก 10 ชนิด พบในหุบเขาภูเวียงมากถึง 5 ชนิด ได้แก่ 1.ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน 2.กินรีไมมัส ขอนแก่นเอสซิส 3.สยามโมไทรันนัส อิสานเอนซิล 4.สยามโมซอรัส สุธีธรนิ และล่าสุดสายพันธุ์ที่ 5 ภูเวียงเวเนเตอร์ แย้มนิยมมี
สาธิตทำผ้าฝ้ายธรณิน
ออกจากอุทยานฯ ภูเวียง ลัดเลาะไปกลุ่มทอผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติ “ผ้าฝ้ายธรณิน” กลุ่มทอผ้าบ้านโคกม่วง อ.เวียงเก่า ที่เริ่มต้นการผลิตตั้งแต่ปลูกฝ้ายในดินที่ผุกร่อนจากหินทรายยุคครีเทเชียส ผ่านกระบวนการผลิตเส้นฝ้ายออกมาเป็นผืนผ้าที่มีสีน้ำตาลอมชมพู จึงได้ชื่อว่าผ้าฝ้ายธรณิน หรือ “ผ้าแห่งแผ่นดิน” ผ้าที่เกิดขึ้นภายในดินแดนหุบเขาไดโนเสาร์ อันเป็นสายสัมพันธ์จากพื้นธรณี สู่ผืนผ้าและวิถีชีวิตชุมชน
สวนอินทผาลัม บ้านสวนสัมฤทธิ์
ขณะที่ผลผลิตด้านเกษตรกรรมอย่างสวนอินทผาลัม บ้านสวนสัมฤทธิ์ที่เป็นผลไม้มงคล เสมือนเป็นผลไม้ของพระอินทร์ ตั้งอยู่ในหุบเขาภูเวียง มีสภาพธรณีวิทยาที่รองรับด้วยชั้นตะกอนดินร่วนปนทรายที่ผุผังมาจากหินทรายสีแดง สภาพน้ำที่มีความกร่อยนิดๆ ถือเป็นความลงตัวทางธรณีวิทยและภูมิประเทศ ที่เอื้อต่อการเจริญเติบโต ของอินทผาลัมได้เป็นอย่างดี
อุทยานธรณีขอนแก่น เป็นทรัพยากรธรณีอันทรงคุณค่าของชาวขอนแก่น ที่ช่วยพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน และพร้อมจะร่วมกันผลักดันสู่ธรณีระดับโลก
