ภายหลังการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญ ครั้งที่ 48 องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก ที่เมืองปูซาน สาธารณรัฐเกาหลี ซึ่งมีมติเอกฉันท์เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม 2569 กำหนดให้ “วัดพระมหาธาตุ วรมหาวิหาร จ.นครศรีธรรมราช” เป็นแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม นับเป็นแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรมลำดับที่ 6 แหล่งมรดกโลกลำดับที่ 9 ของไทย และมรดกโลกทางวัฒนธรรมแห่งแรกของภาคใต้
ชาวนครศรีธรรมราชและประชาชนชาวไทยร่วมเฉลิมฉลองครั้งใหญ่ โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช จัดการสมโภชองค์พระบรมธาตุเจดีย์ด้วยการระดมโนราเกือบ 1,000 ชีวิต มาร่ายรำโนราโบราณ นับเป็นการนำมรดกโลกของไทยมาร่วมเฉลิมฉลองมรดกโลกแห่งใหม่ของประเทศ โดยยูเนสโกประกาศขึ้นทะเบียน “โนรา” ศิลปะการแสดงพื้นบ้านทางภาคใต้ของไทยเป็นมรดกโลกด้านภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2564
ภายหลังการเจริญพระพุทธมนต์ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร การสมโภชองค์พระบรมธาตุเจดีย์นครศรีธรรมราชดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง โนราเกือบ 1,000 ชีวิต ร่ายรำโนราโบราณ 12 กระบวนท่า ประกอบด้วย 1.ท่าแม่ลาย (ท่าแม่ลายกนก) ท่าเริ่มต้นเลียนแบบความอ่อนช้อยของลายกนกไทย 2.ท่าราหูจับจันทร์ (ท่าเขาควาย) ท่ากางแขนและตั้งวงโค้งคล้ายเขาควาย 3.ท่ากินนร (ท่ากินนรรำ/ท่าขี้หนอน) ท่าจำลองการขยับปีกหางอันอ่อนช้อยของกินนร 4.ท่าจับระบำ ท่ารำกรีดกรายนิ้วมือคล้ายการร่ายรำในเทพนิยาย 5.ท่าลงฉาก ท่ารำเอียงตัวและเหยียดแขน ขยับหัวไหล่และสะโพก
6.ท่าฉากน้อย ท่าลงฉากในระดับแคบลงมาเพื่อความกระชับอ่อนช้อย 7.ท่าผาลา (ผาหลา) ท่าพลิกมือแบหงายระดับไหล่ขนานไปกับลำตัว 8.ท่าบัวตูม ท่าพนมมือและจีบเข้าหากันคล้ายดอกบัวที่ยังไม่บาน 9.ท่าบัวบาน ท่าคลี่นิ้วมือหงายออกคล้ายดอกบัวกำลังเบ่งบาน 10.ท่าบัวคลี่ ท่ารำกรีดมือและหมุนข้อมือต่อเนื่องกันเพื่อเลียนแบบกลีบบัวบาน 11.ท่าบัวแย้ม ท่าเผยมือออกเพียงเล็กน้อยคล้ายดอกบัวที่เริ่มแย้มกลีบ และ 12.ท่าแมงมุมชักใย ท่าขยับนิ้วมือสลับไปมาระดับอก เลียนแบบท่าทางของแมงมุม
โนราเป็นนาฏศิลป์ภาคใต้ โดยเฉพาะจังหวัดนครศรีธรรมราชและพัทลุง นาฏศิลป์ที่จดจารประกอบสาระสำคัญในการตราประกาศให้พระบรมธาตุเจดีย์แห่งคาบสมุทรทะเลใต้แห่งนี้ เป็นมรดกโลกขององค์การยูเนสโก มรดกของมวลมนุษยชาติ
วัดพระมหาธาตุ วรมหาวิหาร มีพื้นที่ 34.43 ไร่ รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีกำแพงอิฐล้อมรอบหมู่สถูปพระบรมธาตุเจดีย์ซึ่งเป็นศูนย์กลางศาสนสถานภายในวัด ประกอบด้วย พระบรมธาตุเจดีย์ เจดีย์ขนาดใหญ่หนึ่งองค์ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมสูง เจดีย์ทิศ 4 องค์ที่มุมฐาน และเจดีย์ราย 120 องค์ล้อมรอบฐานรูปสี่เหลี่ยมจตุรัสจำนวนสามชั้น
ยอดพระบรมธาตุเจดีย์ปล้องไฉน (ฉัตรวลี) 52 ชั้น บัลลังก์ทรงสี่เหลี่ยมระหว่างองค์ระฆังกับฉัตรวลีประดับปูนปั้นภาพพระพุทธรูปปางลีลาเรียงเป็นทักษิณาวัตร เรียกว่า “พระเวียน”
ปลียอดพระบรมเจดีย์สูง 10.89 เมตร หุ้มด้วยแผ่นทองคำแท้ 800 ชั่ง หรือประมาณ 216 กิโลกรัม อันเป็นที่มาคำขวัญประจำจังหวัดนครศรีธรรมราชที่กล่าวถึง “พระธาตุทองคำ”
ประเพณีสำคัญที่ผูกพันกับวัดคือ “ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ” ซึ่งชาวเมืองร่วมกันบริจาคผ้าผืนยาวนับพันหลาเพื่อนำขึ้นห่มองค์พระบรมธาตุเจดีย์ในวันสำคัญทางศาสนา ถือเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของเมืองนครที่ไม่พบในที่อื่น
ด้วยคุณค่าทางประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม และการเป็นศูนย์กลางศรัทธาข้ามศาสนาและยุคสมัย ประเทศไทยจึงเสนอวัดพระมหาธาตุ วรมหาวิหาร เข้าสู่การพิจารณาเป็นมรดกโลก โดยรับรองให้บรรจุในบัญชีรายชื่อเบื้องต้นในปี 2556 กระทั่งได้รับการบรรจุขึ้นเป็นมรดกโลกในปี 2569
สุเชษฐ์ แรกรุ่น
