คอลัมน์ วิถีแห่งการปฏิบัติพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
เสถียร จันทิมาธร
กล่าวสำหรับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต การเดินทางจากวัดบูรพาราม จังหวัดอุบลราชธานี ไปยังวัดปทุมวนาราม เมื่อปีพ.ศ.2471 เป็นการเดินทางไปพร้อมกับ พระปัญญาพิศาลเถร (หนู)
จนถึงปีพ.ศ.2472 จึงได้รับการทาบทามจาก พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์)
เป็นการทาบทามให้ไปเป็น พระครูวินัยธร ณ วัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่ สำนวนเขียน พระอาจารย์วิริยังค์ เล่าเหตุการณ์ครั้งนี้ว่า
“ครั้งนั้น ท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ ขาหักเนื่องมาจากขึ้นธรรมาสน์จะเทศน์ขาไปกระทบกับลูกกรง หากเราจะทัดทานก็ดูเป็นการขัดผู้ใหญ่ซึ่งกำลังป่วยอยู่ เมื่อเราได้รับอาราธนาเชิงบังคับเช่นนี้ก็ขัดไม่ได้”
จึงเดินทางไปวัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่ ในปีพ.ศ.2472 นั้นเอง
เป็นการเดินทางไปพร้อมกับคณะใหญ่ของ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจันโท จันทร์) เป็นการเดินทางโดยทางรถไฟ
ชีวประวัติ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต สำนวนเขียน พระมหาบัว ญาณสัมปันโน ยืนยันด้วย
“พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ไปกับ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ ซึ่งเป็นพระผู้ใหญ่และเป็นที่เคารพเลื่อมใสของชาวเมืองเป็นอย่างยิ่ง นับแต่เจ้าผู้ครองนครลงมาถึงพ่อค้า ประชาชน”
ขณะเดียวกัน ก็ได้กล่าวถึงการเดินทางไปเชียงใหม่โดยทางรถไฟของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต อย่างชวนให้ติดตามเป็นพิเศษ
โปรดอ่าน
การขึ้นล่องระหว่างกรุงเทพมหานครกับภาคอีสานท่านขึ้นล่องเสมอ บางเที่ยวขึ้นรถไฟไปลงเอาที่สุดรถไฟไปถึงเพราะแต่ก่อนรถไฟยังไม่ทันถึงที่สุดทาง บางเที่ยวก็เดินธุดงค์ไปมาเรื่อยๆ ก็มี
เวลาท่านพักและจำพรรษาที่วัดปทุมวนารามได้ไปศึกษาอรรถธรรมกับท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ วัดบรมนิวาสเสมอ ออกพรรษาแล้วหน้าแล้ง ท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ จะไปเชียงใหม่ ท่านนิมนต์ท่านอาจารย์ไปเชียงใหม่ด้วย ท่านเลยไปเที่ยวทางเชียงใหม่กับท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ
ขณะนั่งรถไฟไปเชียงใหม่ท่านเล่าว่า ท่านเข้าสมาธิภาวนา ไปเรื่อยๆ เกือบตลอดทางมีพักนอนบ้างก็เวลารถไฟออกจากกรุงเทพมหานครไปถึงลพบุรี พอถึงอุตรดิตถ์รถจะเริ่มเข้าเขาท่านก็เริ่มเข้าสมาธิแต่บัดนั้นเป็นต้นไป จนจะถึงเชียงใหม่ถึงได้ถอนจิตออกจากสมาธิ
เพราะขณะจะเริ่มทำสมาธิภาวนาท่านตั้งจิตไว้ว่า จะให้จิตถอนจากสมาธิต่อเมื่อรถไฟจวนเข้าถึงตัวเมืองเชียงใหม่
แล้วก็เริ่มปฏิบัติหน้าที่ภาวนาต่อไปโดยมิได้สนใจ กับอะไรอีก
ขณะนั่งทำสมาธิไม่นาน ประมาณ 20 นาที จิตก็รวมลงสู่ความสงบถึงฐานของสมาธิอย่างเต็มที่ จากขณะนั้นแล้วก็ไม่ทราบว่ารถไฟวิ่งหรือไม่
มีแต่จิตที่แน่วลงสู่ความสงบระงับตัวจากสิ่งภายนอกทั้งมวล
ไม่มีอะไรปรากฏ แม้ที่สุดกายก็ได้หายไปในความรู้สึก เป็นจิตที่ดับสนิทจากการรับรู้และรบกวนจากสิ่งต่างๆ เป็นเหมือนโลกธาตุ ไม่มีอะไรเหลืออยู่เลย ประหนึ่งได้ดับไปพร้อมกับความคิดปรุงและความสำคัญรับรู้ต่างๆ ของขันธ์โดยสิ้นเชิง
ขณะนั้นเป็นความรู้สึกว่ากายหายไป รถไฟและเสียงรถหายไป ผู้คนโดยสารในรถไฟหายไป ตลอดสิ่งต่างๆ ที่เคยเกี่ยวข้องกันกับจิตได้หายไปจากความรู้สึกโดยสิ้นเชิง
สิ่งที่เหลืออยู่ในเวลานั้นก็น่าจะเป็นสมาธิ สมาบัติอย่างเดียวเท่านั้น
เพราะในขณะนั้นมิได้สำคัญตนว่าอยู่ในที่เช่นไร จิตทรงตัวอยู่ในลักษณะนี้ตลอดมาแต่ 20 นาทีแรกเริ่มสมาธิจนถึงชานเมืองเชียงใหม่จึงได้ถอนตัวออกมาเป็นปกติจิต ลืมตาขึ้นมองดูสภาพทั่วไป ก็พอดีเห็นตึกรามบ้านช่องขาวดาดาษไปทุกทิศทุกทาง
จากนั้นก็เริ่มออกจากที่และเตรียมจะเก็บสิ่งของบริขาร
มองดูผู้คนในรถรอบๆ ข้าง ต่างพากันมองมา นัยน์ตาจับจ้องมองดูอย่างพิศวงสงสัยไปตามๆ กัน รู้สึกจะเป็นที่ประหลาดใจของคนในรถไฟทั้งขบวน นับตั้งแต่เจ้าหน้าที่รถไฟลงมาไม่น้อยเลย
มาทราบได้ชัดเจนเอาตอนจะขนสิ่งของบริขารลงจากรถ ขณะที่ทั้งไม่เคยรู้จักกันมาก่อนเลยทั้งคนโดยสารและเจ้าหน้าที่รถไฟยืนมองจนวาระสุดท้ายอย่างไม่กะพริบตาไปตามๆ กัน แม้ก่อนจะลงจากรถก็มีเจ้าหน้าที่รถไฟและคนโดยสารมาถามว่า ท่านอยู่วัดไหนและจะไปไหนต่อไป
ท่านตอบว่า เป็นพระอยู่ตามป่า ไม่ค่อยมีหลักฐานวัดวาแน่นอนนัก และตั้งใจจะมาเที่ยววิเวกตามเขาแถบนี้
ทั้งหมดนั้นเป็นเหตุการณ์เบื้องต้นของ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต แรกที่เดินทางไปถึงเชียงใหม่เป็นเหตุการณ์เมื่อปีพ.ศ.2472 อันเป็นจุดเริ่มต้นของการพำนักและธุดงควิเวกในพื้นที่ต่างๆ ของภาคเหนือยาวนานถึง 12 ปี จากพ.ศ.2472 จนถึงปีพ.ศ.2485 จึงได้กลับภาคอีสาน
เป็นเหตุการณ์อันทรงความหมายยิ่งสำหรับ พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต
