สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ประธานกรรมการมหาเถรสมาคม มีพระบัญชาโปรดแต่งตั้งคณะทำงานกลั่นกรองถวายความเห็นประกอบพระดำริในการแก้ไขเพิ่มเติมกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ 11 (พ.ศ.2521) ว่าด้วยการลงนิคหกรรม และกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ 21 (พ.ศ.2538) ว่าด้วยการให้พระภิกษุสละสมณเพศ เมื่อวันศุกร์ที่ 18 กรกฎาคม 2568 โดยให้รับสนองพระบัญชาโดยด่วน เพื่อประกอบพระดำริ
ทั้งนี้ เนื่องจากกฎมหาเถรสมาคมว่าด้วยการลงนิคหกรรม พ.ศ.2521 ใช้บังคับมาเป็นเวลานาน ทำให้ไม่อาจบังคับใช้ให้บังเกิดประสิทธิผลได้อย่างเท่าทันต่อสภาวการณ์ ไม่มีบทบัญญัติจำเพาะแก่กรณีที่มีพยานหลักฐานชัดแจ้ง และกรณีที่กระบวนการลงนิคหกรรมดำเนินไปอย่างล่าช้า ก่อให้เกิดความเสียหายแก่คณะสงฆ์และเสื่อมเสียต่อภาพลักษณ์พระพุทธศาสนา จึงเห็นสมควรปรับปรุงหลักเกณฑ์โดยเพิ่มวิธีปฏิบัติในกรณีความผิดที่มีหลักฐานชัดแจ้ง และการเร่งรัดการดำเนินการลงนิคหกรรมไว้เป็นการเฉพาะ เพื่อให้การลงนิคหกรรมมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
ส่วนกฎมหาเถรสมาคมว่าด้วยการให้พระภิกษุสละสมณเพศ พ.ศ.2538 มิได้กำหนดขั้นตอนการให้พระภิกษุสละสมณเพศเพราะมีพยานหลักฐานชัดแจ้งว่าประพฤติผิดพระธรรมวินัยร้ายแรง หรือละเมิดพระธรรมวินัยเป็นอาจิณจนอาจก่อให้เกิดความเสื่อมเสียแก่คณะสงฆ์ไว้เป็นการเฉพาะ จึงเห็นสมควรปรับปรุงหลักเกณฑ์โดยเพิ่มวิธีปฏิบัติในกรณีที่มีพยานหลักฐานชัดแจ้งว่าประพฤติผิดพระธรรมวินัยร้ายแรง หรือละเมิดพระธรรมวินัยเป็นอาจิณจนอาจก่อให้เกิดความเสื่อมเสียแก่คณะสงฆ์
คณะทำงาน ได้รับสนองพระบัญชา พร้อมนำร่างกฎมหาเถรสมาคม ว่าด้วยการลงนิคหกรรม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. … และร่างกฎมหาเถรสมาคมว่าด้วยการให้พระภิกษุสละสมณเพศ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. … ถวายเพื่อทรงพระวินิจฉัยแล้ว มีพระบัญชาโปรดให้เสนอที่ประชุมมหาเถรสมาคม ในการประชุมครั้งที่ 18/2568 วันจันทร์ที่ 2 กรกฎาคม 2568 ณ ตำหนักเพ็ชร วัดบวรนิเวศวิหาร
มหาเถรสมาคม โดยมีสมเด็จพระธีรญาณมุนี (สมชาย วรชาโย) ปฏิบัติหน้าที่ประธานในการประชุม พร้อมด้วยกรรมการที่มาประชุมทุกรูป ร่วมกันพิจารณาร่างกฎมหาเถรสมาคมทั้งสองแล้ว มีมติเห็นชอบ
การนี้ สมเด็จพระสังฆราชมีพระบัญชาโปรดให้นายธงทอง จันทรางศุ ที่ปรึกษามหาเถรสมาคม เข้าร่วมชี้แจงในการประชุม พร้อมแถลงข่าวร่วมกับนายชัชพล ไชยพร รักษาราชการแทน ผอ.สำนักเลขาธิการมหาเถรสมาคม ปฏิบัติหน้าที่ผู้อำนวยการกองกิจการในสมเด็จพระสังฆราช และกิจการสนองพระราชดำริ
สาระสำคัญของการแถลงข่าว เป็นการอธิบายรายละเอียดการเพิ่มเติม “หมวด 1/1 วิธีปฏิบัติในกรณีความผิดที่มีหลักฐานชัดแจ้ง” และ “หมวด 5/1 การเร่งรัดการดำเนินการลงนิคหกรรม” ลงในกฎมหาเถรสมาคมว่าด้วยการลงนิคหกรรม พ.ศ.2521 เพื่อให้เท่าทันต่อลักษณะของพยานหลักฐานซึ่งชัดแจ้งว่าพระภิกษุเสพเมถุนธรรม หรือต้องอาบัติปาราชิกอื่น หรือประพฤติผิดพระธรรมวินัยอย่างร้ายแรง กระชับขั้นตอนการชำระอธิกรณ์และการลงนิคหกรรมโดยเจ้าคณะปกครองผู้มีอำนาจ กำหนดกรอบระยะเวลาให้แล้วเสร็จโดยเร็ว และกำหนดให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติมีอำนาจร่วมกับคณะสงฆ์ในการดำเนินการในบางขั้นตอน ซึ่งเป็นการเพิ่มเติมจากเดิมที่ไม่มีกฎหมายและกฎมหาเถรสมาคมให้อำนาจดำเนินการแก่สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติไว้
ส่วนในการแก้ไขเพิ่มเติมกฎมหาเถรสมาคม ว่าด้วยการให้พระภิกษุสละสมณเพศ พ.ศ.2538 นั้น ร่างกฎมหาเถรสมาคมได้กำหนดเพิ่มเติมอำนาจให้เจ้าคณะปกครองผู้มีอำนาจ มีคำสั่งให้พระภิกษุที่ประพฤติผิดพระธรรมวินัยเป็นอาจิณ หรือปรากฏข้อเท็จจริงหรือมีพยานหลักฐานชัดแจ้ง ว่ามีการกระทำเข้าข่ายความผิดประเภทครุกาบัติ และมีพฤติการณ์ว่าถ้าดำรงสมณเพศต่อไปอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่คณะสงฆ์ หรือมีการกระทำอันเป็นอาบัติระดับใดก็ตาม และมีพฤติการณ์ว่าถ้าดำรงสมณเพศต่อไป อาจก่อให้เกิดความเสื่อมเสียอย่างร้ายแรงแก่คณะสงฆ์ สละสมณเพศได้ทันที
พร้อมกันนี้ ยังได้ระบุวิธีการสึก กรณีต้องคำวินิจฉัยว่าอาบัติปาราชิกและกรณีเสื่อมเสียอย่างร้ายแรงเพราะเหตุอื่นไว้ให้ชัดเจน อีกทั้งกำหนดอำนาจหน้าที่ให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ แจ้งหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กระทรวงมหาดไทย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อขอรับการสนับสนุนกำลังเจ้าหน้าที่ปฏิบัติการและอารักขา ให้การจัดการสละสมณเพศเป็นไปโดยสงบและเรียบร้อย ในกรณีพระภิกษุผู้ต้องคำสั่งให้สละสมณเพศ ขัดคำสั่งหรือไม่ยอมสละสมณเพศ
จากนี้ นายอินทพร จั่นเอี่ยม ผอ.สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ในฐานะเลขาธิการมหาเถรสมาคม จะได้นำขึ้นถวายเจ้าพระคุณ สมเด็จพระสังฆราช ทรงลงพระนาม ตราเป็นกฎมหาเถรสมาคม ว่าด้วยการลงนิคหกรรม (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2568 และร่างกฎมหาเถรสมาคม ว่าด้วยการให้พระภิกษุสละสมณเพศ (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2568 ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในแถลงการคณะสงฆ์เป็นต้นไป
