พระเสื้อเมือง พระทรงเมือง
คอลัมน์คติ-สัญลักษณ์สถาปัตยกรรม
พระเสื้อเมือง พระทรงเมือง – เทพารักษ์ 2 องค์ ที่ประดิษฐานอยู่ในศาลหลักเมืองคู่ไปกับเทพารักษ์องค์อื่นๆ อีก 3 องค์ ชื่อว่า พระเสื้อเมือง พระทรงเมือง
พระเสื้อเมือง พระทรงเมือง เป็นสัญลักษณ์ของเรื่องใด มีคำอธิบายถึงฐานะและหน้าที่ของพระเสื้อเมือง และพระทรงเมืองอยู่หลายแนวแต่ก็ใกล้เคียงกัน และที่ชัดเจนก็คือ ทั้ง 2 องค์นี้ มีฐานะเป็นเทพารักษ์หรือเทวดาผู้รักษาเมือง ทั้ง 2 องค์นั้นเป็นความเชื่อที่มิใช่ศรัทธาในพระพุทธศาสนา เป็นความเชื่อในศาสนาผี อันเป็นศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดของภูมิภาคนี้ ที่กระจายทั่วไปตั้งแต่ประเทศจีนโดยเฉพาะจีนตอนใต้ตลอดไปจนถึง ชายสมุทร ทั้งสององค์ และดูเสมือนว่าฐานะและหน้าที่ของพระเสื้อเมืองและพระทรงเมืองนั้นซ้ำซ้อนกัน
พระเสื้อเมือง มีคำอธิบายว่ามาจากคำว่า พระเชื้อเมือง หรือผีเสื้อเมือง คำว่า พระเชื้อเมือง หมายถึง
ผีบรรพบุรุษของเมือง เทียบได้กับผีปู่ตาของชุมชน ในอดีตชุมชนในภูมิภาคนี้จะสร้างหอผีเสื้อเมืองอยู่ทางทิศหัวบ้านหรือทิศเหนือ แล้วเชิญวิญญาณเทวดาหรือวิญญาณเจ้าเมืองที่ล่วงลับไปแล้วเข้าสถิตในหอเสื้อเมือง หรือเชื่อว่าวิญญาณของกษัตริย์จะปกป้องเมือง
อีกมุมหนึ่งคำว่า เสื้อ หมายถึงการปกคลุมคุ้มครอง ผีเสื้อเมืองหรือพระเสื้อเมืองจึงหมายถึง ผีหรือเทวดา ผู้คุ้มครองเมือง
พระทรงเมือง มี 2 ความหมาย ความหมายแรกหมายถึง วิญญาณที่สถิตอยู่ในหอผีเสื้อเมืองเป็นสื่อกลางให้ลูกบ้านได้พบกับผีผู้ครองเมือง คำว่าผีผู้ครองเมืองก็น่าจะหมายถึง ผีของเจ้าเมืองที่ยังคงทำหน้าที่คุ้มครองเมือง
แต่ข้อสังเกตของรูปเคารพพระเสื้อเมืองและพระทรงเมือง ในศาลหลักเมืองกรุงเทพฯ พระเสื้อเมืองมือขวา ถือจักรอันเป็นอาวุธของพระรามหรือพระนารายณ์ ส่วนพระทรงเมืองมือซ้ายถือ พระขรรค์อันเป็นอาวุธของพระลักษมณ์
อันน่าจะแปลความหมายของพระเสื้อเมืองและพระทรงเมืองก็คือ ปางหนึ่งของพระนารายณ์ที่อวตารมา ปกครองเมืองหรือกรุงเทพฯ ที่ยังคงมีชื่อคำว่า อยุธยา และพระมหากษัตริย์สมัยรัตนโกสินทร์ก็มีนามว่า รามาธิบดี ทุกพระองค์
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
