วันก่อนอ่านเรื่องวิถีชีวิตตอนน้ำท่วม 2485 ผมอยากรู้เรื่องสำคัญคือห้องน้ำ ทำอย่างไรกัน
จุมพล
ตอบ จุมพล
คำตอบนำมาจากบทความ “ส้วม-โจรผู้ร้าย-ตลาดน้ำ : ชีวิตชาวพระนครสมัยน้ำท่วม 2485” โดย ณัฐพล ใจจริง เผยแพร่ทางเว็บไซต์ www.matichonweekly.com ดังนี้
พลันที่กระแสน้ำจากทางเหนือไหลบ่าท่วมพระนคร ไม่แต่เพียงสร้างความ เดือดร้อนในการเดินทาง การหลับนอนให้กับชาวพระนครเท่านั้น แต่ยังสร้างความยากลำบากในการขับถ่ายของคนเมืองที่มีสภาพแวดล้อมอันไม่อาจไปทุ่ง หรือไปท่า ดังพื้นที่ในชนบทได้
การอาบน้ำเป็นกิจวัตรประจำวันที่ยากลำบากของชาวพระนครที่มีบ้านอยู่ระดับต่ำกว่าระดับถนน หรืออยู่ในพื้นที่ลุ่มต่ำ เหม เวชกร จิตรกรและนักเขียน ผู้เห็นน้ำท่วมในครั้งนั้นเล่าว่า ชีวิตชาวบ้านในบ้านลุ่มต่ำยากลำบากมาก นอกจากต้องแช่น้ำสกปรกแล้ว เวลาจะอาบน้ำ ไม่สามารถอาบในบ้านได้ ต้องเดินหาแหล่งที่มีกระแสน้ำไหลแรง เพราะจุดที่น้ำนิ่ง น้ำจะเน่าเสียสกปรก และเมื่ออาบน้ำเสร็จแล้วก็ต้องลุยน้ำกลับบ้าน ประหนึ่งว่ายน้ำไปอาบน้ำ ส่วนพวกที่อยู่บนตึกสูงสามารถเปิด น้ำประปาใช้กินใช้อาบได้ตามปกติ
ช่วงเดือนกันยายนเป็นช่วงที่ระดับน้ำในพระนครขึ้นสูงสุด มองไปทางไหนมีแต่น้ำไหลเอ่อเข้าบ้านทุกแห่งหน ลำบากที่สุดคือการขับถ่าย เพราะสมัยนั้น ส้วมซึมเป็นที่นิยมใช้ในเมือง แต่ขณะนั้นน้ำเอ่อเต็มคอส้วม ไม่สามารถรองรับการขับถ่ายใดๆ ของผู้คนได้ เทศบาลได้จัดสร้างส้วมสาธารณะขึ้นสำหรับประชาชนตามจุดต่างๆ ในพระนคร เช่น คนที่อยู่แถวสะพานดำ แม้นศรี วัดตึก ต้องไปเข้าส้วมเทศบาลที่ส้วมแถวสามยอด
ส่วนชุมชนที่อยู่ห่างไกลส้วมชั่วคราวของเทศบาล จะพบเห็นโดยทั่วไปว่า มุมไหนที่กระแสน้ำไม่ไหลผ่าน จะกลายเป็นแหล่ง น้ำเน่า มีขยะและมูลคนลอยเกลื่อน แม้คนที่อาศัยในอาคารที่เป็นตึกก็ไม่สามารถเข้าส้วมได้ เพราะทั่วไปแล้ว ห้องน้ำ ห้องส้วมครั้งนั้นจะสร้างชั้นล่าง ดังนั้น ชาวพระนครเมื่อนั่งส้วมแล้ว น้ำจะปริ่มอยู่ที่ระดับคอ
ด้วยเหตุนี้จึงเกิด “พิธีลอยกระทง” เสี่ยงบุญเสี่ยงกรรม ลอยแล้วโบกน้ำให้พ้นบ้านตนเองออกไป ให้กระทงถูกสายน้ำก็ไหลไป หรือไปกระจุกตัวที่มุมใดมุมหนึ่ง บางบ้านใช้โอ่งน้ำเป็นถังส้วมแทน แต่ปัญหาคือ เมื่อน้ำลดจะจัดการโอ่งอย่างไร
ดังนั้น ชีวิตคนยากจนที่พักอาศัยในห้องแถวชั้นเดียวที่มีน้ำท่วมสูง หาพื้นที่แห้งยาก หากไม่มีงบ ซื้อไม้กระดานสร้างพื้นเรือนแล้ว คนยากจนคงต้องแช่น้ำทั้งวัน เสี่ยงต่อการเจ็บป่วย แม้มีบ้านเรือนแถวไม้สองชั้น แต่เกือบทั้งหมดไม่มีห้องน้ำชั้นบน พวกเขาต้องเผชิญความลำบากในการอาบน้ำและการเข้าส้วมเช่นกัน
น้ำท่วมทำให้กิจการที่จ้างแรงงานต้องหยุดลง ความอดอยากทำให้เกิดปัญหา ลักขโมย โดยเฉพาะภัยจากโจรขโมยเรือ เพราะเรือมีราคาสูงขึ้นอย่างฉับพลัน มีการขโมยเรือมาขายมากมายจนรัฐบาลต้องเตือนภัยผ่านวิทยุและหนังสือพิมพ์
ส่วนสภาพเมืองจะพบเห็นตลาดน้ำทั่วไป หลังจากตลาดบกเสียหาย เกิดเรือแม่ค้าพายเร่ขายอาหาร สินค้า รวมถึงน้ำดื่ม ตามแหล่งชุมชนหรือตามบ้านคน
