รายงานพิเศษ
ภายหลังพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกฯ ลงนามนำร่างรัฐธรรมนูญขึ้นทูลเกล้าฯ ตามกรอบเวลาเมื่อวันที่ 9 พ.ย. ที่ผ่านมา
การเมืองก็ปรับเข้าสู่โหมดจับตากระบวนการร่างพ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญ หรือ “กฎหมายลูก” 10 ฉบับ ที่คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ต้องจัดทำให้เสร็จภายใน 240 วัน หรือ 8 เดือน
กฎหมายลูกเขียนขึ้นเพื่อกำหนดให้หลักการใหญ่ที่รัฐธรรมนูญเขียนไว้นำมาใช้ได้จริง และต้องเขียนตามกรอบที่รัฐธรรมนูญวางแนวทางไว้ เกี่ยวกับระบบการเมือง พรรคการเมือง การเลือกตั้ง องค์กรอิสระ รวมถึงศาลรัฐธรรมนูญ
ใน 10 ฉบับ มี 4 ฉบับเป็นองค์ประกอบสำคัญเกี่ยวกับการเลือกตั้ง ได้แก่ กฎหมายลูกว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กฎหมายลูกว่าด้วยพรรคการเมือง กฎหมายลูกว่าด้วยการเลือกตั้งส.ส. และว่าด้วยการได้มาซึ่งส.ว.
เป็น 4 ฉบับที่กรธ.ชุดนายมีชัย ฤชุพันธุ์ กำลังเร่งดำเนินการเพื่อส่งต่อให้สภานิติ บัญญัติแห่งชาติ (สนช.) พิจารณาผ่านออกมาบังคับใช้
เมื่อสนช.ผ่านกฎหมายทั้ง 4 ฉบับนี้แล้ว ก็จะรู้กำหนดวันเลือกตั้งที่ชัดเจน จากนั้นเป็นคิว 6 ฉบับที่เหลือ ช้าได้ แต่ต้องเสร็จภายใน 8 เดือนหลังรัฐธรรมนูญประกาศใช้
ล่าสุด ในจำนวน 4 ฉบับ กรธ.จัดทำเป็นรูปเป็นร่างแล้ว 2 ฉบับ คือ กฎหมายว่าด้วยพรรคการเมือง กับกฎหมายว่าด้วยกกต.
สำหรับร่างกฎหมายว่าด้วยพรรคการเมืองนั้น
ไม่มีการกำหนดให้ทุกพรรคต้องจดทะเบียนพรรคและรับสมาชิกใหม่ทั้งหมด หรือที่เรียกกันว่า “เซ็ตซีโร่” เหมือนที่ 2 พรรคใหญ่กังวลในตอนแรก
แต่เนื้อหาในร่างก็ได้ใส่กฎเหล็กยาแรงไว้หลายอย่าง เพื่อสกัดการครอบงำของ “นายทุน” พรรค
ขณะที่กระบวนการตรวจสอบพรรคการเมือง กกต.สามารถยื่นคำร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญสั่ง “ยุบพรรค” ได้เลย ตามข้อร้องเรียนของประชาชน ตามหลักฐานและข้อเท็จจริง ไม่ต้องยื่นผ่านอัยการสูงสุดเหมือนที่แล้วมา
มีการกำหนดโทษ “ตัดสิทธิทางการเมืองตลอดชีวิต”
กำหนดโทษทางอาญารุนแรงสูงสุด คือ การ “ประหารชีวิต” เบาลงมาคือ “จำคุกตลอดชีวิต” สำหรับความผิดฐานล้มล้างการปกครองและ ซื้อ-ขายตำแหน่งทางการเมือง
ถึงจะมีเสียงทัดทานอยู่บ้างเกี่ยวกับโทษประหารชีวิต ที่รุนแรงเกินกว่าเหตุ และไม่สอดคล้องกับหลักกฎหมายสากลที่ในหลายๆ ประเทศได้ยกเลิกโทษประหารชีวิตไปแล้ว
แต่ในความเป็นจริงของการเมืองไทย พรรคการเมืองแต่ละพรรคตอนนี้ มีก็เหมือนไม่มี ในห้วง 2 ปีครึ่ง ที่ผ่านมา พรรคการเมืองถูกทำลายจนหมดสิ้นสภาพ ไม่เหลืออำนาจต่อรองใดๆ กับกลุ่มผู้ถือครองอำนาจในปัจจุบัน
มีสถานะไม่ต่างจาก “ลูกไก่ในกำมือ” ของผู้กุมอำนาจ ที่จะบีบอย่างไรก็ได้ตามสะดวก เสียงคัดค้านจากนักการเมืองต่อร่างกฎหมายลูก จึงเหมือนการ ปาก้อนหินลงทะเล ไม่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงใดๆ
ผิดกับร่างกฎหมายลูกว่าด้วยกกต.
นายสมชัย ศรีสุทธิยากร กกต.ด้านกิจการบริหารงานเลือกตั้ง ปีนเกลียวซัดกันมันหยดกับนายมีชัย ฤชุพันธุ์ และกรธ.ทั้งคณะ ด้วยประโยคถ้อยคำดุเดือดที่ว่า
“ไม่ใช่เกิดมานานกว่า ร่างกฎหมายมาหลายฉบับกว่า แล้วหมายความว่าต้องเก่งกว่า”
ความขัดแย้งนี้มีสารตั้งต้นมาจาก 2-3 ประเด็น
เริ่มจากการเปลี่ยนโครงสร้างกกต.จาก 5 เสือ เป็น 7 เสือ โดยเพิ่มสัดส่วนของผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมาย เข้ามา
การกำหนดคุณสมบัติคนที่จะมาเป็นกกต.ไว้สูง กว่าเดิม เช่น ต้องดำรงตำแหน่งหัวหน้าส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ เทียบเท่าระดับอธิการบดี อัยการ ผู้พิพากษา ติดต่อกัน 10 ปี ด้านวิชาการ ต้องอยู่ในระดับศาสตราจารย์ไม่น้อยกว่า 5 ปี หรือมีประสบการณ์ ด้านการบริหารงานเลือกตั้งมาไม่น้อยกว่า 20 ปี
กระนั้นก็ได้เพิ่มอำนาจให้ กกต. 1 คน สามารถสั่งให้นับคะแนนใหม่ หรือสั่งระงับการเลือกตั้งได้ทันทีหากพบการทุจริตเกิดขึ้น
รวมถึงประเด็นที่มีการถกเถียงกันมากถึงข้อดี-ข้อเสีย คือ การกำหนดให้มี “ผู้ตรวจการการเลือกตั้ง” ขึ้นมาทำหน้าที่แทนกกต.จังหวัด
นายมีชัย ฤชุพันธุ์ ยืนยันจะไม่มีการ “รีเซ็ต” กกต.หรือองค์กรอิสระอื่นๆ แน่นอน ถึงแม้คุณสมบัติใหม่จะวางไว้อย่างเข้มงวด จนทำให้กรรมการบางคนต้องหลุดจากเก้าอี้ไปหลังรัฐธรรมนูญใหม่ประกาศใช้
ที่อาจเป็นเหมือนการรีเซ็ตกลายๆ ก็ตาม
ซึ่งในประเด็นนี้มีผู้เสนอแนะว่า กรธ.ควรกำหนดไว้ในบทเฉพาะกาล ให้กรรมการที่ดำรงตำแหน่งอยู่เดิม อยู่ต่อไปจนกว่าจะครบวาระได้
แต่ประธานกรธ.ยืนยันว่าไม่สามารถทำได้ เพราะรัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติ กำหนดให้ผู้ขาดคุณสมบัติต้องพ้นตำแหน่งทันที
ไม่ใช่แต่เฉพาะกกต. องค์กรอิสระอื่น ไม่ว่าคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ผู้ตรวจการแผ่นดิน กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) และศาลรัฐธรรมนูญ
ก็ต้องอยู่ภายใต้มาตรฐานคุณสมบัติเข้มงวดเช่นเดียวกัน
เพื่อให้ทุกอย่างสอดคล้องตามหลักการสำคัญของรัฐธรรมนูญฉบับปฏิรูป
นายสมชัย ศรีสุทธิยากร มองว่าการใช้เกณฑ์คุณสมบัติใหม่ในการเปลี่ยนแปลงกรรมการองค์กรอิสระ ชุดปัจจุบัน โดยไม่เขียนบทเฉพาะกาลยกเว้นไว้ ถือว่าไม่เป็นธรรม
ทำให้กรรมการองค์กรอิสระได้รับผลกระทบจำนวนมาก สะท้อนถึงการร่างกฎหมายแบบ “หมกเม็ด” ไม่จริงใจของ กรธ.
ถึงแม้การกำหนดคุณสมบัติกรรมการองค์กรอิสระไว้สูง จะเป็นเรื่องดี แต่ก็อยากให้มองเรื่องผลงานซึ่งเป็นสิ่งสำคัญกว่า
สำหรับการกำหนดให้มีผู้ตรวจการการเลือกตั้ง ขึ้นมาทำหน้าที่แทนกกต.จังหวัดนั้น นายสมชัยใช้คำว่าเป็น “นวัตกรรมฟุ้งซ่าน” เป็นไปได้ยากทั้งในด้านกำลังคนและงบประมาณ
ความขัดแย้งระหว่างกกต.กับกรธ. มีแนวโน้มขยายวงกว้างเป็นความขัดแย้งกันเองภายในเครือข่ายแม่น้ำ 5 สาย ขณะที่รัฐบาลดูเหมือนจะโน้มเอียงไปทาง กรธ.มากกว่า
“ประเด็นสำคัญขณะนี้ สังคมกำลัง จับจ้องว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งกำลังเตรียมการโละ เปลี่ยนแปลงองค์ประกอบภายใน องค์กรอิสระทุกองค์กร โดยเอาคนของตัวเองเข้าไปทำหน้าที่ในองค์กรเหล่านั้น
นี่คือการยึดพื้นที่ทางการเมืองขององค์กรอิสระที่ต้องดูให้ดี
ไม่อยากให้เกิดภาพว่า ฝ่ายที่ไม่ได้รับการยอมรับในสังคมกำลังจะเปลี่ยนแปลงยึดพื้นที่ในทุกภาคส่วน อย่าให้สังคมคิดแบบนั้นโดยอ้างเรื่องคุณสมบัติ มิฉะนั้นแล้วในแง่การทำงานจะเป็นไปในแนวเดียวกัน กระบวนการตรวจสอบ คัดค้านให้เกิดความเป็นธรรมจะไม่เกิดขึ้น” นายสมชัยระบุ
ในช่วง 2 ปี 6 เดือนที่ผ่านมา รัฐบาลคสช.ออกคำสั่งปกติและคำสั่งตามมาตรา 44 แต่งตั้งโยกย้ายหลายร้อยตำแหน่ง
วางคนของตัวเองเข้าไปทำหน้าที่แทนไว้ แล้วทุกจุด ทั้งข้าราชการส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค ตำรวจ องค์กรปกครองท้องถิ่น ฯลฯ ยังไม่รวมถึง 250 ส.ว.ในอนาคต ที่จะเป็นพรรคใหญ่สุดในสภา
จากนี้ไปเป้าหมายอยู่ที่”องค์กรอิสระ”อย่างที่นายสมชัย เปิดประเด็นทิ้งบอมบ์ไว้หรือไม่
สังคมต้องเฝ้าจับตากันต่อไป
