คอลัมน์ รายงานพิเศษ
หมายเหตุ : เมื่อวันที่ 15 ธ.ค. คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ(กรธ.) เผยแพร่ร่างพ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) โดยเป็นร่าง ที่กรธ.พิจารณาเบื้องต้น เพื่อเผยแพร่ต่อผู้เกี่ยวข้อง และประชาชนเพื่อประกอบการรับฟังความคิดเห็น เมื่อ รับฟังความคิดเห็นแล้วยังอาจมีการแก้ไขเพิ่มเติมได้ มีทั้งสิ้น 72 มาตรา แบ่งเป็น 4 หมวด และบทเฉพาะกาล โดยมีบทบัญญัติที่น่าสนใจดังนี้
หมวด 1 คณะกรรมการการเลือกตั้ง
มาตรา 24 ระหว่างการเลือกตั้ง ให้กรรมการแต่ละคนมีหน้าที่และอำนาจ ดังต่อไปนี้
(2) มีคำสั่งให้ดำเนินการสืบสวนหรือไต่สวนเมื่อพบเห็นการกระทำใดที่มีเหตุสงสัยว่า การเลือกตั้งไม่เป็นไปสุจริตยุติธรรม หรือเป็นไปไม่ชอบด้วยกฎหมาย
(3) เมื่อพบการกระทำหรือการงดเว้นการกระทำอันใด อันอาจเป็นเหตุให้การเลือกตั้งไม่สุจริตยุติธรรม หรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย ถ้าการนั้นเป็นการกระทำหรือการงดเว้นการ กระทำของเจ้าหน้าที่ของรัฐ ให้มีอำนาจสั่งให้ระงับ ยับยั้ง แก้ไขเปลี่ยนแปลงหรือสั่งให้กระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง ตามสมควร
ถ้าเป็นการกระทำหน้าที่ไม่ใช่เจ้าหน้าที่รัฐ ให้มีอำนาจสั่งพนักงานสอบสวนหรือผู้อำนวยการการเลือกตั้งประจำจังหวัดบันทึกพฤติกรรมและรวบรวมพยานหลักฐานเพื่อดำเนินการต่อไปตามจำเป็น หรือในกรณีที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ จะสั่งให้มีการเลือกตั้งใหม่ในหน่วยเลือกตั้งบางหน่วย หรือทุกหน่วยในเขตเลือกตั้งที่พบเห็นการกระทำก็ได้
ในกรณีที่กรรมการสั่งผู้อำนวยการการเลือกตั้งประจำจังหวัดสั่งบันทึกและรวบรวมหลักฐาน ตาม (3) ให้ถือเป็นการดำเนินการของพนักงานสอบสวน
และ ในกรณีที่ผลการสืบสวน ตาม (2) จะต้องมีคำสั่งระงับสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของผู้ใด หรือต้องดำเนินคดีให้เสนอต่อ กกต. เพื่อวินิจฉัย
มาตรา 26 ในการเลือกตั้ง ส.ส. หรือส.ว. แต่ละครั้ง ให้คณะกรรมการจัดให้มี ผู้ตรวจการเลือกตั้ง ซึ่งคณะกรรมการแต่งตั้งขึ้นเพื่อปฏิบัติหน้าที่แต่ละจังหวัดระหว่างที่มีเลือกตั้ง
เพื่อทำหน้าที่ตรวจสอบการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ดำเนินการเลือกตั้ง และการกระทำความผิดกฎหมายเกี่ยวกับการเลือกตั้งและพรรคการเมือง ผู้ตรวจการเลือกตั้งมีอำนาจ แจ้งเตือนให้ปฏิบัติให้ถูกต้องได้
ระหว่างเวลาที่มีการดำเนินการ หมายถึงเวลาตั้งแต่มี พระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งจนถึงวันที่มีการประกาศผลการเลือกตั้ง หรือภายหลังจากนั้นอีกไม่เกิน 60 วัน เกณฑ์การปฏิบัติงานให้เป็นไปตามระเบียบ ที่คณะกรรมการกำหนด
มาตรา 27 ให้คณะกรรมการดำเนินการคัดเลือกบุคคล ซึ่งมีภูมิลำเนาในแต่ละจังหวัด จังหวัดละไม่น้อยกว่า 5 คน แต่ไม่เกิน 8 คน เพื่อแต่งตั้งผู้ตรวจการเลือกตั้ง โดยจัดทำเป็นบัญชีรายชื่อให้ใช้ได้ตามที่กำหนดแต่ไม่เกิน 5 ปี
ผู้ตรวจการเลือกตั้ง ต้องไม่เป็นข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำ พนักงานหรือลูกจ้างของหน่วยงานรัฐ ไม่เป็นสมาชิกพรรคการเมือง ไม่มีลักษณะต้องห้าม ส.ส. ไม่มีญาติเป็นหรือลงสมัครรับเลือกตั้ง ส.ส. ส.ว. ผู้บริหาร และสมาชิกสภาท้องถิ่น
มาตรา 28 กรณีที่ผู้ตรวจการเลือกตั้งจะทำหน้าที่ให้คณะกรรมการแต่งตั้งตามบัญชีของมาตรา 27 ไม่น้อยกว่า 5 คน แต่ไม่เกิน 7 คน โดยคำนึงถึงพื้นที่ของจังหวัด การแต่งตั้ง ผู้ตรวจการเลือกตั้งแต่ละจังหวัดให้ทำตามหลักเกณฑ์นี้
(1) ให้กรรมการที่ได้รับมอบหมาย จับสลากรายชื่อจากบัญชีรายชื่อ ที่มีภูมิลำเนาในจังหวัดที่จะแต่งตั้ง 2 คน
(2) ให้กรรมการที่ได้รับมอบหมาย จับสลากรายชื่อจากบัญชีรายชื่อ ที่มิได้มีภูมิลำเนาในจังหวัดที่จะแต่งตั้ง ให้ครบตามจำนวนที่กำหนด
ให้ดำเนินการแต่งตั้งให้เสร็จไม่ช้ากว่า 10 วัน นับแต่พ.ร.บ.ให้มีการเลือกตั้งมีผลบังคับใช้ แต่ต้องไม่เร็วกว่า 30 วัน ก่อนมี พ.ร.ฎ.การเลือกตั้ง
มาตรา 30 เพื่อประโยชน์ในการทำหน้าที่และอำนาจ ในการควบคุมดูแลการเลือกตั้งเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมาย คณะกรรมการอาจขอให้มีการดำเนินการดังนี้
(1) ให้สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน หรือผู้สอบบัญชีรับอนุญาต สอบบัญชีของพรรคการเมืองโดยมีอำนาจขอให้ตรวจสอบอย่างเร่งด่วน ในช่วงเวลาที่มีการเลือกตั้งด้วยก็ได้
(2) เมื่อปรากฏหลักฐานอันควรเชื่อหรือมีเหตุอันควรสงสัยว่ามีการกระทำความผิดหรือฝ่าฝืนกฎหมายเกี่ยวกับ การเลือกตั้ง และพรรคการเมือง ให้สำนักงานป้องกัน และปราบปรามการฟอกเงินแจ้งรายงานการทำธุรกรรมของ พรรคการเมือง ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง หรือผู้สมัคร ตามที่คณะกรรมการแจ้งทราบ
หรือให้ธนาคารแห่งประเทศไทย หรือสถาบันการเงิน แจ้งถึงการโอน หรือการเบิกจ่ายเงิน ตามที่คณะกรรมการร้องขอ
(3) ให้หน่วยงานของรัฐทุกหน่วยที่เกี่ยวกับการข่าว แจ้งข้อมูลเบาะแสตามที่คณะกรรมร้องขอ เพื่อประโยชน์ในการสืบสวนหาตัวผู้กระทำความผิด แต่จะเปิดเผยข้อมูลและแหล่งข้อมูลมิได้
มาตรา 31 เมื่อปรากฏหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่า มีบุคคลใดดำเนินการด้านธุรกรรม ทางการเงิน ใช้เงินหรือทรัพย์สิน หรืออิทธิพลคุกคาม เพื่อให้คุณให้โทษแก่ผู้สมัครหรือพรรคการเมือง ให้การเลือกตั้งไม่เป็นไปโดยสุจริตเที่ยงธรรม ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ให้คณะกรรมการมีอำนาจสั่งให้บุคคลนั้นระงับการดำเนินการชั่วคราว ไม่เกิน 60 วัน
หมวด 2 การสืบสวน การไต่สวน
และการดำเนินคดี
มาตรา 38 เมื่อความปรากฏต่อคณะกรรมการ ไม่ว่าจะมีผู้แจ้งหรือผู้กล่าวหาหรือไม่ ถ้ามีหลักฐานพอสมควรหรือมีข้อมูลเพียงพอที่จะสืบสวนสอบสวนต่อไปว่ามีการกระทำฝ่าฝืนกฎหมาย ไม่ปฏิบัติตามกฎหมายการเลือกตั้ง และพรรคการเมือง หรือจะมีผลให้การเลือกตั้งไม่สุจริตยุติธรรม ให้คณะกรรมการสั่งให้ดำเนินคดีโดยเร็ว
หรือในกรณีจำเป็นจะสั่งระงับสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง ของผู้กระทำการดังกล่าวเป็นการชั่วคราวก็ได้ โดยให้เป็นไปตามประกาศหลักเกณฑ์และวิธีการที่คณะกรรมการกำหนด
ในการสืบสวน ให้บุคคลซึ่งคณะกรรมการแต่งตั้งให้สืบสวนหรือไต่สวนเป็นเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายอาญา
มาตรา 39 เพื่อประโยชน์ตามมาตรา 38 ให้คณะกรรมการมีอำนาจแต่งตั้งเจ้าพนักงานมีอำนาจในการสืบสวน เป็นพนักงานฝ่ายปกครอง หรือตำรวจชั้นผู้ใหญ่ มีอำนาจตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 42 ให้คณะกรรมการกำหนดมาตรการคุ้มครองพยานมิให้เกิดอันตราย ตลอดจนมาตรการรักษาความลับ แก่พยาน กำหนดให้มีการจ่ายค่าที่อยู่หรือค่าเดินหรือค่าใช้จ่ายที่จำเป็นด้วย
มาตรา 44 เพื่อประโยชน์ในการสืบสวนหรือไต่สวนให้คณะกรรมการมีอำนาจตั้งงบประมาณเพื่อเป็นค่าใช้จ่ายในการแสวงหาข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการฝ่าฝืนกฎหมาย หรือ จะมีผลให้การเลือกตั้งไม่สุจริตเที่ยงธรรม ตลอดจนให้รางวัล แก่ผู้ชี้เบาะแสการกระทำความผิด
หมวด 4 บทกำหนดโทษ
มาตรา 60 ผู้ใดขัดขวางการทำหน้าที่ของคณะกรรมการ กรรมการ เลขาธิการ ผู้อำนวยการการเลือกตั้งประจำจังหวัด ผู้ตรวจการเลือกตั้ง กรรมการหรืออนุกรรมการ ซึ่งคณะกรรมการแต่งตั้งตามกฎหมายฉบับนี้ ต้องระวางโทษจำคุก ไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำ ทั้งปรับ
ถ้าขัดขวางการปฏิบัติงาน โดยใช้กำลังประทุษร้าย หรือขู่เข็ญ หรือเพื่อให้การเลือกตั้งไม่สุจริตเที่ยงธรรม หรือ ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรา 63 กรรมการ เลขาธิการ ผู้อำนวยการการเลือกตั้งประจำจังหวัด ผู้ตรวจการเลือกตั้ง กรรมการหรืออนุกรรมการ หากกระทำการละเว้นการกระทำอันมิชอบ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับไม่เกิน 100,000 บาท ถ้ากระทำผิดโดยทุจริตต้องระวางโทษจำคุก 1-10 ปี ปรับตั้งแต่ 20,000- 200,000 บาท และให้ศาลสั่งเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง
บทเฉพาะกาล
มาตรา 65 ให้ประธานกรรมการและกรรมการ ซึ่งดำรงตำแหน่งอยู่ก่อนวันที่ พ.ร.บ.นี้ใช้บังคับ ที่มีคุณสมบัติ และไม่มีลักษณะต้องห้ามตามรัฐธรรมนูญ ยังคงอยู่ในตำแหน่งต่อไปจนกว่าจะครบวาระตามที่กำหนดใน พ.ร.บ. ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วย กกต. พ.ศ. 2550
มาตรา 66 ภายใน 15 วัน นับตั้งแต่พ.ร.บ.นี้ประกาศใช้ ให้ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระที่มิใช่ กกต. แต่งตั้ง และส่งผู้แทนเพื่อประกอบเป็นคณะกรรมการสรรหา ให้สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา
หากพ้นกำหนดแล้ว หากศาลรัฐธรรมนูญหรือองค์กรอิสระใด ไม่อาจแต่งตั้งผู้แทนได้ หรือในกรณีที่ไม่มีผู้นำ ฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร ให้คณะกรรมการสรรหาปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้ ให้ถือว่าคณะกรรมการสรรหาประกอบด้วยกรรมการเท่าที่มีอยู่
ภายใน 15 วัน นับแต่พ้นระยะเวลาการตั้งผู้แทนเป็นคณะกรรมการสรรหา ให้คณะกรรมการสรรหาพิจารณาและวินิจฉัยว่า ประธานกรรมการและกรรมการ ซึ่งดำรงตำแหน่งอยู่ในก่อนวันที่ พ.ร.บ.นี้ใช้บังคับ มีผู้ใดขาดคุณสมบัติ หรือมีลักษณะต้องห้ามตามรัฐธรรมนูญหรือไม่
ในกรณีที่คณะกรรมการสรรหาวินิจฉัยว่า ประธานหรือคณะกรรมการคนใด ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้าม ก็ให้พ้นจากตำแหน่งวันถัดจากวันที่คณะกรรมการสรรหา มีคำวินิจฉัย
มาตรา 67 ให้คณะกรรมการสรรหาตามมาตรา 66 ดำเนินการสรรหา กกต. ตามจำนวนที่พ้นจากตำแหน่งตามมาตรา 66 วรรคสี่ และให้สรรหา กกต. เพิ่มอีก 2 คน ให้ครบ 7 คน ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่มีคำวินิจฉัยตามมาตรา 66
ในกรณีที่ประธานกรรมการ หรือกรรมการที่พ้นจากตำแหน่งเป็นผู้ที่ได้รับการคัดเลือกจากที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา ให้ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาดำเนินการคัดเลือก และส่งชื่อ ให้คณะกรรมการสรรหาภายใน 30 วัน นับแต่วันที่คณะกรรมการสรรหามีคำวินิจฉัยตามมาตรา 66
มาตรา 72 การดำเนินการสืบสวนสอบสวน ไต่สวน การดำเนินคดี หรือการดำเนินการอื่นใด ตามอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง หรือสำนักงานคณะกรรมการ การเลือกตั้ง ตามพ.ร.บ. พ.ศ.2550 ให้ถือว่าการนั้น และการดำเนินการต่อไป เป็นไปตามพ.ร.บ.ฉบับนี้
กรณีที่มีปัญหาในการดำเนินการเรื่องใดที่ยังค้างการพิจารณาอยู่ และมิได้บัญญัติวิธีการดำเนินการไว้ใน พ.ร.บ.นี้ การดำเนินการต่อไปให้ดำเนินการ ตามมติของกกต.
