คอลัมน์ รายงานพิเศษ
ร่างพ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ฉบับเบื้องต้นที่กรธ. นำมาเผยแพร่ ได้ให้อำนาจกกต.ตรวจสอบการเลือกตั้งได้อย่างเบ็ดเสร็จนั้น อดีตกกต.และนักการเมือง สะท้อนมุมมองข้อดี-ข้อเสียไว้ดังนี้
โคทม อารียา
อดีตคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.)
เนื้อหาร่างพ.ร.บ.ว่าด้วยกกต. ที่ให้อำนาจกกต.แบบเบ็ดเสร็จนั้น เรื่องดังกล่าวอยู่ในหมวด 2 เกี่ยวกับการสืบสวน ไต่สวนและการดำเนินคดี ซึ่งมีรายละเอียดหลายอย่าง บางเรื่องกำหนดให้กกต.คนเดียว สืบสวนได้เลยแล้วค่อยแจ้งต่อที่ประชุมกกต. ภายหลัง รวมทั้งให้กกต.ระงับสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นการชั่วคราวได้ แต่บางครั้งการระงับสิทธิดังกล่าว ก็เหมือนการตัด ผู้สมัครออกจากการเลือกตั้ง ดังนั้น ถ้ากกต.ไม่สุจริตเสียเอง ก็อาจจะมีประเด็นการกลั่นแกล้งผู้สมัครขึ้นได้
นอกจากนี้ ยังมีบทบัญญัติเกี่ยวกับการคุ้มครองพยาน การขอข้อมูลการซื้อเสียงจากหน่วยข่าวกรองความมั่นคง การตรวจสอบเส้นทางการเงิน ทั้งหมดนี้เป็นอำนาจที่เพิ่มให้กับกกต. ซึ่งต้องดูต่อไปว่า ถ้ากกต.ใช้อำนาจเหล่านี้แล้ว จะช่วยทำให้การเลือกตั้งสุจริตและเที่ยงธรรมขึ้นมาได้หรือไม่
ทั้งนี้ เข้าใจว่ามีการเน้นโทษทางอาญามากขึ้น คือเน้นการสืบสวน สอบสวน ให้ได้พยานหลักฐานที่ค่อนข้างถูกตัวคน ทำผิด ซึ่งแต่ก่อนต้องยอมรับว่าหาพยานไม่ได้ ส่งผลให้หลักฐานไม่ถึงขั้นมาตรฐานของคดีอาญา
สำหรับการเพิ่มอำนาจสืบสวนสอบสวนของกกต. หากถามว่าเทียบเท่ากับนายตำรวจชั้นผู้ใหญ่หรือไม่ ถ้าเป็นในส่วนของการเลือกตั้ง กกต.ถือว่ามีอำนาจมากกว่า แต่ถ้าเป็นเรื่องคดีอาญาทั่วไป ทางตำรวจก็ถือว่าใหญ่กว่า
การสืบสวนสอบสวนการเลือกตั้ง ถือว่ากกต.มีฤทธิ์มีเดชมาก ดังนั้น บุคคลที่จะมาเป็นกกต.ต้องมีคุณภาพ แต่ถึงจะคัดเลือกกลั่นกรองกันดีที่สุด มันก็ต้องมีพลาดกันได้บ้าง เช่น เลือกคนที่ไม่เหมาะกับงาน ไม่ตั้งใจทำงาน หรือคนที่มีเล่ห์เหลี่ยม ซึ่งเรื่องแบบนี้มันประเมินยาก จึงน่าวิตกว่า ถ้ามีอำนาจมาก แต่ไม่ตั้งใจทำหน้าที่มันก็ลำบาก
สิ่งสำคัญคือ ต้องให้ประชาชนตรวจสอบ กกต.ได้มากกว่าเดิม ซึ่งตรงนี้ยังไม่เห็นช่องทางเลย เมื่อกกต.ทำหน้าที่จับผิดนัก การเมือง ทางกลับกัน ประชาชนจะต้องดูว่าผู้ร้ายสามารถแฝง มาในรูปแบบของกกต.ได้หรือไม่
มีข้อแนะนำที่อยากฝากไปยังกรธ. ส่วนตัวไม่ค่อยสบายใจกับเรื่องสินบนนำจับกับผู้แจ้งเบาะแส เหมือนดาบสองคม ถ้าเราพบเห็นสิ่งไม่ถูกต้องแล้วแจ้งเบาะแส อันนี้ไม่เป็นไรเพราะทำหน้าที่พลเมือง แต่หากแจ้งเบาะแสเพื่อหวังรางวัล จุดนี้จะทำให้เกิดความขัดแย้งได้ จึงต้องจัดการความขัดแย้งให้ดี ถ้าจัดการ ไม่ดีประชาชนก็จะทะเลาะกัน
นอกจากนี้อยากให้กกต. ดูแลเรื่องการคุ้มครองพยานให้รัดกุมมากกว่านี้ และอีกหนึ่งเรื่องที่เป็นนวัตกรรมใหม่คือ การมีผู้ตรวจการเลือกตั้ง แทนกกต.จังหวัด มีข้อแตกต่างคือมาเป็นครั้งคราวเมื่อมีการเลือกตั้ง ซึ่งบางประเทศก็ทำแบบนี้ แต่ผู้ตรวจการเลือกตั้งยังเขียนไม่ชัดว่า จะเหมือนเป็นฝ่ายนโยบายที่จะคอยกำกับดูแลสำนักงานกกต.จังหวัดหรือไม่
ดังนั้น อยากจะให้ผู้ตรวจการเลือกตั้งมีบทบาทกับสำนักงาน กกต.จังหวัด หรือผู้อำนวยการการเลือกตั้งประจำจังหวัด (ผอ.กต.จว.) ไม่ใช่แค่ดูแลการเลือกตั้งหรือตรวจสอบการเลือกตั้ง อย่างเดียว
นิพิฏฐ์ อินทรสมบัติ
รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์
เนื้อหาที่ออกมาเบื้องต้น ผมรับได้ ถ้ากกต.คิดว่าที่ผ่านมาทำหน้าที่ได้ดี แต่มีอำนาจ ไม่มาก เช่น การตรวจค้น ขอหมายจับ ขอพยานหลักฐาน ที่ยังเป็นอุปสรรคในการทำงาน แล้วกรธ.จะแก้ไขให้กกต.มีอำนาจเพิ่มขึ้น ก็ยินดีไม่ขัดข้อง เพราะเราต้องการให้กกต.ทำหน้าที่เข้มแข็งขึ้น
ส่วนที่กกต.มีอำนาจมากขึ้นจะทำงาน ซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่นเช่น ตำรวจหรือไม่นั้น ผมเคยเสนอว่าให้กกต.มีอำนาจเหมือนพนักงานสอบสวน เหมือนข้าราชการฝ่ายปกครองชั้นผู้ใหญ่ ซึ่งการเพิ่มอำนาจตรงนี้ ก็ตรงใจผม เราจะได้สบายใจว่าเวลาเราเข้ามาเป็นผู้แทนฯ ชาวบ้านจะได้ไม่มาชี้หน้าว่าซื้อเสียงเข้ามา เพราะเราให้อำนาจกกต.แล้ว และถ้าเขาทำหน้าที่ตรวจสอบเฉพาะการเลือกตั้งอย่างเดียวก็ให้เขาไปเถอะ
ส่วนการตรวจสอบเรื่องการเงินนั้น ควรทำหลังจากนักการเมืองถูกข้อกล่าวหาแล้ว ไม่ใช่อยู่ๆ ไปตรวจสอบเลยไม่ได้ ถ้าถูกจับเรื่องซื้อเสียงเมื่อไร พบว่ามีทุนอยู่ 2-3 ล้านบาท อย่างนี้กกต.จับได้ เพราะมีเงินอยู่แล้ว และสามารถตรวจสอบเส้นทางการเงินได้เลย
กรณีที่ให้อำนาจกกต.มาก อาจเกิดการกลั่นแกล้งกันได้นั้น ผมมองว่าถ้ามีการกลั่นแกล้งคู่ต่อสู้ โดยที่เจ้าหน้าที่รู้เห็น ก็ต้องลงโทษเจ้าหน้าที่เพิ่มถึง 2 เท่า เช่นจาก 10 ปีเป็น 20 ปี เพราะถือว่าอำนาจมีมาก ความรับผิดชอบก็ต้องมากเพิ่มตามอำนาจ ไม่ใช่ใช้อำนาจตามอำเภอใจจนทำให้ผู้อื่นเสียหาย
จึงเชื่อว่าไม่น่ามีปัญหา เพราะ กกต.มีผู้ตรวจการเลือกตั้ง ซึ่งเขาไม่เอาคนในจังหวัดมาทำงาน แต่เอาคนมาจากนอกพื้นที่ ดังนั้น เวลามีการกลั่นแกล้งกันเกิดขึ้น ก็ต้องตรวจสอบตามพยานหลักฐานในระดับหนึ่งด้วยว่ามีการใส่ร้ายกันหรือไม่ ไม่ใช่อยู่ๆ จะไปดำเนินการกับผู้สมัครคนนั้นเลย
แต่ยอมรับว่ากังวลเรื่องการสอบสวน เนื่องจากเจ้าหน้าที่ของกกต.ไม่ใช่มืออาชีพ ซึ่งการสืบสวนสอบสวนเป็นวิชาชีพเฉพาะ ต้องมีความรู้ความเชี่ยวชาญในเรื่องนั้นอย่างมาก มีกฎหมายควบคุมด้วย
ตรงนี้จึงถือเป็นจุดอ่อนของกกต. ดังนั้น กกต.ต้องมีหลักสูตรฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ ในการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐาน ไม่ใช่ใช้อำนาจตามอำเภอใจ ทำให้คนอื่นเสียหาย จึงอยากให้กรธ.ปรับแก้ตรงนี้ ให้กกต.เป็นมืออาชีพมากกว่านี้
ธีรรัตน์ สำเร็จวาณิชย์
อดีตส.ส.กทม.พรรคเพื่อไทย
ร่างพ.ร.บ.ว่าด้วยกกต.ที่กรธ.เปิดเผยนั้น มีข้อสังเกตว่ามีการ ให้อำนาจกับกกต.อย่างมาก จนถูกมองว่าเป็นอำนาจเบ็ดเสร็จ ส่วนตัวมองว่าไม่เหมาะสม แต่หากท้ายสุดอำนาจกกต.ยังเป็นเช่นนี้ ฝ่ายการเมืองคงทำได้แค่ยอมรับ
อย่างไรก็ตาม บุคคลที่จะมาเป็นกกต. ต้องมีความน่าเชื่อถือ ชัดเจนในเรื่องความเป็นกลาง หากเป็นไปได้ควรเปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมและได้รับทราบที่มาของกกต.ว่าไม่ใช่คนของใครที่ส่งมา และไม่ควรมีอำนาจเหนือประชาชนและกฎหมายอื่น ที่สำคัญ แม้อำนาจอาจจะไปซ้ำซ้อนกับใคร แต่ต้องแสดงให้เห็นว่าผลงานที่ออกมามีประสิทธิภาพ และมีอิสระอย่างแท้จริง เพื่อที่ผู้เล่นจะได้ไม่สงสัยในการใช้อำนาจของ กกต.
การให้อำนาจแบบครอบคลุมเช่นนี้ อาจซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่น เช่น กรณีการฟ้องร้อง หรือต้องมีบทลงโทษ ก็ควรเป็นหน้าที่ของตำรวจหรือจะให้เป็นหน้าที่ของหน่วยงานใดก็ควรระบุให้ชัดเจน ไม่ใช่ไปรวมศูนย์อำนาจทั้งหมดไว้ที่กกต. สุดท้ายงานไม่คืบหน้าหรือไปกองรวมกัน
แม้การให้อำนาจกกต.แบบเบ็ดเสร็จเพื่อให้การทำงานรวดเร็วขึ้น แต่ในทางปฏิบัติอาจเกิดความล่าช้าได้ เพราะถ้าไม่ชัดเจนว่าใครรับผิดชอบอะไร อาจจะเกิดปัญหาต่างคนต่างทำงานได้
สำหรับข้อกังวลว่าจะถูกร้องเรียนหรือเปิดช่องให้มีการกลั่นแกล้งกัน หาก กกต.มีอำนาจมากเกินไปนั้น ต้องย้อนกลับที่จุดตั้งต้นคือ ตัวกกต.จะต้องมีคุณสมบัติเป็นที่ยอมรับให้ได้ก่อน ต่อมาคือทำหน้าที่ให้เป็นกลาง หากเกิดกรณีมีการร้องเรียนขึ้นจะได้ไม่เสียเวลาทั้งผู้สมัครและเจ้าหน้าที่
การยกร่างกฎหมายใหม่เชื่อว่าไม่สามารถป้องกันอะไรได้ เหมือนรีไรต์ของเดิมแต่เปลี่ยนระบบใหม่ หากอำนาจยิ่งมีมากขณะที่ผู้ใช้ไม่พร้อม ก็จะยิ่งเป็นปัญหา เพราะปี 2557 ที่เคยเกิดปัญหาขึ้น เชื่อว่าประชาชนเห็นได้เองว่าการทำหน้าที่และการใช้อำนาจของกกต.มีความเหมาะสมอย่างไร
