คอลัมน์ รายงานพิเศษ
นอกเหนือจากคำสั่งยุบคณะกรรมการติดตามและตรวจสอบการใช้จ่ายงบประมาณภาครัฐ หรือคตร. เพื่อแก้ปัญหาความซ้ำซ้อน
ล่าสุด ยังมีคำสั่งยกเลิกกฎหมายว่าด้วยสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กฎหมายว่าด้วยสภาพัฒนาการเมือง และกฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย ด้วยเหตุผลเพื่อให้การดําเนินการมีประสิทธิภาพ ไม่ซ้ำซ้อน
แต่ไม่มีการยุบสำนักงาน และให้คงบุคลากรไว้
การยุบทั้ง 3 องค์กรดังกล่าวส่งผลอย่างไรบ้าง มีความเห็นจากนักวิชาการ ดังนี้
อรรถสิทธิ์ พานแก้ว
คณะรัฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์
ภาพรวมคำสั่ง คสช.ยกเลิกกฎหมาย 3 หน่วยงาน ไม่ว่าจะเป็น สภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ สภาพัฒนาการเมือง และคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย คงสอดคล้องไปตามที่นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรีฝ่ายกฎหมายชี้แจงว่าเพื่อปิดช่องการทำงานซ้ำซ้อน
ยิ่งปี 2560 รัฐบาลต้องออกกฎหมายยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี และกฎหมายว่าด้วยวิธีและขั้นตอนการปฏิรูป คสช.จึงมีคำสั่ง ดังกล่าวออกมาเพื่อหวังจะบูรณาการหน่วยงานเหล่านี้
สำหรับสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ไม่ใช่เรื่องเกินความคาดหมาย เพราะก่อนหน้านี้ก็เคยถูกคำสั่งเดียวกันสั่งพักการปฏิบัติหน้าที่ แนวทางการทำงานที่ผ่านมาก็ไม่มีทิศทางที่ชัดเจน ส่วนแนวทางการสรรหาคณะกรรมการก็มีการตั้งข้อสังเกตถึงความโปร่งใสค่อนข้างมาก คำสั่งยุบหน่วยงานนี้จึงไม่น่ามีผล กระทบอะไรมาก
ส่วนสภาพัฒนาการเมือง ตลอด 8-9 ปีที่ผ่านมาก็ไม่มีผลงานอะไรจับต้องได้เช่นกัน รูปแบบการทำงานที่ดึงปราชญ์ชาวบ้านเข้ามาทำหน้าที่ สุดท้ายก็กลายเป็นการสร้างกลุ่มผู้นำทางการเมืองให้ชาวบ้าน คล้ายกับสภานักการเมือง ไม่ได้ตอบสนองการทำงานในลักษณะภาคประชาชน
แต่ทั้งนี้อาจตั้งข้อสังเกตได้ว่า คำสั่ง คสช.มีผลกับเฉพาะในระดับจังหวัด จึงยังต้องรอดูว่าทรัพยากรของหน่วยงานนี้จะถูกผนวกเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของกลไกยุทธศาสตร์ชาติ
หรือจะถูกปรับโครงสร้างให้เหมือนแนวทางการปฏิรูปด้านการเมืองของสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) ที่มีข้อเสนอให้มีการปรับอำนาจหน้าที่บางประการ
ด้านคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายนั้นเชื่อว่าจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ชาติ
การยุบหน่วยงานทั้ง 3 โดยให้ยังคงสภาพของสำนักงานและบุคลากรไว้ คงสอดคล้องกับการเดินหน้ายุทธศาสตร์ชาติ 20 ปีของรัฐบาลนี้ จึงเตรียมพร้อมเรื่องสถานที่ทำงานและบุคลากรไว้รองรับ ไม่กระทบต่องบประมาณมาก
การทำยุทธศาสตร์ชาติไม่ใช่เรื่องแปลก แต่ละประเทศควรมีการกำหนดวิสัยทัศน์การพัฒนาในระยะยาว รัฐบาลที่เข้ามาทำหน้าที่ก็ดำเนินนโยบายของตัวตามวาระที่มี 4 ปี ให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์หลัก ไม่น่าจะกระทบต่อกัน
แต่หากจะตั้งคำถามว่ายุทธศาสตร์ชาติเป็นของใคร กระบวน การดำเนินมีความชอบธรรมหรือไม่นั้นเป็นอีกประเด็นที่ต้องติดตาม
ธนวรรธน์ พลวิชัย
ผอ.ศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ ม.หอการค้าไทย
ประเด็นว่าเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยกับการยกเลิกกฎหมายว่าด้วยสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาตินั้น คงไม่สามารถระบุได้ว่าเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย เพราะเป็นอำนาจของรัฐบาลชุดปัจจุบัน
คงพูดได้แต่เพียงว่าการดำเนินการของภาครัฐภายใต้มาตรา 44 คงผ่านการพิจารณาอย่างรอบคอบของรัฐบาลมาแล้ว ซึ่งอาจเกิดจากการทำงานที่ซ้ำซ้อนกันกับหน่วยงานอื่น
การที่รัฐบาลเห็นว่าไม่จำเป็นต้องมีหน่วยงานนี้อีกต่อไป อาจเกิดจากการที่รัฐบาลมองว่าหน่วยงานนี้ไม่ตอบโจทย์การทำงานของภาครัฐ หรือสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์)
ต่อไปนี้รัฐบาลคงจะดำเนินการในเรื่องการถ่ายโอนบุคลากร อำนาจ ซึ่งเป็นเรื่องของการบริหารจัดการตามระเบียบทางราชการ
ส่วนจะมีการจัดตั้งหน่วยงานใดขึ้นมาทำงานแทนหรือไม่ก็ขึ้นอยู่กับรัฐบาล หรืออาจไม่มีการจัดตั้ง แต่ให้ทางสภาพัฒน์เป็นฝ่ายประสานกับภาคเอกชนในการขอความเห็นในประเด็นต่างๆ เอง
หรืออาจจัดตั้งเป็นหน่วยงานอิสระทดแทน หรืออาจจะมีการแต่งตั้งคณะทำงานขึ้นมาใหม่เพื่อให้มีการทำงานที่ตอบโจทย์รัฐบาลได้มากขึ้น แต่หากรัฐบาลเห็นว่าไม่จำเป็นก็ไม่ต้องมีก็ได้ ส่วนจะมีผลกระทบต่อเศรษฐกิจหรือไม่นั้น มองว่ายังไม่มีผลอะไร เพราะก่อนจะยุบคงมีการพิจารณาอย่างรอบคอบแล้ว
เจตนารมณ์ของการมีสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติเพื่อให้คำปรึกษา ตรวจทานประเด็นทางเศรษฐกิจตามที่สภาพัฒน์ต้องการ ก่อนที่จะนำเสนอความเห็นต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) แต่ทางครม.จะเห็นด้วยหรือไม่ก็ได้
สรุปว่า รัฐบาลคงมองว่ามีหน่วยงานอื่นที่ทำหน้าที่ได้ดีกว่าหรืออาจเห็นว่าไม่จำเป็นต้องมีแล้ว เพราะเป็นหน่วยงานที่เกิดขึ้นตามพระราชบัญญัติในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง เมื่อเห็นว่าไม่ตอบโจทย์ก็ยุบได้ เลิกได้
เป็นอำนาจของรัฐบาลแต่ละสมัยอยู่แล้ว
วิโรจน์ อาลี
คณะรัฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์
เห็นด้วยกับการยุบทั้ง 3 องค์กร ทั้งสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ สภาพัฒนาการเมือง และคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย
ซึ่งเหตุผลของ คสช.ที่บอกถึงความซ้ำซ้อนนั้น คิดว่า คสช.พยายามให้องค์กรเหล่านี้ได้ลดบทบาท เช่น เรื่องของเศรษฐกิจ ที่มีสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) และสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) ดำเนินการอยู่แล้ว นอกจากนี้ ยังมียุทธศาสตร์ 20 ปีที่วางไว้อยู่แล้ว
ส่วนสภาพัฒนาการเมืองนั้นในร่างรัฐธรรมนูญฉบับที่ผ่านการทำประชามติก็ถูกสร้างให้สอดคล้องกับการพัฒนาทางการเมือง รวมถึงร่างกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญด้วย
คิดว่าทั้ง 3 องค์กรอาจจะหยุดทำหน้าที่แล้ว เพราะในความคิด คสช.อาจคิดว่าข้อเสนอต่างๆ ก็ไม่ได้ถูกหยิบยกมาทำพอสมควร ดังนั้น การยุบทั้ง 3 องค์กรจึงคิดว่าไม่น่ามีปัญหาต่อระบบการทำงาน ซึ่งการควบรวมคงมีแนวคิดเรื่องของงบประมาณให้สอดคล้องรัฐธรรมนูญใหม่ด้วย
การยกเลิกกฎหมายของ 3 องค์กรแต่ไม่ได้ยุบสำนักงานนั้นก็เพื่อไม่ให้กระทบกับบุคลากรที่ทำงานในองค์กรนั้นๆ และให้มีโอกาสได้โยกย้ายไปทำงานอื่น คสช.คงไม่อยากให้เกิดผลกระทบกับคนทำงานเท่าไร
ขณะที่องค์กรอื่นๆ ที่ควรต้องยุบอีกในเวลานี้ยังนึกไม่ออกว่าต้องยุบองค์กรไหน แต่ถ้าทำงานไม่เข้าตาก็มีโอกาสจะถูกยุบได้
อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคิดว่าการเปิดพื้นที่ให้เอกชนและภาคประชาสังคมได้เข้ามามีบทบาทมากขึ้น เพราะขณะนี้จะเห็นได้ว่าภาคประชาสังคมแทบจะหายไปเลย ตอนนี้เราขาดมิติดังกล่าว รัฐบาลควรต้องสร้างสมดุลองค์กรที่เกี่ยวข้องกับสิ่งเหล่านี้ ด้วยการเปิดพื้นที่ให้องค์กรเหล่าต่างๆ มีจุดเชื่อมกับภาคประชาสังคม
รัฐธรรมนูญชั่วคราวที่ใช้อยู่แตกต่างจากรัฐธรรมนูญ 2540 ที่เคยให้อำนาจภาคประชาสังคมและเอ็นจีโอ จึงควรเปิดพื้นที่สำหรับองค์กรเหล่านี้ให้มากขึ้น
ยุทธพร อิสรชัย
รองอธิการบดี ม.สุโขทัยธรรมาธิราช
ก่อนอื่นต้องทบทวนภารกิจแต่ละหน่วยงานว่ามีภาระหน้าที่ที่สำคัญอย่างไร เริ่มจากสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ก็ไม่มีผลงานเป็นที่ประจักษ์ ทั้งยังซ้ำซ้อนกับสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ จึงทำให้ไม่มีความสำคัญอะไรถ้าจะอยู่ต่อไป
คณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายก็ไม่เห็นผลงานเช่นกัน ซึ่งงานปฏิรูปเกี่ยวกับกฎหมายมีหลายหน่วยงานที่รับผิดชอบและมีภารกิจที่เกี่ยวข้องอยู่แล้ว เช่น สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาก็มีบางส่วนเกี่ยวข้องกับเรื่องนี้อยู่ หรือตามอำนาจหน้าที่อยู่ ความรับผิดชอบหลักในเรื่องนี้ตกอยู่กับฝ่ายนิติบัญญัติ การปฏิรูปกฎหมายสามารถทำได้โดยกระบวนการรัฐสภาเอง
แต่สำหรับสภาพัฒนาการเมืองนั้นไม่เห็นด้วยที่จะยุบทิ้งไป เนื่องจากประเทศไทยไม่มีหน่วยงานไหนส่งเสริมการมีส่วนร่วมทางการเมืองของภาคประชาสังคมเหมือนหน่วยงานนี้ ที่ไม่ใช่เพียงแค่มีสำนักงานอยู่แต่ส่วนกลางแต่ยังมีหน่วยงานในระดับจังหวัดเรื่อยไปจนระดับท้องถิ่น เพื่อคอยทำหน้าที่เสริมสร้างในส่วนนี้แก่ประชาชนอยู่
การให้เหตุผลของนายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรีฝ่ายกฎหมาย ถึงการยุบรวม 3 หน่วยงานนี้เพื่อแก้ปัญหาเรื่องความซ้ำซ้อน และเพื่อเตรียมการดำเนินยุทธศาสตร์ชาตินั้น รัฐบาลควรจะพิจารณาอย่างถี่ถ้วน
เนื่องจากแน่นอนว่าบางหน่วยงานใน 3 หน่วยงานนี้ไม่มีผลงานที่จับต้องได้ แต่ก็ไม่ได้มีหลักประกันอีกเช่นกันว่าหน่วยงานที่จะตั้งขึ้นใหม่ที่คอยทำหน้าที่ดูแลยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปีจะไม่ซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่น และจะมีผลงานที่โดดเด่นให้ประชาชนรับรู้รับทราบ
นอกจากนี้ หากรัฐบาลต้องการยุบหน่วยงานเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการทำงานก็ควรพิจารณาบรรดาองค์กรอิสระด้วย เพราะที่มีอยู่ทุกวันนี้เยอะมาก และการดำเนินงานซ้ำซ้อน
ทั้งยังพยายามขยายหน่วยงานตนเองจนเสมือนเป็นอีกระบบข้าราชการหนึ่ง ตัวอย่างเช่น ผู้ตรวจการแผ่นดิน และคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.)
