คอลัมน์ รายงานพิเศษ
บรรยากาศการเมืองขยับเข้าสู่การเลือกตั้งมาตามลำดับ นับแต่การลงมติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ….. และคำถามพ่วง
แม้ร่างรัฐธรรมนูญที่ออกมาจะไม่ตรงใจพรรคการเมือง โดยเฉพาะ 2 พรรคใหญ่อย่างเพื่อไทยและประชาธิปัตย์ ที่ประกาศไม่รับร่างตั้งแต่ก่อนวันลงประชามติ
แต่เมื่อรัฐบาลย้ำแล้วย้ำอีกว่าทุกอย่างยังเป็นไปตามโรดแม็ป เช่นนั้นการเลือกตั้งก็คงเป็นราวปลายปี 2560 และด้วยสัญชาตญาณของนักเลือกตั้งย่อมต้องพร้อมลงสนามทุกเมื่อ
ไม่เช่นนั้นก็คงไม่ได้เห็นการออกมาช่วยเกษตรกรขายข้าว ทั้งจาก น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ในฐานะผู้ริเริ่ม ทั้งจากพรรคประชาธิปัตย์ หรือแม้แต่ภาครัฐที่ช่วยกันอย่างแข็งขัน ซึ่งเป็นบรรยากาศของการเลือกตั้งโดยแท้
หากแต่การเลือกตั้งหนนี้จะแตกต่างอย่างมากกับการเลือกตั้งภายใต้รัฐธรรมนูญ 2540 และ 2550
เจตนารมณ์ของกรธ.ร่างรัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นฉบับปราบโกง ดังนั้น นอกจากข้อกำหนดที่เข้มงวดต่อการตรวจสอบนโยบายและการบริหารงานแล้ว ยังมีข้อจำกัดและกับดักรายทางในการเข้าสู่ตำแหน่งของฝ่ายบริหาร กติกาและเงื่อนไขหลายอย่าง แตกต่างจากที่ผ่านๆ มา
ประเด็นที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการเลือกตั้งที่จะมีขึ้น คือการกำหนดให้มีการเลือกตั้งแบบจัดสรรปันส่วนผสม ประกอบด้วย ส.ส.เขต 350 คน และส.ส.บัญชีรายชื่อ 150 คน ผ่านการใช้บัตรเลือกตั้งใบเดียว โดยนำคะแนนของผู้แพ้ในแต่ละเขตมาคำนวณหาสัดส่วนส.ส.บัญชีรายชื่อ
กรธ.อ้างว่าเพื่อให้ทุกคะแนนมีความหมาย แต่นักการเมืองมองต่างว่าขัดแย้งกับหลักการปกครองโดยเสียงข้างมาก ไม่สะท้อนเจตนารมณ์ที่แท้จริงของผู้ใช้สิทธิ์
พรรคที่มีที่นั่งมากที่สุดในสภาอาจไม่ใช่แกนนำจัดตั้งรัฐบาล และก็ยากที่พรรคใดพรรคหนึ่งจะครองเสียงข้างมากอย่างเด็ดขาด นำมาซึ่งรัฐบาลผสมที่อ่อนแอ
ทั้งยังกำหนดลักษณะต้องห้ามสำหรับผู้สมัครส.ส. นอกจากห้ามคนที่พ้นโทษมาแล้วไม่ถึง 10 ปี หรือเคยต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุกเพราะผิดกฎหมายป.ป.ช.และคดีทุจริตเลือกตั้ง หรือผู้พ้นจากหน้าที่เพราะทุจริต
ยังห้ามไปถึงผู้เคยถูกศาลสั่งยึดทรัพย์ และผู้อยู่ระหว่างถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งไม่ว่าคดีจะถึงที่สุดแล้วหรือไม่อีกด้วย
ส่วนข้อกำหนดในร่างพ.ร.บ.พรรคการเมือง แม้กรธ.ยอมผ่อนปรนตามเสียงเรียกร้องของนักการเมืองบางส่วน เช่น การขยายเวลาขึ้นทะเบียนสมาชิกพรรค หรือลดจำนวนสมาชิกขั้นต่ำของพรรคการเมือง
แต่ยังคงข้อห้ามไม่ให้บุคคลที่มิใช่สมาชิกพรรค หรือคนที่มีลักษณะต้องห้ามเข้ามาก้าวก่าย แทรกแซง หรือมีส่วนร่วมดำเนินกิจกรรมของพรรคไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม ซึ่งมีโทษถึงขั้นถูกยุบพรรคได้
ขณะที่ร่างพ.ร.บ.คณะกรรมการการเลือกตั้ง กรธ.ติดดาบและเพิ่มอำนาจให้กกต.ควบคุมการเลือกตั้งได้แบบเบ็ดเสร็จ
กกต.เพียงคนเดียวมีอำนาจแจ้งจับ ส่งสำนวนฟ้องต่ออัยการ ตรวจสอบเส้นทางการเงิน สั่งเจ้าหน้าที่หาข่าวทุจริตซื้อเสียงได้
กกต.สามารถแต่งตั้งพนักงานสำนักงานกกต. เป็นเจ้าพนักงานสอบสวนตามป.วิอาญา มีอำนาจสืบสวนไต่สวนเทียบเท่าตำรวจชั้นผู้ใหญ่และเจ้าพนักงานฝ่ายปกครอง และออกหมายเรียกบุคคลมาสอบสวนได้
แม้กฎหมายลูกทั้ง 2 ฉบับ ยังแก้ไขได้ในขั้นตอนการพิจารณาของสนช. แต่ก็ไม่มีอะไรเป็นหลักประกันว่าสนช.จะลดยาแรงหรือเพิ่มฤทธิ์ยาเข้าไปอีก
ทั้งตัวร่างรัฐธรรมนูญและกฎหมายลูกถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักจากนักการเมืองว่ามีนัยยะต้องการให้รัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งเป็นรัฐบาลผสม ทำหมันพรรคใหญ่
หลายประเด็นพรรคเพื่อไทยเรียกร้องผ่านสาธารณะ สำทับด้วยความเห็นของนักวิชาการและนักคิดว่ามีเจตนาพุ่งเป้า เล่นงานพรรคเพื่อไทยโดยตรง แม้กรธ.ปฏิเสธและพยายามชี้แจงทุกข้อกล่าวหาหากแต่ฟังไม่ขึ้น
หากผลจากประชามติรับร่างรัฐธรรมนูญได้บอกให้นักเลือกตั้งทั้งหลายทำใจแล้วว่า วันนี้คงทำอะไรไม่ได้ดีไปกว่าการเตรียมตัวลงสนามเลือกตั้ง เพียงแต่จะเตรียมความพร้อมกันอย่างไร
นายภูมิธรรม เวชยชัย รักษาการเลขาธิการพรรคเพื่อไทย กล่าวว่า การเมืองไทยปี 2560 ยังคงมีโจทย์ใหญ่เรื่องความขัดแย้ง ในสภายังคงเป็นการขับเคลื่อนทางการเมืองของ 2 พรรคใหญ่ กับกลุ่มพรรคขนาดกลาง และกลุ่มอำนาจใหม่ที่เติบโตมาจากการทำรัฐประหาร ที่พยายามจัดวางเครือข่ายอำนาจและกฎกติกา
การเลือกตั้งจะมีขึ้นหรือไม่ยากจะคาดเดาเพราะที่ผ่านมาสิ่งที่ชัดเจนคือความไม่แน่นอน แต่เชื่อได้ว่าสถานการณ์ต่างๆ จะ ไม่เอื้อให้ดึงเวลาไปได้มากกว่านี้ สภาพปัญหาต่างๆ จะเป็น ตัวเร่งสำคัญให้การเลือกตั้งเกิดขึ้นเพื่อกลับสู่ความเป็นประชาธิปไตยโดยเร็ว
ในส่วนพรรคการเมืองสิ่งที่พวกเราพึงกระทำที่สุดคือการ ปฏิรูปตัวเองให้พร้อมเผชิญแรงเสียดทานต่างๆ ให้สามารถร่วมทุกข์ ร่วมสุขกับประชาชนและพร้อมฝ่าฟันปัญหาต่างๆ ให้ได้
การเตรียมตัวของพรรคยังทำอะไรที่เป็นทางการไม่ได้มากนัก แต่จากการพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่าเราต้องปรับองคาพยพทั้งหมดใหม่ ให้สอดรับกับภารกิจและ ความเป็นจริงของโลกยุคใหม่ที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็วและรุนแรง
เชื่อมั่นว่าต้นทุนความเชื่อมั่นที่ประชาชนมีต่อพรรคในด้านการเป็นผู้กล้าคิด กล้าทำ และความเป็นผู้นำหน้าในการคิดค้นนโยบายใหม่ๆ และยึดมั่นในพันธสัญญาต่อประชาชน ยังคงอยู่ในความทรงจำของประชาชนและเป็นความหวังอย่างเต็มเปี่ยม
เรายิ่งต้องสร้างความเชื่อมั่นต่อไปว่าเรามีคนที่มีศักยภาพ ใกล้ชิดและรู้ปัญหาความต้องการของประชาชน พร้อมจะร่วมนำ พาประชาชนให้หลุดพ้นจากปัญหา นำเอาความมั่งคั่ง การกินดีอยู่ดี และความเป็นประชาธิปไตยที่แท้จริงกลับคืนสู่สังคมโดยเร็ว
วันใดที่กติกาเปิดพวกเราพร้อมปรับยุทธศาสตร์ ภาพลักษณ์ กระบวนการทำงานและศักยภาพของบุคลากรทุกคน ให้ สามารถทำหน้าที่เทิดทูนสถาบันสูงสุดของประเทศ จรรโลง และสร้างสรรค์ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข
สร้างความมั่งคั่งให้ประชาชน พร้อมรับใช้พี่น้องประชาชนอย่างสุดกำลัง พร้อมที่จะดูแลและสร้างกลไกป้องกันตัวให้ หลุดพ้นจากขวากหนามและหลุมดำที่มีผู้วางกับดักเอาไว้
ส่วนแกนนำพรรคลงเลือกตั้งไม่ได้หลายคนนั้น พรรคถูกฝึกมาให้อยู่กับความเป็นจริง อยู่กับความสูญเสียนับครั้งไม่ถ้วน ถูกยุบพรรคหลายครั้ง ถูกตัดสิทธิ์ ถูกประหารชีวิตทางการเมืองถูกทำลายผู้นำทางการเมือง ถูกติดคุกติดตะรางมาหลายครั้งหลายคน
แต่เราก็ยังหยัดยืนอยู่ได้บนความรัก ความศรัทธาและ ความเชื่อมั่นที่ประชาชนมอบให้ ทุกวันนี้ความรักและความศรัทธาได้ไปไกลเกินจากตัวบุคคลแต่ละคนไปแล้ว จึงไม่คิดว่าจะเป็นปัญหาอะไร
ส่วนกระแสข่าวการตั้งพรรครองรับขั้วอำนาจปัจจุบัน หรืออาจมีการรวมตัวกันของพรรคเล็กเพื่อสืบต่ออำนาจนั้นไม่อยากคาดเดา แต่ประวัติศาสตร์สอนเราว่าผู้ที่มีอำนาจเบ็ดเสร็จเสียคนมามากแล้ว
นายองอาจ คล้ามไพบูลย์ รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ เชื่อมั่นว่าการเมืองในปีหน้าทุกอย่างยังเป็นไปตามโรดแม็ป ตามที่นายกฯย้ำกับผู้นำต่างชาติทุกครั้งที่ไปเยือนต่างประเทศ จึงเชื่อว่าไม่น่ามีอะไรที่จะมาเปลี่ยนแปลงไปจากนี้
สำหรับกฎเกณฑ์กติกาต่างๆ ส่วนมากเป็นไปตามรัฐธรรมนูญ เมื่อรัฐธรรมนูญผ่านประชามติแม้เราจะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยก็ตามก็ต้องเคารพเสียงส่วนมาก และคิดว่าเราคงต้องปรับตัวให้เข้ากับกติกาที่กำหนด
แต่การเตรียมตัวของพรรคคงยังเตรียมการอะไรมากไม่ได้เพราะยังมีคำสั่งคสช.ห้ามพรรคการเมืองทำกิจกรรม คงได้แต่พูดคุย แสดงความคิดเห็นกันอย่างไม่เป็นทางการ โดยการเตรียมการของพรรคจะชัดเจนต้องเป็นหลังจากที่มีการยกเลิกคำสั่ง คสช. เปิดให้พรรคการเมืองทำกิจกรรมได้
การตั้งพรรคใหม่หรือการย้ายพรรคเกิดขึ้นทุกทั้งที่มีการเลือกตั้ง แต่กระแสข่าวการตั้งพรรคทหาร ส่วนตัวมองว่าครั้งนี้ทหารแทบไม่มีความจำเป็นที่ต้องตั้งพรรคเลย
เพราะคสช.มีอำนาจแต่งตั้งส.ว. ซึ่งมีส่วนในการกำหนด นายกฯ ได้อยู่แล้ว และส.ว.ยังมีบทบาทสำคัญหลายเรื่อง ดังนั้น คสช.สามารถใช้กลไกของส.ว.ได้ระดับหนึ่งอยู่แล้ว อย่างไรก็ตามในอนาคตข้างหน้าไม่สามารถพูดได้
นายสมศักดิ์ ปริศนานันทกุล ที่ปรึกษาหัวหน้าพรรคชาติไทยพัฒนา กล่าวว่า การเมืองปี 2560 คงมีสภาพไม่แตกต่างไปจากการเมืองในปี 2559 เพราะคสช.ยังกุมอำนาจเด็ดขาด และนายกฯยังระบุว่าต้องล็อกพรรคการเมืองให้แน่นหนามากขึ้น ปี 2560 จึงไม่แตกต่างจากสองปีที่ผ่านมา
เมื่อมีรัฐธรรมนูญและกฎ กติกาใหม่ พรรคการเมืองต้องปรับตัวให้สอดคล้องเพื่อเตรียมตัวเลือกตั้ง ซึ่งพรรคชาติไทยพัฒนาติดตามสถานการณ์โดยตลอด และสั่งให้ผู้เกี่ยวข้องในพรรคเตรียมดำเนินการเรื่องใดบ้างที่ต้องทำให้สอดคล้องตามรัฐธรรมนูญใหม่
“เราเป็นนักกีฬากติกากำหนดมาอย่างไร พอใจหรือไม่พอใจก็ต้องลงเล่น ยกเว้นแต่ว่าเราไม่พอใจเลยแล้วไม่ลงเล่นนั่นเป็นประเด็นหนึ่ง แต่เท่าที่พูดคุยกับผู้ใหญ่หลายๆ คน พรรคพร้อมจะลงสนาม เพียงแต่ขณะนี้ยังไม่สามารถเปิดประชุมได้จึงยังไม่รู้ความต้องการของสมาชิกภายใต้กติกาใหม่เราจะปรับตัวได้หรือไม่อย่างไร แล้วเราจะลงเล่นหรือไม่ ดังนั้นจึงต้องรอ”
“ผมคิดว่าเรื่องพรรคทหารคงไม่มี เพราะเชื่อว่าอดีตที่ผ่านมาน่าจะเป็นบทเรียน ในประวัติศาสตร์พรรคที่เกิดขึ้นโดยมีกลุ่มทหารหรือกลุ่มที่เกี่ยวพันกับการปฏิวัติรัฐประหารมายืนอยู่เบื้องหลังไม่เคยประสบความสำเร็จ”
อีกทั้งรัฐธรรมนูญใหม่เปิดช่องอยู่แล้วว่านายกฯมาจากคนนอกได้ ไม่ต้องเป็นหัวหน้าพรรคก็ได้ ไม่ต้องเป็นสมาชิกพรรคก็ได้ ไม่ต้องลงสมัคร เลือกตั้งได้ นั่นทำให้ทหารที่ต้องการเล่นการเมือง ในสถานการณ์เช่นนี้เลือกตัดสินใจได้อยู่แล้ว คง ไม่ต้องมาตั้งพรรคเองให้เปลืองตัว
นายอนุทิน ชาญวีรกูล หัวหน้าพรรคภูมิใจไทย กล่าวว่า ผมยังมั่นใจว่าการเลือกตั้งต้องเกิดขึ้นอย่างแน่นอน แต่ จะเร็วหรือช้าคงเป็นเรื่องของวันข้างหน้า โรดแม็ปต่างๆ ที่คสช.วางไว้อาจขยับได้เล็กน้อย ซึ่งเป็นเรื่องปกติ
เพราะต้นปี 2560 ประเทศไทยยังมีพระราชพิธีใหญ่ๆ อีกมาก ดังนั้นเราทุกคนต้องไม่ทำอะไรให้สิ่งที่สำคัญกว่าเกิดปัญหา ควรจะปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ต่างๆ ที่กำหนดไว้เพื่อความสงบเรียบร้อยของบ้านเมือง ให้ทุกอย่างเป็นไปตามขั้นตอนที่วางไว้ก่อน
พรรคภูมิใจไทยพร้อมในการเลือกตั้ง 24 ชั่วโมง ไม่มีวันไหนที่ไม่พร้อม แต่เพื่อสิ่งสำคัญที่รออยู่ข้างหน้าพรรครอได้ เพราะ ไม่ว่าอย่างไรการเลือกตั้งจะต้องเกิดขึ้นอย่างแน่นอน
ส่วนกฎ กติกาใหม่ พรรคไม่มีอะไรที่ต้องกังวล เพราะพูด มาตลอดว่าถ้ารัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติและร่างพ.ร.บ. ประกอบรัฐธรรมนูญฉบับต่างๆ ออกมาบังคับใช้อย่างไร กำหนดหลักเกณฑ์อย่างไรพรรคพร้อมปฏิบัติตาม
คนที่ทำงานอยู่ในแวดวงการเมืองมานานคงไม่กังวลอะไรเพราะมีนโยบายพื้นฐานอยู่แล้ว ขณะที่นโยบายเร่งด่วนก็ยัง ไม่ต้องคิดอะไรมาก ถ้านโยบายนั้นจะช่วยสร้างความผาสุกให้แก่ประชาชน เพราะสิ่งสำคัญของคนทำงานการเมืองคือคิดว่าทำอย่างไรที่ประชาชนจะมีความสุข และมีคุณภาพชีวิตที่ดี
ส่วนตัวก็ไม่มีอะไรที่กังวลใจ โดยเฉพาะเรื่องการถูกจำกัดสิทธิเพราะคิดว่าอะไรที่ไม่ดีประชาชนก็จะบอกเอง
