คอลัมน์ รายงานพิเศษ : สองโรดแม็ปเลือกตั้ง ผ่าน "วิษณุ เครืองาม"

หมายเหตุ– นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรีฝ่ายกฎหมาย ให้สัมภาษณ์พิเศษ “ข่าวสด” ถึงการเดินหน้าประเทศไทยหลังรัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติมีผลบังคับใช้ เพื่อไปสู่โรดแม็ปการเลือกตั้งที่รัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) กำหนดไว้ในช่วงปลายปี 2560

โรดแม็ปการเลือกตั้งยังเหมือนเดิมหรือไม่

เรื่องโรดแม็ปการเลือกตั้ง ต้องตอบ 2 ส่วน ความคิดของรัฐบาลยังเป็นอย่างที่เคยประกาศไว้ จนถึงเวลานี้ยังไม่มีเหตุหรือปัจจัยที่จะทำให้กระทบอย่างหนัก เพราะคำว่าโรดแม็ปที่กำหนดไว้ถึงปลายปีนี้ มันยืดหยุ่นอยู่ในตัวเองว่าจะเป็นเดือนใดอย่างไร

แต่ถ้าคิดจากเหตุการณ์ภายนอก ซึ่งรัฐบาลยังประเมินอยู่และยังไม่สามารถบอกได้ชัดเจนในเวลานี้ คือมีการนำร่างรัฐธรรมนูญทูลเกล้าฯถวายไปแล้ว ซึ่งอยู่ในห้วงเวลาที่จะใช้พระราชอำนาจทรงพิจารณา ไม่ควรไปวิจารณ์หรือนำมาคาดการณ์ เพราะเราได้ถวายเวลาไว้ 90 วัน ซึ่งเป็นกำหนดเวลาอย่างเดียวกับในการถวายร่างพ.ร.บ.และร่างรัฐธรรมนูญทุกฉบับ ไม่ได้มีอะไรพิเศษ M/b<

ฉะนั้นยังตอบไม่ถูกว่า ถ้ามีเหตุอะไรมากระทบแล้วจะเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือไม่

ยังมีอีกเรื่อง ที่ต้องคิดและประเมินอีกครั้งคือ ช่วงการถวายร่างกฎหมายลูกที่เกี่ยวกับการเลือกตั้ง ซึ่งมีระยะเวลาฉบับละ 90 วัน ถ้ามีการถวายในเวลาใกล้ๆ ก็จะจบใกล้ๆ กัน แต่ถ้าถวายไปแล้วมีฉบับที่ 2-3 แล้วเวลาห่างกันในแต่ละฉบับ ก็ยังคาดการณ์อะไรไม่ได้ว่าจะพระราชทานลงมาช้าหรือเร็ว

ต้องเข้าใจวิธีคิดของรัฐบาลว่า เรื่องมาจากไหนถึงได้กลายเป็นว่าโรดแม็ปต้องเป็นภายในปีนี้ โรดแม็ปนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบส่งเดช แต่กำหนดขึ้นโดยเอาตัวเลขมาเป็นตัวตั้งว่าจำเป็นต้องใช้เวลา คือ

ตัวเลขมาจากการต้องใช้เวลาจัดทำกฎหมายลูก 2 เดือน บวกด้วยขั้นตอนการเข้าสู่สภาที่ใช้เวลาพิจารณาอีก 2 เดือน หากมีการแก้ไขเพิ่มเติมก็ต้องตั้งกรรมการร่วมกันอีก 1 เดือน หมายความว่าขั้นตอนการร่าง 2 เดือน จากนั้นบวกอีก 3 เดือนในขั้นตอนของสภา และต้องถวายเวลาเต็มที่เพื่อทรงพิจารณาอีก 3 เดือน หรือ 90 วัน ก็เป็น 8 เดือน บวกกับการจะจัดการเลือกตั้ง หาเสียงอีก 5 เดือน ซึ่งตัวเลขนี้เปลี่ยนไม่ได้ รวมทั้งหมด 13 เดือน

ดังนั้น รัฐธรรมนูญประกาศใช้เมื่อใดก็บวกไปตามระยะเวลานี้ แต่เดิมพูดถึงโรดแม็ปเมื่อต้นปี 2559 รัฐบาลก็คิดว่าเมื่อนายกฯ นำร่างรัฐธรรมนูญขึ้นถวายเมื่อวันที่ 9 พ.ย.2559 ถ้าไม่มีเหตุการณ์สวรรคตจนกระทั่งต้องไปทำงานในเรื่องอื่นๆ น่าจะพระราชทานลงมาได้เร็ว มีการเตรียมการไว้ บวกกับระยะเวลา 13 เดือน การเลือกตั้งจะเกิดขึ้นในปลายปี 2560 ตามโรดแม็ป

แต่วันนี้เหตุการณ์ผ่านมาถึงตอนนี้ยังไม่มีการพระราชทานลงมา ตัวเลข 13 เดือนก็ยังไม่ได้ เริ่มนับ จึงนับยาก ฉะนั้นอาจมีการยืดหยุ่น เพียงแต่อย่าไปประโคมข่าวว่า ?เลื่อนแน่-ปรับแน่? เพราะรัฐบาลยังคงยึดในส่วนของโรดแม็ป ซึ่งอาจจะไปเร่งรัดหรือบีบบางอย่างได้ แต่เหตุภายนอกและ ยิ่งพอมีงานพระราชพิธี อาจไม่อยู่ในบรรยากาศที่จะจัดการเลือกตั้งให้ชนกันในเวลานั้น ก็ต้องเตรียมปรับเวลาใหม่ ขณะนี้คำตอบมีอยู่แค่นี้ ถ้าเข้าใจในความเป็นจริงก็ควรจะเข้าใจได้

การเตรียมปรับเวลาใหม่ ใครจะกำหนด

รัฐบาลปรับโรดแม็ปใหม่บวกกับสถานการณ์ ถ้าการเลือกตั้งภายใน 5 เดือน เราสามารถทำได้ใน 3-4 เดือนก็จะเร็วขึ้นได้ ซึ่งการกำหนดวันเลือกตั้งเป็นเรื่องของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ไม่ใช่รัฐบาล แต่ต้องมีการปรึกษาหารือกันถ้าจะเอาเร็ว

ส่วนร่างพ.ร.บ.ว่าด้วยพรรคการเมือง ถึงวันนี้ถือว่าไม่มีอะไรสะดุด ทางสภาโดยคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) เป็นคนทำ ไม่ใช่รัฐบาล และเราไม่เคยถาม ไม่เคยส่งร่างมาให้ดู กรธ.เป็นคนนำเสนอต่อสภา

วันนี้จึงเป็นเพียงการวิจารณ์ร่างกฎหมายลูกที่ยังไม่ชัดเจน ถึงที่สุดก็จะถอยกันโดยเมื่อถึงขั้นตอนการพิจารณาของ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ได้ยินว่าบางเรื่องอาจมีการแก้ไข ซึ่งสนช.มีสิทธิแก้กฎหมายลูก โดยตั้งกรรมการ ร่วมกับ กรธ.

ความคาดหวังกับรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

ถือเป็นรัฐธรรมนูญที่ดีฉบับหนึ่ง การผ่านประชามติช่วยทำให้เกิดความมั่นใจขึ้นว่าคงเป็นที่พอใจของประชาชน แม้จะไม่ใช่ทุกมาตราแต่โดยภาพรวมก็คงพอใจ และมี การันตี เหมือนมีประกาศนียบัตรรับรองอยู่ ในแต่ละมาตรามีคนทั้งพอใจและไม่พอใจ ซึ่งบางมาตราผมยังติดใจอยู่ เป็นเรื่องถ้อยคำภาษา ห่วงเวลาจะนำไปปฏิบัติว่าจะแปลตรงกับ กรธ.แปลหรือไม่

แต่ภาพรวมถือว่าพอใจ อยู่ในเกณฑ์ใช้บังคับได้ เรา อาจจะไม่พอใจ คนทั่วไปอาจไม่พอใจมากเพราะยังไม่ได้ลองใช้ เมื่อลองไปสักพักแล้วจะรู้ว่ามันแก้ปัญหาได้จริงอย่างที่ตั้งใจ ดังนั้น อย่าเพิ่งเป็นห่วงหรือสบประมาท หรือตั้งความหวังไว้สูงหลังประกาศใช้รัฐธรรมนูญว่าจะกลับไปสู่วังวนเดิมหรือดีขึ้น

ทุกอย่างที่เขียนไปเมื่อเราเปิดแล้ว ทุกคนจะเห็นถึงช่องทางหลีกหนีได้ เหมือนโปลิศจับขโมย ถ้าไม่รู้ว่าตำรวจอยู่ที่ไหนเราจะกลัวและระวัง แต่ถ้ารู้ว่าตำรวจอยู่ที่สี่แยกนี้ก็จะมีวิธีหลีก เช่นเดียวกับรัฐธรรมนูญ แต่คงยากเพราะมีการวางกลไกไว้หลายอย่าง แม้ไม่ถึงขนาดวางหลุมพราง แต่ก็พึงระวังว่าจะทำผิดกฎหมาย

อย่างไรก็ตาม โอกาสที่รัฐธรรมนูญจะถูกปรับแก้ในอนาคตยังคงเป็นไปได้ทั้งนั้น แต่ไม่ได้พูดว่ารับไปเถอะแล้วถึงเวลาค่อยไปแก้ เพราะอาจจะแก้ยากในบางเรื่อง ต้องลงประชามติ ส่วนที่มองว่ารัฐธรรมนูญฉบับนี้มีรายละเอียดยิบย่อย เป็นตะแกรงตาถี่นั้น เพราะมีบทเรียนมามากจึงพยายามทำให้มันละเอียดเพื่อให้รอบคอบ

ส่วนรัฐธรรมนูญฉบับนี้จะเป็นฉบับสุดท้ายของการเปลี่ยนแปลงหรือไม่นั้น ส่วนตัวคิดว่าถามแล้วได้ประโยชน์อะไรเพราะคนถามก็ไม่รู้ คนตอบก็ไม่รู้ จึงไม่มีเหตุผลที่จะไปฝากอะไรไว้ที่ไหน ทุกครั้งที่เขาทำรัฐธรรมนูญก็ไม่เคยคิดว่าทำรัฐธรรมนูญที่ใช้ไม่ได้หรือใช้ได้สั้นๆ ถึงมี คำว่ารัฐธรรมนูญชั่วคราว รัฐธรรมนูญถาวร

เราจะเห็นว่าในที่สุดรัฐธรรมนูญถาวรจะอยู่ได้ไม่ยาว รัฐธรรมนูญชั่วคราวที่อยู่ได้ยาวกว่า เพราะจะเขียนสั้นและยืดหยุ่น อีกทั้งคนก็ทำใจแล้วว่ามันชั่วคราวก็หยวนๆ กัน แต่พอเป็นถาวรปั๊บ ไม่มีอะไรแล้วฉบับนี้เป็นฉบับสุดท้าย ยิ่งไปบอกว่า This is the end of the world คือไม่มีอีกแล้วจบแล้ว

ผลสุดท้ายไม่มีคำตอบ หาคำตอบไม่ได้ เกิด วิกฤตก็แก้ไม่ได้ ทุจริตก็ไม่รู้จะทำอย่างไร ไล่รัฐบาลออกก็ยังออกไม่ได้ เพราะกลไกไม่เปิด เลยกลาย เป็นทางตัน จึงถือว่าเป็นคำถามที่ไม่มีประโยชน์ ไม่มีสาระ

มองโฉมหน้าการเมืองหลังรัฐธรรมนูญประกาศใช้อย่างไร

คงไปเจอเอาหลังเลือกตั้ง ซึ่งยังคิดไม่ออกว่าการเมืองจะเป็นอย่างไร อย่าเพิ่งไปฝากความหวังไว้กับใคร ยึดหลัก ?อัตตาหิ อัตตาโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน? จะดีกว่า เพราะรัฐธรรมนูญไม่ใช่ที่พึ่งทั้งหมด ต้องระมัดระวัง รักษาเนื้อรักษาตัวให้ดี ยึดหลักความซื่อสัตย์สุจริตและความยุติธรรมที่จะช่วยปกป้องคุ้มครองเราได้

อย่างไรก็ตาม ยังไม่สามารถพูดได้ว่าประเทศไทยจะหมดยุครัฐบาลที่มาจากทหารหรือยัง เพราะ ไม่มีใครรู้ล่วงหน้าจะมีรัฐประหารขึ้นเมื่อใด ที่ผ่านมามีการพูดกันทุกยุคทุกสมัยว่าจะเป็นครั้งสุดท้าย ซึ่งได้แต่ตั้งความหวัง ฉะนั้นพูดเสียใหม่ว่า ?มี ความหวัง?

ถ้าเราวางกลไกให้ดี ประชาชนเข้าใจ ทหารผู้มีอำนาจอยู่ในระเบียบทุกอย่าง ใช้กลไกที่มีอยู่อย่างเต็มที่ก็อาจจะจบลงได้

คดีความต่างๆ จะเป็นชนวนขยายความขัดแย้งหรือไม่

ต้องว่ากันตามขั้นตอน อะไรที่จบแล้วก็จบไป อะไรที่ยังไม่จบก็ต้องว่าตามขั้นตอน จะคอยให้คดีจบทั้งหมดก่อนแล้วค่อยเลือกตั้งหรือตั้งรัฐบาล คงไม่ได้ แต่ถ้ามันจบก่อนก็เป็นเรื่องดี สำหรับผมไม่ใช่ไม่ห่วง แต่ไม่กล้าห่วง เพราะยังอยู่ในฐานะรัฐบาล

สถานการณ์บ้านเมืองหลังจากนี้จะเป็นอย่างไร

คงตอบไม่ได้ เพราะมีเงื่อนไขอยู่ ทั้งรัฐธรรมนูญ รัฐบาล ประชาชนตั้งความหวังอยู่ที่คำว่าปฏิรูปและยุทธศาสตร์ชาติ ซึ่งยุทธศาสตร์ชาติ แปลว่าเป้าหมายที่จะเดินต่อไป เช่น เราจะไปหัวหิน พัทยา หรือเชียงใหม่ ส่วนวิธีที่จะไปคือการปฏิรูป ถ้าไปโดยวิธีธรรมดาทางถนน รถอาจจะติดก็ต้องเปลี่ยนแปลง สองอย่างนี้จึงต้องคู่กัน

ถ้าทำปฏิรูปแล้วกำหนดยุทธศาสตร์ชาติให้ชัดเจน และทุกฝ่ายพร้อมกันเดินตามไป ประเทศมีอนาคต ถ้าหากเราทำเรื่องยุทธศาสตร์กับเรื่องการปฏิรูป ให้ได้ผล ประเทศไทยมีอนาคตแน่นอน แต่ถ้าสองเรื่องนี้ไม่ได้ผล ก็มองไม่เห็นอนาคต

เรื่องนี้ไม่ใช่วาทกรรม แต่เป็นเรื่องที่คนไทยเรียกร้องอยู่ตลอดเวลา เพราะอยากรู้คำตอบคือสิ่งที่เกิดจากการปฏิรูป โดยรัฐบาลจับเรื่องนี้ขึ้นมาเป็นเรื่องใหญ่ แต่ไม่ได้ผูกขาดว่ารัฐบาลนี้ทำแล้วคนอื่นทำไม่ได้

วันนี้เรายังไม่เห็นรูปร่างว่าตัวอย่างของการปฏิรูปคืออะไร ต่อไปใครที่มาเป็นรัฐบาลก็สามารถเปลี่ยนได้ถ้าต้องการ

สำหรับร่างพ.ร.บ.สองฉบับที่ทำอยู่คือ พ.ร.บ. การปฏิรูป และพ.ร.บ.การจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ ซึ่งกำหนดไว้ชัดว่าเมื่อสถานการณ์เปลี่ยนแปลงไป สามารถยกเป็นเหตุที่จะปรับปรุงแก้ไขหรือทำใหม่ทั้งฉบับได้ ซึ่งทั้งสองฉบับเหมือนการบอกกรรมวิธีที่จะไปทำแผนการปฏิรูป และแผนยุทธศาสตร์ชาติ โดยจะบอกว่ากรรมการเป็นใครมาจากไหน

จากนั้นต้องไปรับฟังความเห็นจากประชาชนอย่างไร แล้วนำกลับมาดูและแก้ไข เสร็จแล้วนำกลับไปถามประชาชน และนำกลับมาเข้าสภา ถ้าสภาแก้ก็เอากลับมาปรับใหม่ ก่อนส่งกลับเข้าสภา ถ้าเห็นชอบก็นำขึ้นกราบบังคมทูลและประกาศใช้

ต่อไปใครมาเป็นรัฐบาล หากจะปรับก็ทำได้โดยใช้วิธีการตามแบบอย่างเดียวกัน จะบอกรายละเอียดไว้แค่นี้ ที่สำคัญคือ พ.ร.บ.ทั้งสองฉบับจะต้องทำให้เสร็จจนประกาศใช้ได้ภายใน 120 วัน หรือ 4 เดือน จากนั้นจึงลงมือทำแผนปฏิรูปและแผนยุทธศาสตร์ให้เสร็จอย่างละภายใน 1 ปี ตรงนี้ที่ควรจะจับตาดูและมีส่วนร่วม ขั้นตอนขณะนี้ตัวพ.ร.บ.เกือบจะเสร็จแล้ว แต่ยังทำอะไรไม่ได้ จนกว่ารัฐธรรมนูญประกาศใช้จึงจะนำเข้าสภา

เชื่อว่าในปี 2560 บ้านเมืองจะมีการเปลี่ยนแปลงเมื่อเข้าสู่การมีรัฐธรรมนูญใหม่ เข้าสู่การปฏิรูปและมียุทธศาสตร์ชาติ ส่วนรัฐบาลมีเวลาเหลืออยู่ไม่มากก็ต้องเร่งทำงาน

ทั้งหมดนี้เป็นปัจจัยที่ฟังดูก็รู้ว่าต้องมีการเปลี่ยนแปลง แต่คงไม่สำเร็จหมดทุกเรื่อง เพราะรัฐธรรมนูญพูดถึงการปฏิรูปไว้ 6-7 ด้าน และรัฐบาลมีด้านอื่นๆ 4-5 ด้าน ที่ผ่านมาได้ทำไปบ้างแล้ว ฉะนั้นต้องเตรียมตัวรับสถานการณ์ ทั้งเศรษฐกิจ การเมือง

เมื่อรัฐธรรมนูญประกาศใช้ แต่ละกระทรวงต้องปรับวิธีการทำงาน เรื่องกฎหมายก็ต้องระดมออกมาและนำไปประกาศให้ประชาชนรับทราบ ขณะที่รัฐบาลต้องเร่งรัด ผลงาน โดยนายกฯ สั่งการว่าขณะนี้เข้าสู่ระยะกลางค่อนไปทางปลายที่ต้องเตรียมส่งให้รัฐบาลหน้า

เมื่อมีการเลือกตั้งไม่ว่าจะเป็นคนหน้าเก่าหน้าใหม่ไม่สำคัญ ที่สำคัญคือ รัฐบาลใหม่นโยบายใหม่ที่ต้องเตรียมทุกอย่างปรับเข้าไป

ดังนั้น รัฐบาลนี้ต้องเตรียมทำเรื่องเพื่อส่งมอบ ซึ่งเรื่องต่างๆ เหล่านี้ ประชาชนเป็นฝ่ายที่จะได้ไปเต็มๆ คือเข้าใจ เข้าถึง และร่วมกันพัฒนา

ขณะที่ประชาชนก็ต้องมีการปรับตัว เช่น ถ้ายังขายเสียง ก็ไม่มีประโยชน์ที่จะรณรงค์เรื่องขายเสียง ถ้าประชาชนและข้าราชการยังเป็นฝ่ายรับเงิน ก็ไม่มีประโยชน์ที่จะพูดเรื่องต้านโกง หากยังไม่ช่วยชี้เบาะแส ไม่ตื่นตัวก็ไม่มีประโยชน์

แต่ช่วง 3-4 เดือนที่ผ่านมาจะเห็นว่าประชาตื่นตัวขึ้นเยอะ ถ้าเอาความตื่นตัวไปใช้กับทุกเรื่องก็จะมีประโยชน์ เช่น เรื่องจิตสาธารณะในการตามรอยเบื้องพระยุคลบาท

หากมีจิตสาธารณะในเรื่องอื่นด้วยประเทศไทย สุขเกษมเปรมปรีดิ์