คอลัมน์ รายงานพิเศษ
นอกจากการตั้งคณะกรรมการเตรียมการปฏิรูปเพื่อผลักดันการดำเนินงานของรัฐบาลในปี 2560
พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคสช. ยังเพิ่มการสร้างความปรองดองไว้เป็นหนึ่งในหน้าที่ของกรรมการชุดดังกล่าวด้วย
เป้าหมายเพื่อขับเคลื่อนการปฏิรูป, ยุทธศาสตร์ คสช. และการสร้างความปรองดองให้เดินไปพร้อมกัน
โมเดลดังกล่าวจะสร้างความปรองดองให้เกิดขึ้นได้จริงหรือไม่ มีความเห็นจากนักวิชาการด้านสันติวิธี นักการเมืองและภาคประชาชน
โคทม อารียา
ผอ.ศูนย์ศึกษาและพัฒนาสันติวิธี ม.มหิดล
ส่วนตัวไม่ให้ความสำคัญกับแนวคิดของคณะกรรมการเตรียมการปฏิรูปที่ว่าเพื่อปฏิรูปก่อนการเลือกตั้ง เพราะคำนี้เป็นเพียงวาทกรรมที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อไม่ให้มีการเลือกตั้ง 2 ก.พ.2557
ส่วนการให้คณะกรรมการชุดนี้มาผลักดันเรื่องสร้างความปรองดองนั้น ที่ผ่านมาเราศึกษาเรื่องนี้มามากจนมีข้อสรุปหลายชุดที่สามารถนำมาต่อยอดได้ ไม่ว่าจะเป็นสมาชิกรัฐสภาก่อนการ ยึดอำนาจ สถาบันพระปกเกล้า คณะกรรมการอิสระตรวจสอบและค้นหาความจริงเพื่อการปรองดองแห่งชาติ (คอป.) ที่มีนายคณิต ณ นคร เป็นประธาน และกรรมการปฏิรูปชุดของนายอานันท์ ปันยารชุน ที่เน้นเรื่องใต้ เนื้อหาก็มีพูดถึงการสร้างความสมานฉันท์ทั่วไปของสังคม
เมื่อมาถึงยุค คสช.ก็มีรายงานการศึกษาของนายเอนก เหล่า ธรรมทัศน์ อดีตสมาชิกสปช. ล่าสุด สปท.ก็มี นายสุชน ชาลีเครือ เคยเสนอแนวคิด
โมเดลจากต่างประเทศก็มีมากอย่างแอฟริกาใต้ แต่อาจไม่ค่อยตรงกับของเราเท่าไร ตัวอย่างจากประเทศเล็กๆ ในทวีปแอฟริกาก็น่าสนใจ เช่น แองโกลา โมซัมบิก ในเอเชีย มีเลบานอนที่ลำบากมากกว่าจะสำเร็จ
ส่วนเพื่อนบ้านล่าสุดคือพม่าที่มีปัญหากับชาวโรฮิงยา ก็เปิดกว้างเชิญอดีตเลขาฯยูเอ็นอย่างนายโคฟี อันนัน มาสังเกตการณ์ ออง ซาน ซู จี ประธานาธิบดีพม่าก็เลือกจะเปิดกว้างเชิญประเทศสมาชิกมาร่วมรับฟังการแก้ปัญหา
ดังนั้น ตัวแบบที่น่าสนใจสำหรับการสร้างความสมานฉันท์แก่สังคมไทยมีทั้งของในและต่างประเทศ ตัวแบบจากสหประชาชาติที่เรียกว่าการทูตล่วงหน้า ก็น่าสนใจ เพราะสามารถป้องกันหรือรับมือกับความขัดแย้งทั้งก่อนและหลังได้
แนวทางการสร้างความปรองดองต้องเริ่มจากพยายามทำให้มีคู่ขัดแย้งหลายฝ่ายมาร่วมให้ได้มากที่สุด แน่นอนว่าครั้งแรกไม่อาจนำทุกฝ่ายมาร่วมวงคุยกันได้ในทันที จึงต้องเริ่มต้นจากคนที่เต็มใจก่อน แล้วต้องเปิดกว้างให้ฝ่ายที่เขาไม่พร้อมในตอนแรกค่อยๆ เข้ามามีส่วนร่วม หลังเริ่มไปสักระะยะ จนมันเดินต่อได้
ทว่าสำหรับกระบวนการต่อสถานการณ์ขณะนี้การปรองดองคงทำได้ยากเพราะแต่ละฝ่ายต่างคิดว่าตัวเองถูก มุมมองของตนเองเท่านั้นที่ต้องเดินตาม ทหารมีความคิดแบบนี้ การสร้างความปรองดองควรเริ่มจากการคิดว่าฝ่ายตนเองเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาอย่างไรบ้าง
อีกทั้งการปรองดองจะประสบความสำเร็จด้วยคนผลักดันที่มีลักษณะประนีประนอม แต่ตอนนี้คนที่มีคะแนนความนิยมสูงกลับมีบุคลิกแบบชัดเจน รุกฆาต พร้อมบุกทะลวง ใช้คำพูดทวงบุญคุณว่าเขาเข้ามาแก้ปัญหาที่คนอื่นสร้างไว้ ซึ่งนี่คืออุปสรรค
นับจากรัฐประหารเมื่อปี 2557 คำว่าปรองดองถูกเอ่ยถึงมาเป็นระยะ นี่เป็นครั้งแรกที่ทำท่าว่าจะเป็นรูปธรรมมากขึ้นแต่ก็เกินเพลมามากแล้ว
การหยิบเรื่องปรองดองไม่รู้ทำไมรัฐบาลจึงเลือกช่วงเวลานี้ทั้งที่เป็นโจทย์ของการยึดอำนาจที่อ้างว่าเกิดจากความแตกแยก ต้องคืนความสุขให้ อาจเป็นเพราะรู้ว่าเรื่องนี้ทำยาก เมื่อไปทำเรื่องอื่นมาสักระยะคงมั่นใจขึ้นเลยกลับมาทำเรื่องนี้
การปรองดองไม่ใช่แค่เลือกกรรมการจากพวกของตัวเองไม่กี่คนแล้วมานั่งถามว่ามีใครขัดแย้งหรือไม่ ถ้าไม่ก็จบ ไม่ใช่แค่นั้น การปรองดองจะได้ผลถ้าทำดี ก็เอาใจช่วยรัฐบาลให้ลองพยายามดูอานิสงส์จะได้ตกแก่สังคมไทย รัฐบาลควรรวบรวมสรรพกำลังให้ได้มากที่สุด
องอาจ คล้ามไพบูลย์
รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์
การปรองดองเป็นคำประกาศของคสช.ตั้งแต่เข้ามายึดอำนาจ เป็นหนึ่งในคำประกาศที่มีความประสงค์ไม่ให้เกิดความขัดแย้งและเพื่อทำให้เกิดความปรองดอง ดังนั้น ที่นายกฯ เสนอเรื่องก็น่าจะเป็นส่วนหนึ่งของเจตนารมณ์เดิมของคสช.
และความเป็นจริงแล้วก็ต้องยอมรับว่าช่วงที่ผ่านมา คสช. ยังไม่ได้ดำเนินการอะไรที่จะทำให้เกิดความปรองดองอย่างแท้จริง ยังไม่มีมาตรการหรือแนวทางอะไรที่ชัดเจน การมี คณะกรรมการเตรียมการปฏิรูปประเทศก็จะมามีส่วนปรึกษาหารือและกำหนดแนวทางการปฏิรูปให้เป็นจริงได้
จะเป็นไปตามคำมั่นสัญญาที่นายกฯให้ไว้และเกิดประโยชน์ต่อส่วนรวมด้วย เพราะต้องยอมรับว่าความปรองดองกลายเป็นปัญหาสำคัญขึ้นมา เพราะฉะนั้นถ้าคณะกรรมการชุดนี้ทำให้เกิดผลที่เป็นจริงเป็นจังขึ้นมาก็จะเกิดประโยชน์โดยรวมอย่างมาก
ดังนั้น อยากฝากนายกฯว่า ในช่วงที่มีอำนาจ และยังมีเวลาทำงานอีกยาวนานพอสมควร ควรอาศัยจังหวะนี้ดำเนินการเรื่องการปรองดองให้เห็นเป็นรูปธรรมระดับหนึ่ง จะทำอย่างไรให้เกิดความปรองดองขึ้นได้
ที่นายกฯ เสนอโมเดลดังกล่าวในช่วงเวลานี้ คงรู้สึกไม่ต่างกันที่ว่าเรื่องปรองดองยังไม่มีอะไรที่เป็นรูปธรรม ถ้าไม่ดำเนินการก็จะสูญเปล่าไปจึงต้อง หวังพึ่งคณะกรรมการชุดนี้ดำเนินการให้ชัดมากขึ้น
การปฏิรูป การปรองดองและยุทธศาสตร์คสช.บางส่วนก็ควรทำควบคู่กันไปได้ บางส่วนเป็นเรื่องเฉพาะ เช่น ส่วนหนึ่งของปัญหาที่ทำให้เกิดความขัดแย้ง ไม่ปรองดอง มาจากความเหลื่อมล้ำในสังคม การบังคับใช้กฎหมายที่ไม่เป็นธรรม เรื่องเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการปฏิรูปด้วย อาจต้องบูรณาการกันเพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ที่เป็นจริง เรื่องไหนที่สามารถทำเป็นเรื่องๆ ไปก็ต้องทำ
การดำเนินการโดยองค์กรคงแยกกันแต่ละองค์กรอาจต้อง บูรณาการร่วมกัน เพื่อไม่ให้การทำงานสะเปะสะปะและไม่ให้เกิดความซ้ำซ้อนกัน ไม่เป็นเอกภาพในการทำงาน
คณะกรรมการชุดดังกล่าวควรให้ประชาชนมีส่วนร่วมด้วย โดยจะเป็นกรรมการหรืออนุกรรมการ หรือมีส่วนร่วมอย่างไรก็สามารออกแบบได้ เพราะมีหลายวิธีที่จะออกแบบ
ส่วนนักการเมืองไม่ต้องเน้นให้เข้าไปมีส่วนร่วม ไม่ต้องถึงขนาดเข้าไปเป็นกรรมการหรือไปนั่งทำงาน เพียงแค่เสนอความคิดเห็นให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ เพราะหากให้เข้าไปนั่งทำงานในคณะกรรมการ อาจเกิดผลประโยชน์ที่ขัดกันได้
โมเดลนี้จะนำไปสู่ความปรองดองได้จริงหรือไม่นั้นคงต้องดูก่อนว่าคณะกรรมการมีแนวทางการทำงานอย่างไร เมื่อมีแนวทางที่ชัดเจนและนำเสนอแนวทางไปสู่การปฏิบัติให้ได้ผลอย่างไรถึงบอกได้
แต่โมเดลนี้ก็เป็นอีกรูปแบบหนึ่งของการดำเนินการสร้างความปรองดอง เป็นทิศทางที่ดี อาจได้ผลบ้างไม่มากก็น้อย
สุรพงษ์ โตวิจักษณ์ชัยกุล
แกนนำพรรคเพื่อไทย
การเพิ่มประเด็นการปรองดองเข้าไปเป็นวาระของกรรมการเตรียมการปฏิรูป และสิ่งที่ พล.อ.ประยุทธ์ พยายามทำมาโดยตลอดโดยเฉพาะเรื่องของการปรองดองนั้น วันนี้ก็ต้องถามกลับว่าช้าเกินไปหรือไม่สำหรับเรื่องดังกล่าว
เพราะอยู่ในอำนาจและบริหารประเทศมา 2 ปี 8 เดือน แต่ก็ไม่ได้ทำอะไรที่เป็นการปฏิรูปให้เห็นเลย โดยเฉพาะเรื่องของการสร้างความปรองดอง เห็นแต่ให้คนออกมาพูดว่าจะปฏิรูปนักการเมืองเท่านั้น แต่ไม่ได้คิดจะปฏิรูปฝ่ายตัวเองเลย
วันนี้ถึงเวลาที่ต้องปฏิรูปทุกภาคส่วน ทั้งประชาชน นักการเมือง ข้าราชการ ทหาร ตำรวจ องค์กรอิสระและตุลาการ โดยเฉพาะกระบวนการยุติธรรมต้องปฏิรูปใหม่ทั้งหมด ไม่เช่นนั้นก็ไม่สามารถสร้างความสมานฉันท์และปรองดองให้เกิดขึ้นได้
คณะกรรมการเตรียมการปฏิรูปควรมีตัวแทนจากทุกฝ่าย ทุกภาคส่วนโดยเฉพาะภาคประชาชนและนักการเมืองเข้าไปมีส่วนร่วมด้วย ไม่ควรมีแต่ข้าราชการคิดหรือจินตนาการ อยู่ฝ่ายเดียว เหมือนพ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ หรือพ.ร.บ.คณะสงฆ์ เหมือนเป็นการยัดเยียด ให้ทุกคนต้องรับฟัง
ดังนั้น ควรเปิดให้ทุกภาคส่วนมาช่วยกันคิด ช่วยกันทำ หากรัฐบาลรับฟังข้อเสนอจากหลากหลายมุมมอง เชื่อว่าจะทำให้ทุกอย่างดีขึ้น
ส่วนตัวไม่เชื่อว่ารัฐบาลนี้จะสร้างความปรองดองให้เกิดขึ้นได้จริง เพราะไม่ยอมเปิดใจ คิดกันอยู่ฝ่ายเดียว กระบวนการต่างๆ ที่ผ่านมาก็ถูกครอบงำและชี้นำโดยผู้กุมอำนาจ มีแต่ใช้คำว่าปรองดองมาเป็นข้ออ้างว่าถ้าบ้านเมืองไม่สงบ ไม่เรียบร้อย หรือยังขัดแย้งกันอยู่ ก็ไม่ต้องเลือกตั้ง
ดังนั้น ควรต้องเริ่มจากการปฏิรูปตนเองก่อน ต้องเปิดใจให้กว้าง ปฏิรูปจิตใจตัวเอง คิดถึงประโยชน์ส่วนรวมให้มาก
ที่ พล.อ.ประยุทธ์ เสนอเรื่องของการปรองดองเข้ามาในช่วงเวลานี้ คงไม่ได้มีนัยยะสำคัญอะไร เพราะช่วงนี้ถือเป็นโค้งสุดท้ายของรัฐบาลที่จะต้องเดินตามโรดแม็ปแล้ว ขยับ โรดแม็ปมากก็ไม่ได้เพราะมีเงื่อนเวลาตามกรอบของรัฐธรรมนูญกำหนดเอาไว้อยู่
พล.อ.ประยุทธ์ จึงเสนอเรื่องดังกล่าวเข้ามา เพราะไม่เช่นนั้นที่ปฏิวัติเข้ามาโดย อ้างเรื่องการปฏิรูป การสร้างความปรองดองสมานฉันท์ก็เสียของเปล่าๆ
สมบัติ บุญงามอนงค์
บ.ก.ลายจุด
การตั้งคณะกรรมการเตรียมการปฏิรูปโดยเพิ่มเรื่องการปรองดองเข้ามาในส่วนของคณะกรรมการชุดนี้ด้วย เป็นเรื่องที่ดีแน่นอน และเป็นสิ่งที่รัฐบาลต้องคิดเรื่องนี้อยู่แล้ว เพราะหากทำเรื่องการสร้างความปรองดองไม่สำเร็จเท่ากับว่าการรัฐประหารยึดอำนาจเมื่อวันที่ 22 พ.ค.57 ของคสช. แย่มาก
เหมือนยึดอำนาจแล้วไม่ได้เกิดประโยชน์อะไรขึ้นมาเลย เหตุผลสำคัญของการยึดอำนาจครั้งที่ผ่านมา คสช.ก็มีเป้าหมายสร้างความปรองดองของคนในชาติ
อย่างไรก็ตาม การหยิบยกเรื่องการสร้างความปรองดองไปไว้ในคณะกรรมการเตรียมการปฏิรูป นอกจากเป็นเรื่องของหลักการแล้ว สิ่งสำคัญที่ต้องมีตามมาคือการกำหนดแนวทางที่ชัดเจนกว่านี้และจะต้องนำไปปฏิบัติให้เกิดผลที่เป็นรูปธรรม
เท่าที่จำได้ก่อนหน้านี้ คสช.เคยตั้งคณะกรรมการเกี่ยวกับการสร้างความปรองดองขึ้นมาแล้วชุดหนึ่ง และมีข้อเสนอค่อนข้างมากแต่ไม่มีการดำเนินการ คำถามคือคณะกรรมการเตรียมการปฏิรูปแตกต่างจากคณะกรรมการที่เกี่ยวกับการสร้างความปรองดองเดิมๆ อย่างไร
คำว่าปรองดองเป็นคำที่ดี แต่ปัญหาคือเวลาที่นายกฯพูดคำใดคำหนึ่งออกมาจะมีปัญหาเรื่องการตีความเสมอ ภาษาที่ใช้ถือว่าดี แต่เวลาปฏิบัติต้องสอดคล้องกับเนื้อหาของคำพูดด้วย อย่าพลิกไปด้านใดด้านหนึ่ง
สำคัญที่สุดคือการเสนออะไรขึ้นมาแล้ว หรือแต่งตั้งคณะกรรมการใดๆ ก็ตาม ข้อเสนอจะต้องถูกหยิบยกมาทำให้เป็นรูปธรรมให้ได้ด้วย
การบริหารประเทศโดยทหาร แน่นอนต้องมียุทธศาสตร์เข้ามาเพราะทหารคิดแบบยุทธศาสตร์ พอมาจับการบริหารประเทศก็คิดว่าทำไมไม่มียุทธศาสตร์ระยะยาว จึงคิดเรื่องของยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี
เห็นได้ชัดว่าเป็นแนวความคิดแบบทหาร ซึ่งไม่เข้าใจสภาพสังคมที่มีการปรับเปลี่ยนอยู่ตลอด คำถามคือยุทธศาสตร์ 20 ปี ที่วางไว้ทำได้จริงสอดคล้องกับสภาพสังคมในปัจจุบันหรือไม่
ส่วนการปฏิรูปมองว่าเป็นการตอบโจทย์กปปส. เพราะคนจำนวนหนึ่งก็คาดหวังให้เกิดการปฏิรูป ขณะเดียวกัน การสร้างความปรองดองที่จะเกิดขึ้นภายใต้รูปแบบของคณะกรรมการเตรียมการปฏิรูป หลักการพื้นฐานคือการมีส่วนร่วมของประชาชน ฝ่ายการเมืองก็เช่นกันที่ต้องมีส่วนร่วมเพราะถือว่ามีส่วนในความขัดแย้ง หากเกิดการมีส่วนร่วมข้อดีคือเรื่องของการยอมรับของคนทั้งชาติ
การที่นายกฯ หยิบยกเรื่องความปรองดองมาพูดตอนนี้ เชื่อว่าเพื่อต้องการเคลียร์คดีของทั้ง 2 ฝ่ายก่อน ส่วนโมเดลนี้จะช่วยสร้างความปรองดองได้จริงหรือไม่ ยังตอบไม่ได้ แต่โมเดลนี้คงไม่ถึงขั้นทำให้คนกลับมารักกัน แต่ชนวนใหญ่ๆ ควรต้องลดลง
