คอลัมน์ รายงานพิเศษ
หลังจากหน่วยงานของอังกฤษและสหรัฐ ออกมาเปิดเผยข้อมูลว่ามีการจ่ายสินบนให้รัฐวิสาหกิจ(รสก.)ของไทย ทั้งสินบนโรลส์-รอยซ์ที่พาดพิงบมจ.การบินไทย และบมจ.ปตท. สินบนสายไฟที่พาดพิงการไฟฟ้านครหลวง(กฟน.) การไฟฟ้า ส่วนภูมิภาค(กฟภ.) และบมจ.ทีโอที
มีเสียงวิจารณ์ว่าพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ลอยตัวในการแก้ปัญหานี้ ขณะที่หน่วยงานแก้ทุจริต เช่น ศูนย์อำนวยการ ต่อต้านการทุจริตแห่งชาติ (ศอตช.) เตรียมขยับอุดช่องโหว่
ส่วนบรรดานักการเมืองเสนอให้คณะกรรมการนโยบาย และกำกับดูแลรัฐวิสาหกิจ(คนร.)ที่คสช.ตั้งขึ้นหลังยึดอำนาจเร่งยกเครื่องรัฐวิสาหกิจและหาวิธีสกัดนักการเมืองไม่ให้เข้าไปหา ผลประโยชน์ในรัฐวิสาหกิจ
วิชา มหาคุณ
คณบดีคณะนิติศาสตร์ ม.รังสิต และอดีตป.ป.ช.
การตั้งรัฐวิสาหกิจเกิดขึ้นมาตั้งแต่พ.ศ.2475 เป็นต้นมา โดยส่วนหนึ่งเป็นการตั้งผู้ที่เคยดำรงตำแหน่งทางการเมือง หรือนักการเมือง เป็นการตอบแทนกัน เหมือนเป็นตำแหน่ง ที่อวยชัยให้กันในหมู่พรรคพวก
แต่ต่อมามีการเปลี่ยนแปลง เพราะระบบการเอาเงินหลวงไปถลุงซึ่งเป็นงบประมาณแผ่นดินกับรัฐวิสาหกิจที่ไม่สมประโยชน์หรือที่ขาดทุนมันไม่คุ้ม และยังเจอกับกระแสเรื่องการแปรรูปรัฐวิสาหกิจอีกด้วย คือการทำให้เป็นภาคเอกชน
หน่วยงานต่างๆ เหล่านี้จึงมีการปรับเปลี่ยนและมีกระทรวงการคลัง ที่ได้ตั้งสำนักงานนโยบายกำกับรัฐวิสาหกิจ สามารถช่วยได้ส่วนหนึ่ง เนื่องจากผู้ที่เป็นกรรมการรัฐวิสาหกิจก็วนเวียนอยู่ในกลุ่มผู้มีอำนาจ ใครขึ้นมาเป็นรัฐบาลก็พยายามปลดคนเดิมที่มีความรู้ความสามารถอยู่แล้วออก แล้วตั้งคนใหม่ซึ่งเป็นพรรคพวกเข้าไป จึงไม่มีอะไรเป็นตัวกำกับ อย่างชัดเจน
ถ้าจะให้กระบวนการเป็นไปตามหลักจริยธรรมโดยแท้จะต้องนำกฎหมายว่าด้วยการ ขัดกันผลประโยชน์ทับซ้อนมาใช้อย่างจริงจัง เพราะถ้ามีส่วนเกี่ยวข้องหรือเป็นพรรคพวกกันจะตั้งให้เป็นผู้บริหารหรือเข้ามาควบคุมกำกับดูแลไม่ได้ และต้องมีหลักเกณฑ์ในเรื่องความรู้ความสามารถที่ต้องดีกว่าเดิมไม่ใช่แย่ลงไปกว่าเดิม
หากศอตช.จะเข้ามาช่วยอุดช่องโหว่ คิดว่ามาช่วยโดยตัวคณะกรรมการคงไม่ได้ แต่ต้องโดยตัวบทกฎหมายอย่างที่ตนได้กล่าวไว้
กรณีที่มีเสียงวิจารณ์ว่านายกฯลอยตัวเรื่องการแก้ปัญหาสินบนข้ามชาตินั้น จริงๆ แล้วเป็นเรื่องของหน่วยงานตรวจสอบทั้งหลาย ที่จะต้องกระตือรือร้นในการดำเนินการ
การจะให้นายกฯมายุ่งเกี่ยว ไม่เห็นว่าจะทำให้เกิดผลดีได้อย่างไร เพราะถ้าไม่มีนายกฯ หรือสมมติว่าสมัยหน้ารัฐบาลมาจากการเลือกตั้งฝ่ายการเมืองเข้ามาแล้วไปโยนให้ผู้มีอำนาจทางการเมือง คิดหรือว่าจะมีประสิทธิภาพได้ เขายิ่งจะปกปิดใหญ่
การแก้ปัญหาสินบนข้ามชาติ เมื่อออกกฎหมายแล้วต้องเอาจริงเอาจังกับการ แก้ปัญหา ในฐานะประเทศไทยเป็นภาคี ของอนุสัญญาโออีซีดี ว่าด้วยการต่อต้านการให้สินบน ซึ่งได้ออกกฎหมายเป็น ต้นแบบขึ้นมา เพื่อต้องการให้เจ้าหน้าที่ของรัฐทั้งในประเทศและต่างประเทศ หากเรียกรับสินบนก็มีโทษถึงขั้นประหารชีวิต
แต่ขณะนี้เงียบไม่มีการกระตุ้นใดๆ ทั้งที่กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริตฉบับที่ 3 พ.ศ.2558 คือตัวกำหนดว่าคนที่ให้สินบนแม้ว่าจะเป็นบริษัท ตัวกรรมการหรือบอร์ดจะต้องรับผิดชอบ
จึงต้องไปดูว่าเมื่อกฎหมายใช้บังคับแล้วสิ่งที่เกิดขึ้น มีหน่วยงานกี่หน่วยที่ปฏิบัติตาม
สมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์
นักวิชาการอิสระด้านเศรษฐศาสตร์
กรณีที่เกิดขึ้นนายกฯ คงปล่อยให้เป็นไปตามขั้นตอนการสอบสวน ซึ่งไม่แปลกใจแม้บางคนจะมองว่านายกฯ ลอยตัวต่อปัญหาดังกล่าว ไม่เช่นนั้นจะถูกมองว่าฝ่ายบริหารเข้าไปล้วงลูก จึงต้องปล่อยให้ทุกอย่างเป็นไปตามกระบวนการสืบสวนสอบสวนหาข้อเท็จจริง
ส่วนจะต้องเร่งปฏิรูปรัฐวิสาหกิจอย่างไรบ้างนั้น แบ่งเป็น 2 เรื่อง คือ 1.เป็นการปฏิรูปประสิทธิภาพในการบริหารจัดการ หมายความว่า ตั้งแต่เรื่องตั้งกรรมการ การดึงผู้บริหารที่เป็นมืออาชีพ และต้องไม่เข้ามาในลักษณะของระบบอุปถัมภ์
2.การปฏิรูปเรื่องธรรมาภิบาล ซึ่งเกี่ยวข้องกับขั้นตอนการดึงบุคคลเข้ามาทำหน้าที่ ต้องยอมรับว่าในอดีตองค์กรรัฐวิสาหกิจ คนที่เข้ามาส่วนใหญ่เป็นตัวแทนทางการเมืองหรือเรียกว่าระบบอุปถัมภ์ ดังนั้นในกรณีนี้จึงต้องปรับเรื่องการหาบุคคลที่จะเข้ามาเป็นกรรมการ ต้องเป็นมืออาชีพ มีภูมิหลังเรื่องธรรมาภิบาลที่ดี
ส่วนการที่ศอตช. เตรียมคุยกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่ออุดช่องโหว่เรื่องการทุจริต มองว่าคงทำได้ในระดับหนึ่งเท่านั้น เพราะลองสังเกตดูเรื่องรัฐวิสาหกิจในวัฒนธรรมไทยมักมีข้อครหาเรื่องความไม่โปร่งใสในการแก้ไขปัญหาเหล่านี้
ข้อแรกคงไม่ใช่เพียงการปฏิรูปรัฐวิสาหกิจอย่างเดียว เพราะเป็นภาพฉายของวัฒนธรรมเรามาถึงจุดที่ต้องปรับเปลี่ยนวัฒนธรรม ระบบอุปถัมภ์ ซึ่งช่วงนี้นายกฯ อยู่ในฐานะที่ออกคำสั่งอะไรได้ค่อนข้างมากจึงเป็นโอกาสที่จะทำให้เกิดสิ่งที่เรียกว่าเป็นการล้างสมอง
ที่เรียกว่าล้างสมองเพราะเป็นการให้การศึกษาและประชาสัมพันธ์ตั้งแต่ระดับอนุบาล ให้เกิดความรู้สึกต่อต้าน เรื่องคอร์รัปชั่นแม้แต่บาทเดียวก็ยอมไม่ได้ เชื่อว่า ถ้าเราใช้วิธีนี้ ภายใน 10 ปีข้างหน้าประเทศไทยจะเป็นสังคมที่คอร์รัปชั่นลดลง
การแก้ปัญหาในตอนนี้เป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุทั้งนั้น แม้จะมีการลงโทษที่รุนแรงก็ตาม แต่ขณะเดียวกันวัฒนธรรมเหล่านี้ยังคงอยู่ ดังนั้นนอกเหนือจากการปฏิรูปรัฐวิสาหกิจ จะต้องมีการปรับเปลี่ยนเรื่องวัฒนธรรม เรื่องการ ต่อต้านการทุจริต ไม่เช่นนั้นจะไม่เกิดการเปลี่ยนแปลง
ส่วนวิธีที่จะสกัดนักการเมืองไม่ให้เข้าไปหาผลประโยชน์ในรัฐวิสาหกิจ ข้อแรกต้องดูบุคลากรอย่างน้อยที่สุดต้องเริ่มจากการสรรหา ต้องมีกระบวนการที่ปิดกั้น ไม่ให้นักการเมืองส่งตัวแทนหรือคนที่สนับสนุนเข้ามา รวมถึงดูความสามารถของคนที่จะเข้ามาว่าเหมาะสมหรือไม่
จึงคิดว่าหากมีระบบการคัดเลือกที่ดีจะช่วยป้องกันได้ตั้งแต่ต้น
จุติ ไกรฤกษ์
เลขาธิการพรรคประชาธิปัตย์
การแก้ปัญหาสินบนข้ามชาติที่เกิดขึ้นนั้น นายกฯไม่ได้ลอยตัว แต่ไม่ได้เล่นตามกระแส เพราะคงเห็นว่ามีหน่วยงานที่ทำเรื่องนี้ อยู่แล้ว และคงต้องรายงานให้นายกฯทราบ
ในส่วนคนร.ที่คสช.ตั้งขึ้นหลังยึดอำนาจ ควรเร่งปฏิรูปรัฐวิสาหกิจให้เป็นรูปธรรม ซึ่งเรื่องนี้ทุกรัฐบาลพยายามทำมานานแล้ว แต่ไม่มีใครมีเวลาอยู่ยาวถึงทำเสร็จสักที
การตั้งคณะกรรมการขึ้นมากำกับดูแลรัฐวิสาหกิจ ควรเป็นคน ที่มีความรู้ ความสามารถจริง แต่เมื่อดูก่อนที่จะถูกปฏิวัติ มีการตั้ง คณะกรรมการเข้าไปดูแล ทั้งที่ไม่มีความเชี่ยวชาญ
อย่างการบินไทยควรทำมาตั้งนานแล้ว โดยเอาคนที่มีความสามารถเข้าไปทำงาน
การสรรหาผู้บริหารใหม่ควรใช้โอกาสนี้เอาผู้เชี่ยวชาญจาก ต่างประเทศ คนที่รู้เรื่องกิจการการบินเข้ามาบริหาร ซึ่งในต่างประเทศเขาทำอย่างนี้
ส่วนประเทศไทยยังต้องพึ่งข้าราชการประจำอยู่ ซึ่งไม่มีเวลามาบริหาร จะมาเป็นคณะกรรมการรัฐวิสาหกิจต้องมีเวลาทุ่มเททำงาน ไม่ใช่ว่างแค่เดือนละ 2 ชั่วโมงแล้ว ก็มานั่งประชุม ที่สำคัญต้องหาผู้ที่มีความรู้ ในธุรกิจนั้นๆ มาทำ และมีการตรวจสอบ ผลประโยชน์ทับซ้อนไม่ให้มี เพราะการบริหารจะไปรอด
ประเด็นคือสินทรัพย์ของรัฐวิสาหกิจรวมทั้งหมด ประมาณเกือบล้านล้านบาท ผลตอบแทนของสินทรัพย์ ถ้าอยู่ที่ 5 เปอร์เซ็นต์ ควรจะส่งให้รัฐได้ปีละประมาณ 5 แสนล้านบาท แต่นี่กลับกลายเป็นส่งให้รัฐปีละแสนกว่าล้านบาทเท่านั้น
ทุกรัฐบาลขาดดุลงบประมาณปีละ 3 แสนกว่าล้านบาท ถ้าปรับปรุงรัฐวิสาหกิจ ก็จะส่งรายได้ให้รัฐได้อย่างเพียงพอ เพราะแค่ 5 เปอร์เซ็นต์ของสินทรัพย์ที่ต้องส่งให้รัฐ จะทำให้รัฐไม่ต้องกู้เงินแม้แต่บาทเดียว แต่ตอนนี้กลายเป็นว่าเจ้าของทรัพย์สินจน ผู้บริหารทรัพย์สินรวย ซึ่งมันไม่ใช่
จึงเห็นว่ารัฐวิสาหกิจต้องกล้าที่จะจ้าง ผู้บริหารที่มีความสามารถในราคาตลาด อย่างการบินไทย มีการจ้างเดือนละ 7-8 แสนบาท หรือเดือนละ 1 ล้านบาท ในขณะที่คู่แข่งจ้างผู้บริหารเดือนละ 3 ล้านบาท และบริหาร ดีกว่า จึงทำให้เราไม่ได้คนเก่งมาบริหารงาน
ส่วนการอุดช่องโหว่ไม่ให้ปัญหาเกิดขึ้น เห็นว่าควรตรวจสอบผลประโยชน์ทับซ้อน ให้เข้มข้น ตรวจสอบการบริหาร เช่น ทีโอที โทรคมนาคมยักษ์ใหญ่เป็นของรัฐทั้งนั้น มีไทยประเทศเดียวที่เอกชนเป็นยักษ์ใหญ่ ทุกคนตรวจสอบได้ แต่ก็ถูกปิดปากทำเป็น ไม่เห็นไปหมด
ด้านผู้ทีี่เข้าไปหาผลประโยชน์ในรัฐวิสาหกิจ เห็นว่าไม่ใช่แค่นักการเมือง เพราะบางอย่างต้องข้าราชการประจำด้วยถ้าข้าราชการประจำไม่ยอม นักการเมืองก็ทำอะไรไม่ได้
ขณะที่กระทรวงการคลัง ต้องดูประสิทธิภาพการบริหาร มีดัชนีชี้วัด ถ้าไม่มีประสิทธิภาพ ผู้บริหารก็อยู่ไม่ได้
น.อ.อนุดิษฐ์ นาครทรรพ
คณะทำงานปราบโกงพรรคเพื่อไทย
เชื่อว่ากองเชียร์ของพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี อยากเห็นนายกฯผู้ประกาศล้างโกงใช้อำนาจให้เด็ดขาดจัดการลากตัวคนรับสินบนออกมารับโทษ
แต่สิ่งที่ปรากฏอยู่ตอนนี้คือการโยนเรื่องให้เจ้าของหน่วยงานที่มีเรื่องอื้อฉาว ชง กันเองสอบกันเอง และเตะลูกไปให้คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ(ป.ป.ช.) และ สำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ทำหน้าที่ตรวจสอบกันไปตามกระบวนการปกติ
ถ้าเป็นอย่างนี้คงเดาตอนจบได้ไม่ยาก เพราะสิ่งที่หลายคนกลัวคือการจับได้แต่ ปลาซิวปลาสร้อย หรือแย่ไปกว่านั้นคือการซื้อเวลาเพื่อให้เรื่องเงียบหายไปเหมือน หลายเรื่องที่ผ่านมา
หากคสช.ไม่อยากให้ประชาชนมองว่าคนร. เป็นหน่วยงานที่ตั้งขึ้นมาเป็นตุ๊กตาบังหน้า เพื่อสร้างภาพพจน์ให้เห็นว่ารัฐบาลนี้อาสาเข้ามาปฏิรูปและเอาจริงเอาจังกับการปราบโกง ควรจะเปิดเผยข้อมูลและเร่งรัดการตรวจสอบในแต่ละโครงการที่มีความไม่ชอบมาพากล และรายงานให้ประชาชนได้ทราบผ่านทางสื่อมวลชนเป็นระยะ
เพราะในยุคนี้ไม่มีกลไกการตรวจสอบเหมือนกับยุคของรัฐบาลเลือกตั้ง ไม่มีกลไกทางรัฐสภาและไม่มีตัวแทนของประชาชนเข้าไปทำหน้าที่ตรวจสอบถ่วงดุล จึงเปิดโอกาสให้มีการทุจริตคอร์รัปชั่นได้ง่ายมากขึ้น
สำหรับการเร่งปฏิรูปรัฐวิสาหกิจให้เป็นรูปธรรมนั้น ควรแยกบทบาทการกำกับดูแลรัฐวิสาหกิจ ออกจากหน่วยงานราชการโดยเด็ดขาด เพราะสาเหตุหลักที่ทำให้รัฐวิสาหกิจ ไม่มีประสิทธิภาพ คือโครงสร้างการกำกับดูแลที่อยู่ภายใต้กระทรวงเจ้าสังกัด และระเบียบของข้าราชการ ซึ่งไม่มีความคล่องตัว แข่งขันไม่ได้
และหลักการสำคัญที่ควรปฏิรูป คือ แยกบทบาทของฝ่ายการเมืองให้เป็นผู้กำหนดนโยบายเพียงอย่างเดียว และต้องไม่มีอำนาจเข้าไปแทรกแซงหน่วยงานที่ทำหน้าที่เป็นผู้กำกับดูแล อย่างเด็ดขาด
ขณะเดียวกันถ้าศอตช.ไม่สามารถบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานและยังมีการแยกปฏิบัติงานต่างๆ ที่เป็นเรื่องเดียวกัน ก็ยากที่ศอตช.จะอุดช่องโหว่ได้ ยิ่งกว่าเข็นครก ขึ้นภูเขา
เพราะข้อเท็จจริงที่ปรากฏอยู่ในขณะนี้จะเห็นว่ายังมีเรื่องที่เข้าข่ายว่าอาจมีการทุจริตจำนวนมากมายหลายเรื่องที่ไม่มีความคืบหน้าอะไรเลย
ดังนั้นวิธีไหนที่จะสกัดนักการเมือง รวมถึงข้าราชการ เจ้าหน้าที่รัฐ พนักงานรัฐวิสาหกิจ เข้าไปหาผลประโยชน์จากรัฐวิสาหกิจก็ควรกระทำอย่างเป็นระบบ มิใช่ตั้งธงตั้งแง่เล่นงาน แต่นักการเมืองเพียงฝ่ายเดียว
ระบบดังกล่าวควรทำให้มีการตรวจสอบได้อย่างโปร่งใสและเปิดเผยได้ในทุกระดับ
