คอลัมน์ รายงานพิเศษ
คณะกรรมาธิการ(กมธ.)ด้านสื่อสารมวลชน สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) ที่มีพล.อ.อ.คณิต สุวรรณเนตร เป็นประธาน ผลักดันร่างพ.ร.บ.คุ้มครองสิทธิเสรีภาพส่งเสริมจริยธรรมและมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชนให้มีผลบังคับใช้
หลักการสำคัญคือเรื่องสภาองค์กรวิชาชีพสื่อ ที่มีกรรมการ 13 คน ประกอบด้วย ตัวแทนสื่อ 5 คน ปลัดกระทรวง 4 คน และตัวแทนวิชาชีพจากองค์กรต่างๆ อีก 4 คน สามารถออกระเบียบกติกาดูแลสื่อ รวมทั้งการให้ใบอนุญาตและเพิกถอนใบอนุญาตสื่อ
นักวิชาการ คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) เห็นด้วยหรือไม่
มานะ ตรีรยาภิวัฒน์
คณบดีคณะนิเทศศาสตร์ ม.หอการค้าไทย
ร่างพ.ร.บ.ฉบับนี้ออกมาในช่วงสถานการณ์ที่ไม่ถูกต้องเท่าไหร่ ในยุคนี้การที่จะใช้กฎหมายเข้ามาดูแลควบคุมจริยธรรมสื่อมวลชนอาจจะเป็นการล้าสมัยเกินไป เพราะยุคนี้ใครๆ ก็สามารถเป็นสื่อมวลชนได้ โดยใช้เครื่องมือในการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร
ดังนั้น สิ่งสำคัญอยู่ที่ผู้บริโภคสื่อต้องรู้เท่าทันข้อมูลในสื่อ และจะต้องมีพลังในการเลือกที่จะเสพหรือไม่เสพ หรือกดดันถ้าคิดว่าสื่อนั้นๆ นำเสนอข้อมูลข่าวสารที่ผิดจริยธรรม
ถ้ารัฐบาลต้องการให้สื่อออกมาอย่างมีจริยธรรม หรือถูกต้องก็ควรสนับสนุนให้ภาคส่วนของประชาชนมีความรู้และทำหน้าที่ตรวจสอบถึงจะถูกต้องกว่า และตัวสื่อเองต้องมีการพัฒนาการตรวจสอบกันเองให้มากขึ้น รวมทั้งในเรื่องของจริยธรรมการนำเสนอข้อมูลให้มากขึ้นด้วย
ส่วนตัวร่างกฎหมายคงจะใช้ได้ไม่เต็มที่ เพราะยังเปิดโอกาสให้กลุ่มนักการเมืองหรือข้าราชการประจำเข้ามาแทรกแซงสื่อได้ เพราะตัวร่างกฎหมายยังเปิดช่องให้ราชการเข้ามาเป็นบอร์ดใหญ่ถึง 4 คน
จุดนี้จะทำให้สื่อที่ขุดคุ้ยเรื่องต่างๆ ในส่วนราชการที่มีชื่อเป็นบอร์ด อาจถูกแทรกแซง จนอาจถึงขั้นถอนใบอนุญาตได้ หรือกดดันให้สื่อที่ขุดคุ้ยงดเสนอข้อมูลเหล่านั้นได้ ซึ่งไม่เป็นประโยชน์ในวงกว้าง
ทั้งนี้ ในส่วนของนักวิชาการ ด้านนิเทศศาสตร์ วารสารศาสตร์ และวิชาชีพสื่อ จะมีการพูดคุยกันเพื่อกำหนดท่าทีและความเห็นต่อร่างพ.ร.บ.ดังกล่าวด้วย
ดังนั้น ทางที่เหมาะสมคือควรปล่อยให้สื่อดูแลกันเอง หากสื่อดูแลกันเองไม่ได้ก็ให้สังคมเข้าไปช่วยดู ถ้ารัฐบาลอยากให้สื่อมีจริยธรรมจริงก็ควรสนับสนุนทั้งสองอย่างนี้
ส่วนที่สปท.ระบุว่าร่างกฎหมายนี้ปราศจากการแทรกแซงของรัฐนั้น ก็ไม่มีหลักประกันอะไรที่จะยืนยันได้ว่าจะไม่มีการแทรกแซง เพราะในอนาคตข้าราชการประจำ และนักการเมืองที่เข้ามาอยู่ในบอร์ด พร้อมที่จะแทรกแซงอยู่แล้ว เพราะบทเรียนที่ผ่านมามีให้เห็น ที่นักการเมืองเข้าไปเป็นบอร์ดในสื่อของรัฐ ก็มีการแทรกแซง
ในช่วงที่ยังร่างกฎหมายอยู่นี้ จะมีแนวทางแก้ไขเพื่อให้เป็นที่ยอมรับของทุกฝ่ายได้อย่างไรนั้น คิดว่ามีแนวทางที่เป็นข้อเสนอทั้งส่วนขององค์กรต่างๆ โดยเฉพาะวิชาชีพสื่อที่เสนอมา ซึ่งทางคณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ด้านสื่อสารมวลชน สปท. ควรนำมาพูดคุยเพื่อทำความเข้าใจกัน และควรหาทางออกเพื่อไม่ให้เกิดความรู้สึกที่ไม่ดีด้วยกันทุกฝ่าย
อย่างไรก็ตาม หากร่างพ.ร.บ.ฉบับนี้ไม่มีการแก้ไข และออกมาบังคับใช้จริง คงทำอะไรไม่ได้ ก็ต้องปฏิบัติไปตามนั้น
แต่อยู่ที่ตัวสื่อเองว่าจะยอมรับกฎหมายนี้หรือไม่ ถ้าไม่ยอมรับ ไม่เป็นสมาชิก ไม่ร่วมสังฆกรรมด้วย กฎหมายนี้ออกมาก็ไม่มีประโยชน์อะไร
นันทนา นันทวโรภาส
คณบดีวิทยาลัยสื่อสารการเมือง ม.เกริก
ไม่เห็นด้วยกับการผลักดันร่างพ.ร.บ.คุ้มครองสิทธิเสรีภาพส่งเสริมจริยธรรมและมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชน หากดูจากชื่อร่างพ.ร.บ.ดูเหมือนเป็นการคุ้มครองสื่อ แต่หากดูลงไปในรายละเอียดเนื้อหา น่าจะเป็นการคุกคามสื่อมากกว่า
เพราะตัวคณะกรรมาธิการวิชาชีพ กลายเป็นตัวแทนของรัฐบาล ที่มีระดับปลัดกระทรวงถึง 4 กระทรวงเข้ามา เท่ากับไม่ได้เปิดให้สื่อมวลชนมีเสรีภาพในการเสนอข้อมูลข่าวสารได้ตามเสรีภาพของสื่อที่พึงจะมี จึงขอย้ำว่าร่างพ.ร.บ.ฉบับนี้ไม่น่าจะเป็นการคุ้มครองสื่อ
อีกทั้งการที่สื่อมวลชนไม่มีเสรีภาพ เท่ากับว่าประชาชนไม่มีเสรีภาพเช่นกัน เพราะประชาชนทั่วไปจะขาดสิทธิการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร เนื่องจากถูกควบคุมโดยตัวแทนของรัฐที่เข้ามา
และหากพูดถึงองค์ประกอบที่เข้ามาในสภาวิชาชีพ แม้ทางสปท.จะระบุว่ามีสัดส่วนของสื่อมวลชนถึง 5 คน ซึ่งเหมาะสมแล้วนั้น ส่วนตัวมองว่าสัดส่วนตรงนี้ ตัวแทนของภาครัฐไม่ควรเข้ามาตั้งแต่ต้น ไม่ว่ากี่คนก็ตาม
เมื่อเข้ามาแล้วก็เหมือนเป็นการแทรกแซงสื่อ จึงไม่จำเป็นต้องมีตัวแทนของรัฐบาลเข้ามา เพราะชื่อก็บอกว่าเป็นตัวแทนของวิชาชีพสื่อ สื่อต้องควบคุมกันเอง การมีปลัดเข้ามาถึง 4 คนถือว่าเยอะมาก ซึ่งมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงอะไรมากมาย และในความเป็นจริงไม่ควรมี
แน่นอนว่าเมื่อมีตัวแทนรัฐบาล ย่อมมีผลต่อการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ เพราะคนระดับปลัดกระทรวง เมื่อเข้ามาอยู่ตรงนี้สามารถให้คุณให้โทษกับสื่อมวลชนได้ ให้ใบอนุญาต หรือเพิกถอนใบอนุญาตก็ได้ ทำให้สื่อมวลชนไม่สามารถตรวจสอบกลไกการทำงานของรัฐบาลได้
ส่วนการที่สปท.ยืนยันหนักแน่นว่ากฎหมายฉบับนี้จะปราศจากการแทรกแซงโดยรัฐบาลนั้น เห็นว่าเป็นไปไม่ได้ เพราะตำแหน่งปลัดกระทรวงคือตำแหน่งสูงสุดของข้าราชการที่จะเข้ามานั่งเป็นกรรมการอยู่ในสภาวิชาชีพ ซึ่งเห็นได้อย่างเป็นรูปธรรมว่ามีตัวแทนรัฐเข้ามาควบคุม จึงไม่สามารถบอกเป็นอย่างอื่นได้เลยว่ารัฐจะไม่เข้ามาแทรกแซง
การที่จะออกกฎหมายมาคุ้มครองสื่อ ชื่อบอกอยู่แล้วว่าคุ้มครอง สื่อน่าจะดีใจ น่าจะมีความสุข แต่ปรากฏว่าสื่อไม่เห็นด้วย และเห็นว่าเป็นการลิดรอนสิทธิเสรีภาพ
แล้วสปท.จะออกมาทำไม
เตือนใจ ดีเทศน์
กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
สื่อมวลชนมีบทบาทสำคัญในสังคมเป็นอย่างยิ่ง ดังนั้น กมธ.ขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศด้านสื่อสารมวลชน สปท.ควรหารือร่วมกับ 30 องค์กรสื่อมวลชน ก่อนที่จะเสนอร่างพ.ร.บ.คุ้มครองสิทธิเสรีภาพส่งเสริมจริยธรรมและมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชน เข้าสู่การพิจารณาของที่ประชุมใหญ่สปท.และก่อนเสนอคณะรัฐมนตรี (ครม.)
เนื่องจากว่าองค์กรสื่อมวลชนทั้ง 30 องค์กรไม่เห็นด้วยกับร่างพ.ร.บ.ฉบับนี้ และไม่ใช่เรื่องง่ายเลยที่ 30 องค์กรวิชาชีพด้านสื่อมวลชนจะมารวมตัวกันและออกแถลงการณ์ไม่เห็นด้วย เมื่อสปท.อยู่ในยุคของการปฏิรูปและการสร้างความปรองดอง ควรจะรับฟังความคิดเห็นขององค์กรวิชาชีพสื่อมวลชน ไม่ควรที่จะยืนยันนำวาระนี้เข้าสู่ที่ประชุมใหญ่ของสปท.
เพราะยุคนี้กระบวนการมีส่วนร่วมเป็นเรื่องสำคัญที่สุด และองค์กรสื่อมวลชนทั้ง 30 องค์กรถือว่ามีความเป็นมืออาชีพ เป็นผู้อาวุโส ที่สื่อมวลชนให้ความสำคัญ เคารพ และนับถือ
ส่วนกฎหมายฉบับนี้ลิดรอนสิทธิเสรีภาพการทำงานของสื่อมวลชน ในการนำเสนอข้อมูลข่าวสารหรือไม่นั้น ส่วนตัวไม่ได้เห็นรายละเอียดในรายมาตรา แต่เห็นว่าจะมีคณะกรรมการที่จะมาทำหน้าที่ในการรับขึ้นทะเบียน หรือถอดถอน ซึ่งมองว่าเป็นการชี้เป็นชี้ตายมากเกินไป
ถ้าจะมี ควรมาจากการรับฟังความเห็นขององค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนเสียก่อน ว่าเขาต้องการหรือไม่ ซึ่งจะไม่เหมือนกับแพทยสภา แพทย์ต้องเรียนมาจากวิชาชีพแพทย์โดยเฉพาะ โดยแพทยสภาจะเป็นผู้ควบคุมการทำงานของแพทย์เป็นรายบุคคลไป
แต่ผู้ทำหน้าที่สื่อมวลชนไม่จำเป็นต้องจบด้านสื่อสารมวลชนมาโดยตรง อาจจะจบจากสายอื่น เพียงแต่มีใจรักในวิชาชีพสื่อมวลชน ดังนั้น เรื่องการมีคณะกรรมการที่จะทำหน้าที่ด้านนี้ โดยเฉพาะการถอดถอน เป็นเรื่องที่สภาวิชาชีพสื่อมวลชนคงจะรับไม่ได้
หากดูในสัดส่วนของโครงสร้างคณะกรรมการสภาวิชาชีพสื่อมวลชนแห่งชาติ ที่กำหนดไว้ 13 คน ซึ่งส่วนหนึ่งมาจากผู้แทนสมาชิกสภาวิชาชีพ 5 คน ปลัดกระทรวง 4 คน ตรงนี้มองว่าน่ากลัว เพราะปลัดกระทรวงจะมาจากนักการเมือง คือรัฐมนตรีหรือคณะรัฐมนตรี(ครม.)เป็นผู้เห็นชอบ
การกำหนดให้มีปลัดกระทรวงถึง 4 กระทรวง อยู่ในคณะกรรมการสภาวิชาชีพสื่อมวลชนแห่งชาติ จึงเป็นประเด็นที่เสี่ยงและน่าเป็นห่วงมาก
เพราะแทนที่ปลัดกระทรวงจะเป็นผู้ถูกตรวจสอบโดยสื่อมวลชน แต่กลายเป็นว่าปลัดกระทรวงจะมาทำหน้าที่ตรวจสอบสื่อมวลชนเสียเอง และที่มาของปลัดกระทรวงก็มาจากภาคการเมืองด้วย
รัฐธรรมนูญทุกฉบับรับรองสิทธิเสรีภาพในการแสดงออกที่จะไม่ไปละเมิดสิทธิของผู้อื่น ดังนั้น สื่อมวลชนก็จะต้องเป็นวิชาชีพที่มีเสรีภาพที่สุด
เราต้องเชื่อมั่นว่าสื่อมวลชนสามารถปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์และสุจริต
ธีระพล อันมัย
สาขาวิชานิเทศศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ ม.อุบลราชธานี
ตามหลักการ วิชาชีพสื่อสารมวลชนไม่ควรมีกฎหมายเฉพาะเจาะจงออกมาควบคุมการทำหน้าที่ของสื่อมวลชน ที่ต้องดำเนินไปภายใต้สิทธิและเสรีภาพเช่นเดียวกับที่ประชาชนทั่วไปพึงมี ไม่จำเป็นต้องมีอำนาจรัฐมากำกับหรือควบคุมดูแล แนวทางการตรวจสอบกันเองของสื่อวางอยู่บนมาตรฐานจริยธรรมอยู่แล้ว
หากภาครัฐหวาดกลัวว่าสื่อจะใช้เสรีภาพในการทำหน้าที่ตรวจสอบ นำเสนอข้อมูลให้ประชาชนรับทราบกันอย่างเลยเถิด
ลำพังกฎหมายโดยทั่วไปที่มีอยู่ถือว่ามากเกินพอแล้ว ในการนำมาบังคับใช้ เช่น การดำเนินคดีฐานหมิ่นประมาท
อย่างไรก็ตาม การเคลื่อนไหว คัดค้านร่างพ.ร.บ.การคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ ส่งเสริมจริยธรรมและมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชน พ.ศ….. ของ 30 องค์กรสื่อ เป็นเรื่องย้อนแย้งของวงการสื่อสารมวลชนในประเทศไทย
เพราะพวกเขาเหล่านี้ต่างไปร่วมสังฆกรรมกับคณะรัฐประหาร ถือเป็นส่วนหนึ่งของการเกิดร่างกฎหมายฉบับนี้ออกมา
หนำซ้ำยังเป็นเรื่องตลกร้าย เห็นได้จากเนื้อหาส่วนหนึ่งของถ้อยแถลงคัดค้านตอนหนึ่ง ระบุว่า
“การมีปลัดกระทรวงถึง 4 กระทรวง เข้าร่วมเป็นกรรมการพิจารณาออกและเพิกถอนใบอนุญาตสื่อ ถือเป็นช่องทางให้อำนาจรัฐ ที่เป็นตัวแทนนักการเมืองเข้ามาแทรกแซงสื่อได้โดยตรง”
สะท้อนถึงทัศนคติที่ยังส่งเสริมระบอบทหาร แต่ปรามาสและรังเกียจนักการเมือง เพราะกฎหมายฉบับนี้ที่ผลักดันภายใต้รัฐบาลคสช. ต้องถูกนำไปใช้ในสมัยรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง
ทว่าเครือข่ายองค์กรสื่อยังคงไร้เดียงสา ไม่ตระหนักถึงความสำคัญของสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ที่ใช้เจตจำนงในการออกเสียงเลือกตั้งนักการเมือง เพื่อเข้ามาทำหน้าที่บริหารประเทศตามกติกา ต่างไปจากการยึดอำนาจที่ทำให้ประชาชนถูกละเมิดสิทธิและเสรีภาพ
และเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาที่ 30 องค์กรออกมาร้องแรกแหกกระเชอ เรียกร้องให้พี่น้องประชาชนและภาคส่วนอื่นออกมาช่วยคัดค้านกระบวนการที่พวกเขาเองเข้าไปเป็นส่วนหนึ่ง
หวังว่าเหตุการณ์ครั้งนี้จะเป็นบทเรียนสำคัญแก่บุคคลทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง
