คอลัมน์ รายงานพิเศษ : ปัญหา "ข้าว-ยาง" สู่ปม "ส.ส.ปลุกม็อบ"

คอลัมน์ รายงานพิเศษ

อาชีพทำนาและทำสวนยางพาราเป็นหนึ่งในอาชีพหลักของเกษตรกรไทย เมื่อดินฟ้าอากาศไม่ตกต้องตามฤดูกาล หรือพืชผลราคาตกต่ำ นั่นหมายถึงปัญหาปากท้องของเกษตรกร ประชาชนกลุ่มใหญ่ของประเทศ

ข้อเรียกร้องหรือการเคลื่อนไหวของเกษตรกรจึงเป็นภาระหน้าที่ที่ทุกรัฐบาลไม่อาจนิ่งเฉยได้

ขณะเดียวกัน การปฏิเสธการเข้าช่วยเหลือของอดีตส.ส.ที่คลุกคลีกับพื้นที่ หรือมองแง่ลบว่าเป็นการดำเนินการเพื่อหวังผลทางการเมือง อาจส่งผลทำให้การแก้ปัญหาไม่ลื่นไหล หรือล่าช้ากว่าที่ควรจะเป็นได้

ยุทธพร อิสรชัย

รองอธิการบดี ม.สุโขทัยธรรมาธิราช

การแก้ปัญหาพืชผลทางการเกษตรเป็นปัญหา เรื้อรังที่ทุกรัฐบาลพยายามแก้ไข แต่ถือเป็นเรื่องใหญ่ที่ยังไม่สามารถแก้ไขได้ และในทุกรัฐบาลจึงแก้ปัญหาด้วยการให้เป็นส่วนใหญ่ ทำให้เป็นการแก้ปัญหาที่ไม่ยั่งยืนทั้งการประกันราคาข้าวและการรับจำนำข้าว

สิ่งที่รัฐบาลต้องทำคือการแก้ปัญหาที่ยั่งยืนด้วยการพัฒนาในด้านความรู้ การจัดการ การตลาด กลไกตลาดและปรับปรุงโครงสร้างทางเศรษฐกิจ การผลิตและการจ้างงานที่เป็นธรรม จะ ทำให้ปัญหาพืชผลทางการเกษตรลดลงในอนาคต

ที่ผ่านมาเมื่อมีปัญหาในลักษณะนี้การแก้ปัญหา ระดับพื้นที่จะมีนักการเมืองเข้าไปช่วยเหลือ และชาวบ้านก็เรียนรู้ที่จะต่อรองกับนักการเมืองให้ช่วยแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น ไม่ใช่การปลุกม็อบเหมือนที่รัฐบาลในขณะนี้เข้าใจ

การแก้ไขปัญหาถือเป็นส่วนหนึ่งที่นักการเมืองในแต่ละท้องที่ต้องทำอยู่แล้วแม้ช่วงนี้ไม่ใช่การเลือกตั้งก็ตาม เนื่องจากต้องยอมรับว่านักการเมือง ต้องมีความรับผิดชอบกับประชาชนในพื้นที่ แม้ไม่มีการเลือกตั้งพวกเขาก็ต้องทำเพื่อฐานเสียงในทางการเมือง

ที่สำคัญคนที่มาจากการเลือกตั้งต้องให้ความสำคัญกับประชาชน แตกต่างจากบรรดาผู้ที่ได้รับการแต่งตั้งในรัฐบาลนี้อาจไม่เข้าใจ และมองไม่เห็นถึงปัญหาที่แท้จริง

อีกทั้งนักการเมืองสามารถเป็นส่วนช่วยให้กลไกรัฐเข้าไปแก้ปัญหาประชาชนได้อย่างตรงจุดและทันท่วงทีมากกว่ากลไกราชการปกติ เพราะจะเห็นได้ว่าระบบราชการจะไม่สามารถส่งนโยบายของรัฐบาลไปถึงมือประชาชนได้เท่าที่ควร และนักการเมืองสามารถทำตรงจุดนี้ได้

รัฐบาลควรร่วมมือกับนักการเมืองสร้างกลไกการช่วยเหลือประชาชนอย่างทันที มากกว่าที่จะมองว่าการช่วยเหลือประชาชนของนักการเมืองเป็นการปลุกม็อบ ซึ่งถือเป็นการมองในแง่ร้ายเกินไปและหากสามารถร่วมมือกันได้ประโยชน์ก็จะตกอยู่ที่ประชาชน นับว่าเป็นเรื่องที่ดี

การแก้ปัญหาตรงจุดนี้ของรัฐบาลต้องสร้างความรู้ให้กับประชาชน ถือเป็นเรื่องจำเป็นที่ต้องทำอย่างเร่งด่วน

ฐิติพล ภักดีวานิช

คณบดีคณะรัฐศาสตร์ ม.อุบลราชธานี

รัฐบาลสามารถมองในมุมว่าการเรียกร้องเรื่องราคาพืชผลทางการเกษตรจากส.ส. ที่ไปรับฟังเสียงประชาชนมา เป็นเรื่องของการยุยงปลุกปั่นทางการเมืองก็อาจทำได้

แต่ส่วนตัวเห็นว่ารัฐบาลควรรับฟังปัญหาเอาไว้เพื่อนำไปคิดค้นหากระบวนการแก้ปัญหา โดยเฉพาะปัญหาภาคเกษตรที่ต้องยอมรับว่าเป็นปัญหาของทุกรัฐบาล ไม่เฉพาะเพียงรัฐบาลชุดปัจจุบันเท่านั้น

เรื่องนี้เป็นปัญหาที่ค่อนข้างซับซ้อนในกระบวนการทางเกษตรและกลไกตลาด หากดูจากประเทศที่เจริญแล้วอย่างสหรัฐหรือสหภาพยุโรป จนต้องมีมาตรการอุดหนุนเพื่อช่วยพยุงราคาสินค้าทางเกษตร เพื่อให้เกิดผลดีต่อประชาชนทั้งที่อยู่ในฐานะผู้ผลิตและผู้บริโภค

โจทย์ของการแก้ปัญหาทางการเกษตรนี้อยู่ตรงที่จะทำอย่างไรให้ยั่งยืน ไม่จำเป็นต้องใช้เงินอุดหนุนจำนวนมากแต่เกษตรกรสามารถอยู่ได้ ซึ่งมาตรการที่ประเทศในสหภาพยุโรปใช้กันคือยกระดับมาตรฐานสินค้าทางการเกษตร ใช้องค์ความรู้เข้ามาช่วย กลายเป็นพืชผักออร์แกนิก เพิ่มมูลค่าสินค้าให้สูงมากขึ้น

มีการปรับโครงสร้างที่เกี่ยวกับสินค้าเกษตรอย่างเด่นชัดสามารถแก้ปัญหาได้ในระยะยาว นี่คือสิ่งที่ประเทศควรดำเนินการตาม ไม่ว่าจะเป็นการปรับปรุง กระบวนการให้ข้อมูล การศึกษา จากหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง ต่อประชาชนที่ประกอบอาชีพ เพื่อทำให้ผลิตภัณฑ์ที่ออกมามีคุณภาพสูงช่วยยกระดับของราคาให้สูงขึ้น

แต่ที่ผ่านมาเราดำเนินการไปโดยไม่ดูอะไร มีกระทรวงเกษตรฯรับผิดชอบ แต่ก็ไม่สามารถตอบสนองเรื่องการให้ความรู้หรือแนวทางต่อการเกษตรได้อย่างมีประสิทธิภาพ เกษตรกรบางรายเคยให้ข้อมูลว่าความรู้ที่ได้ในการเพาะปลูกมาจากการดูทีวี ไม่ใช่จากเจ้าหน้าที่รัฐ

ขณะเดียวกัน กระทรวงพาณิชย์ก็สามารถช่วยส่งเสริมการแก้ปัญหาเหล่านี้ได้ โดยช่วยหาช่องทางการตลาด หาตลาดรับซื้อขนาดใหญ่ให้แก่ผู้ผลิต ล่าสุด ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ ก็ทำสัญญาซื้อขายผลผลิตทางการเกษตรบางตัวกับจีนที่มีตลาดขนาดใหญ่ได้

ปัญหาพืชผลทางการเกษตรเป็นของรัฐบาลทุกยุคที่ควรแก้ไขด้วยการวางมาตรการอย่างครอบคลุมในทุกด้าน ไม่ใช่นำมาใช้โยนความผิดให้กัน เพราะมันไม่ใช่ทางออกของปัญหา

แม้อาจจะมองได้ว่าส.ส.ตีแผ่เรื่องราคาสินค้าเกษตรตกต่ำเพื่อหวังผลทางการเมือง แต่ก็คงไม่ใช่ ส.ส.ทั้งหมดที่ต้องการแบบนั้นและรัฐบาลเองก็ควรรับฟัง เนื่องจากขณะนี้ไม่ได้อยู่ในระบบปกติที่ประชาชนมีผู้แทนอยู่ในสภา

รัฐบาลควรมุ่งแก้ปัญหาเพราะหากทำได้คะแนนนิยมก็จะตกไปอยู่ที่รัฐบาล ดีกว่ามาตีความว่าเป็นเกมการเมือง แล้วไปให้ความสำคัญกับนักการเมือง ซึ่งไม่เกิดประโยชน์แก่รัฐบาลเอง

ไชยันต์ รัชชกูล

คณะรัฐศาสตร์และสังคมศาสตร์ ม.พะเยา

ปัญหาราคาพืชผลทางการเกษตรเกี่ยวพันใน 2 ระดับ ภาพใหญ่ในระดับเศรษฐกิจ มหภาคคือ ภาครัฐไม่ว่ารัฐบาลไหนต่างมุ่งเน้นดำเนินนโยบายส่งเสริมภาคอุตสาหกรรม เป็นหลักจนละเลยภาคการเกษตร

และบางกรณีกลายเป็นว่าภาคการเกษตรต้องเป็นผู้แบกรับรายจ่ายนั้นไว้ เช่น กดราคาข้าวไม่ให้สูง ส่งผลให้ข้าวที่ถือเป็นต้นทุนการดำรงชีพราคาต่ำ ขณะเดียวในภาคอุตสาหกรรมที่ค่าแรงขั้นต่ำก็ไม่ได้สูง แต่แรง งานสามารถอยู่ได้เพราะสามารถซื้อสินค้าอุปโภคบริโภคที่สำคัญต่อการดำรงชีพได้ในราคาต่ำ

ไม่เพียงเท่านี้ทุกรัฐบาลต่างมีมาตรการส่งเสริมภาคอุตสาหกรรมด้วยสิทธิพิเศษส่งเสริมการลงทุนต่างๆ ตลอดจนมีกฎหมายที่เอื้อต่อการลงทุนทางอุตสาหกรรม

ทว่าภาคการเกษตรไม่เคยมี ปล่อยให้เป็นไปตามยถากรรม ไม่ส่งเสริมการควบคุมดูแลทรัพยากรที่เกี่ยวข้องกับภาคการเกษตรอย่างดินหรือน้ำ ตลอดจนผลักดันมาตรการควบคุมการใช้ที่ดินของนายทุนด้วยการออกกฎหมายมาบังคับใช้เลย

ส่วนภาคการเงินก็แน่นอนว่าเอื้อให้เกิดการลงทุนในภาคอุตสาหกรรมเป็นอย่างยิ่ง การพิจารณาสินเชื่อเงินกู้ อย่างไรภาคอุตสาหกรรมและภาคบริการก็ได้รับการตอบสนองมากกว่า ต่างจากภาคการเกษตร ยิ่งรายย่อยมากเท่าไรก็ยิ่งได้รับพิจารณายากมากเท่านั้น

ส่วนภาควิชาการเกษตร องค์ความรู้ทางด้านการบริหารจัดการผลผลิตทางการเกษตรก็มีน้อย ปีไหนน้ำดี ฝนดี ผลผลิตออกมามากก็ทำให้ราคาผลผลิตตก แต่พอปีไหนฝนแล้ง หรือน้ำท่วม ดินฟ้าอากาศไม่เป็นใจ ผลผลิตที่ได้ก็ออกมาน้อย ส่วนราคาก็แย่เหมือนเดิม

สรุปแล้วไม่ว่าหนทางไหน ภาคการเกษตรก็จะย่ำแย่เพราะไม่ถูกเหลียวแล และไม่ใช่เพียงแค่ข้าวหรือยางพารา แต่หมายถึงผลผลิตทางการเกษตรแทบทุกชนิดในทุกพื้นที่ของประเทศไทย กลายเป็นวงจรที่จะต้องเป็นปัญหาเกิดขึ้นทุกปี

พอปัญหาเกิดขึ้นก็ถูกทำให้เป็นเรื่องของการเมือง โดยมีนักการเมืองที่ถูกป้ายสีให้เป็นตัวสกปรก ดีแต่ทุจริต นำปัญหาชาวบ้านเหล่านี้ขึ้นมา เพราะต้องการปลุกปั่นชาวบ้านมาล้มรัฐบาล

แต่คำถามคือทุกวันนี้ทหารใช่นักการเมืองหรือไม่ ทำไมนักการเมืองที่เป็นปากเสียงแทนประชาชนไม่สามารถออกมาพูดได้ รัฐบาลควรไปสำรวจปัญหาก่อนว่าที่นักการเมืองพูดจริงหรือไม่

ปัญหาตรงนี้ กลายเป็นปัญหาทางปรัชญาของสังคมไทย คือไม่สนใจเนื้อหาที่สื่อสาร สนใจแต่สถานะว่าใครเป็นผู้สื่อสาร ไม่ว่าโจรพูดอะไรก็ผิด ทั้งที่โจรอาจพูดถูกก็ได้ แต่ถูกเหมารวมว่าเมื่อเป็นโจรต้องพูดผิด

แต่ความจริงไม่ใช่ ต้องดูที่เนื้อหาไม่ใช่ตัวบุคคล ในบางครั้งอาจารย์ก็สามารถพูดผิด และนักศึกษาเป็นคนพูดถูกก็ได้

ธนพร ศรียากูล

นายกสมาคมรัฐศาสตร์ ม.เกษตรศาสตร์

จากปัญหาที่เป็นข้อถกเถียงกันอยู่ระหว่างอดีตส.ส.กับรัฐบาลปัจจุบัน เรื่องการช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกข้าวและยางพารา เท่าที่ติดตามคิดว่า รัฐบาลโดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์มีแผนงานที่ชัดเจนในระดับหนึ่ง

แต่ต้องยอมรับว่าอุทกภัยที่เกิดขึ้นครั้งนี้ในพื้นที่ภาคใต้กินพื้นที่ค่อนข้างมากและใช้เวลาฟื้นฟูค่อนข้างยาวนาน ดังนั้น กลไกของทางราชการเพียงอย่างเดียวคงไม่เพียงพอที่จะไปรับทราบความเดือดร้อนของประชาชนอย่างทั่วถึง

แม้รัฐบาลจะได้เตรียมแผนงานไว้แล้วแต่จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องฟังเสียงสะท้อนจากคนในพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นใครก็ตามเป็นสิ่งที่รัฐบาลต้องรับฟังเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพและประโยชน์กับประชาชน

การแก้ปัญหาการทำมาหากินของเกษตรกรในส่วนของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ค่อนข้างจะมีแผนงานใหม่ๆ เช่น การบริหารจัดการพื้นที่ปลูกข้าว การ ส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกพืชอายุสั้น แต่ยังจำเป็นต้องเพิ่มมาตรการอื่นๆ ให้เข้มข้นมากยิ่งขึ้น

แต่หน่วยงานที่ดูเหมือนว่าไม่มีอะไรใหม่เลยน่าจะเป็นหน่วยงานที่ดูแลเรื่องราคาโดยตรงอย่างกระทรวงพาณิชย์ ซึ่งยังไม่เห็นมาตรการทางการตลาดใหม่ๆ ที่แตกต่าง ไปจากรัฐบาลที่ผ่านมา เป็นสิ่งที่กระทรวงพาณิชย์ต้องไปปรับปรุงการทำงานเพื่อให้ตอบสนองประชาชน

ส่วนกรณีมีอดีตส.ส.ลงพื้นที่ไปรับฟังปัญหาและช่วยเหลือประชาชน ในฐานะที่เป็นคนไทยไม่ว่าในอดีตจะเคยเป็นส.ส. หรือไม่เคยเป็นส.ส.ก็คิดว่าบรรยากาศลักษณะแบบนี้ การช่วยกันทำงานเป็นสิ่งที่ดี ในส่วนของรัฐบาลเองต้องเปิดกว้างรับฟังเสียงสะท้อนให้มากที่สุด

รัฐบาลอาจไม่ชอบทัศนะหรือความเห็นบางความเห็นเลย แต่ถ้าเป็นสิ่งที่ดีต่อประชาชนรัฐบาลต้องใจกว้าง เพราะเชื่อว่าคนที่เคยเป็นนักการเมืองย่อมมีประสบการณ์ในการลงพื้นที่ ในการไปสัมผัสกับประชาชนในพื้นที่ทำให้เกิดประโยชน์ในการแก้ปัญหา

เพราะเป็นไปไม่ได้ที่รัฐบาลจะเข้าถึงความเดือดร้อนของประชาชนเท่าคนในพื้นที่ วันนี้รัฐบาลจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องแสวงหาความร่วมมือจากทุกฝ่าย โดยเอาผลประโยชน์ของประชาชนเป็นที่ตั้ง

และมองว่าไม่ได้เป็นเรื่องการดิสเครดิตกัน และขอย้ำว่าวันนี้รัฐบาลต้องเปิดพื้นที่เพื่อระดมความร่วมมือเพราะความเดือดร้อนของเกษตรกรเป็นความเดือดร้อนร่วมกันของคนทั้งประเทศ

นอกจากจะทำให้ประชาชนได้รับความช่วยเหลืออย่างมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น แล้ว ยังเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างบรรยากาศความปรองดองที่ทำให้ทุกฝ่ายเห็น ตรงกันว่าเมื่อเกิดปัญหาแบบนี้ไม่ว่าใครก็ต้องให้ความร่วมมือในการช่วยเหลือประชาชน