คอลัมน์ รายงานพิเศษ : หนุน-ค้านลดโทษคดีสินบน

คอลัมน์ รายงานพิเศษ

นายอภิศักดิ์ ตันติวรวงศ์ รมว.คลัง มีแนวคิดเสนอให้ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ใช้ คำสั่งตามมาตรา 44 ในการแก้ไขกฎหมายอาญาเกี่ยวกับการรับสินบน

จากเดิมที่กำหนดให้ “ผู้ให้สินบนและผู้รับสินบนมีโทษเท่ากัน” เป็น “ผู้ให้สินบนเสียค่าปรับหรือติดทัณฑ์บนกรณีที่แจ้งเบาะแสว่าถูกผู้รับหรือภาครัฐเรียกสินบนในโครงการ” ซึ่งบางกรณีผู้ให้สินบนอาจทำไปด้วยการถูกบังคับ ไม่เต็มใจ เพื่อจูงใจให้เปิดเผยข้อมูลมากขึ้น

นักวิชาการ อดีตคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) เห็นด้วยหรือไม่

พัฒนะ เรือนใจดี

อาจารย์คณะนิติศาสตร์ ม.รามคำแหง

กรณีเสนอให้นายกฯ ใช้มาตรา 44 แก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับการรับสินบน เรื่องนี้มีประมวลกฎหมายอาญาระบุไว้อยู่แล้วว่ามีความผิดทั้งคนให้ และคนรับ

ส่วนใครจะผิดมากหรือน้อยกว่ากันจะต้องดูพฤติการณ์ว่าใครรับสินบนแล้วความเสียหายที่เกิดขึ้นเป็นอย่างไร และคนให้ให้ลักษณะไหน เกี่ยวกับการประมูล จัดซื้อ จัดจ้างหรือไม่ เพราะประมวลกฎหมายอาญาบัญญัติไว้ดีอยู่แล้ว

เท่าที่ทราบ รมว.คลัง เสนอให้คนที่เป็นคนให้สินบนโดนเฉพาะโทษปรับ สาเหตุที่เสนอเช่นนี้ เพราะกลัวว่าจะไม่มีพยาน หรือไม่มีหลักฐานเอาผิดคนที่รับสินบนได้ จึงบอกว่าต้องกันคนให้สินบนไว้เป็นโทษปรับ

ในกฎหมายอาญาขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของ ผู้พิพากษาอยู่แล้ว โดย ผู้พิพากษาอาจจะลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา หรือรอการกำหนดโทษก็ได้ หรือในชั้นของเจ้าหน้าที่ตำรวจ อาจจะกันไว้เป็นพยานก็ได้ เช่น กรณีผู้ค้ายาเสพติดที่มีทั้งคนขนส่ง คนจำหน่าย หรือตัวแทน ถ้าถามว่าตำรวจพิจารณาแล้วอาจจะเล่นงานพ่อค้ายาเสพติดรายใหญ่ ก็อาจกันคนเหล่านั้นไว้เป็นพยานได้

สรุปคือตามประมวลกฎหมายอาญา หรือการใช้ดุลยพินิจ ทั้งของตำรวจและอัยการในการสั่งไม่ฟ้อง ตำรวจสามารถกันไว้เป็นพยานได้ อัยการสามารถที่จะไม่สั่งฟ้องได้ ผู้พิพากษาสามารถรอลงอาญาได้ ซึ่งทั้ง 3 ประการนี้เป็นหลักตามประมวลกฎหมายอาญาอยู่แล้ว สามารถที่จะได้รับความสะดวกจากผู้ให้สินบนอยู่แล้ว หากตำรวจ อัยการ หรือศาลเห็นว่าผู้รับสินบนเป็นผู้ที่กระทำความผิดอย่างร้ายแรง

ดังนั้น จึงไม่จำเป็นต้องแก้ไขกฎหมายว่า ผู้ที่ให้สินบนจะไม่ต้องโทษทางอาญา แต่ให้โดนเฉพาะโทษปรับ

ในทางกลับกันหากไปแก้กฎหมายให้เป็นเช่นนี้จะเกิดปัญหาหนัก เพราะไม่ได้แก้กฎหมายเพื่อใช้กรณีเดียวแต่ใช้ในหลายกรณี เนื่องจากหากมาตรา 44 ออกมาจะเป็นการงดเว้นกฎหมายอาญา ซึ่งไม่แน่ใจว่าจะใช้กับกรณีสินบนโรลส์-รอยซ์ อย่างเดียวหรือจะออกสำหรับกรณีอื่นด้วย

หากเสนอเป็นกรณีๆ ไป ก็ต้องดูกันอีกที แต่หากเสนอว่าคนที่ให้สินบนในคดีอาญาไม่มีความผิดอาญา มีเฉพาะโทษปรับคงต้องพิจารณากันให้ดี เพราะเป็นการแก้ประมวลกฎหมายอาญา

ส่วนการลดโทษสำหรับคนให้สินบนจะแก้ปัญหาการทุจริตได้จริงหรือไม่ มองว่าจะทำให้ปัญหาการให้สินบน โดยเฉพาะผู้ที่เป็นคนให้ไม่เกิดความยำเกรงต่อกฎหมายอาญา

เพราะหากเปรียบเทียบกับจำนวนเงินหรือการหลบเลี่ยงจำนวนเงินที่จะได้กับค่าปรับถือว่าต่างกันมาก เขาจะกล้าเสี่ยงเมื่อเทียบกับประโยชน์ที่จะได้รับ แต่คนจะไม่กล้าเสี่ยงหากยังคงโทษทางอาญาอยู่

ขนาดมีโทษตามกฎหมายอาญายังมีคนให้สินบนเลย ถ้าเปลี่ยนเป็นโทษปรับเมื่อชั่งน้ำหนักกับประโยชน์ที่จะได้รับการติดสินบนก็จะหนักขึ้น เรื่องนี้จึงต้องมองให้รอบคอบ

ส่วนข้อเสนอลักษณะนี้สวนทางกับแนวทางการปราบโกงของรัฐบาลหรือไม่นั้น คิดว่ารมว.คลังคงมองประเด็นที่เป็นปัญหาปัจจุบัน และอยากนำตัวผู้ที่กระทำผิดมาลงโทษ

แต่หากจะนำประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นเฉพาะมาเหมารวมแล้วแก้ประมวลกฎหมายอาญา เกรงว่าจะได้ไม่คุ้มเสีย เพราะจะกระทบต่อกระบวนการยุติธรรมทางอาญาทั้งหมด

สมลักษณ์ จัดกระบวนพล

อดีตคณะกรรมการป.ป.ช.

การให้สินบนและรับสินบนต้องผิดกฎหมายอยู่แล้ว หากภาครัฐต้องการปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ ก็ต้องเน้นไปที่การควบคุมเจ้าหน้าที่ไม่ให้รับสินบน

ตามกฎหมายอาญาปกติ และกฎหมายป.ป.ช. มีบทบัญญัติไว้อยู่แล้วว่า สามารถกันตัวผู้ให้สินบนไว้เป็นพยาน เพียงเท่านี้น่าจะเพียงพอต่อการเอาผิดการทุจริต ไม่จำเป็นต้องทำตามข้อเสนอ ที่ให้ใช้มาตรา 44 กำหนดให้ผู้ให้สินบน สามารถจ่ายค่าปรับหรือติดทัณฑ์บนแทนได้ หากให้ข้อมูลว่าถูกเจ้าหน้าที่รัฐเรียกรับสินบน

เพราะจะเป็นไปตามที่วิพากษ์วิจารณ์กันว่า หากทำแบบนี้ก็เท่ากับทำให้มีช่องทางหรือเปิดช่องให้ทุจริตได้มากขึ้น

อีกทั้ง ไม่เห็นด้วยกับการใช้มาตรา 44 ไม่ว่าจะเป็นในกรณีใดก็ตาม เพราะอำนาจตามมาตรานี้ พอใช้บ่อยๆ มันเหมือนยาเสพติด และขัดต่อหลักนิติธรรม เมื่อใช้แล้วอาจแก้ปัญหาหนึ่งได้ แต่จะส่งผลกระทบอื่นตามมา

มาตรา 44 ควรเป็นตัวเลือกสุดท้าย สำหรับใช้ในกรณีที่จำเป็นจริงๆ ถ้าใช้ไปเรื่อยๆ เป็นระยะเวลาหลายปีติดต่อกัน กระบวน การยุติธรรมจะยิ่งเสีย

ยิ่งในกรณีสินบน มีกฎหมายปกติอยู่แล้ว ที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่ตำรวจ อัยการ ก็ดำเนินการตามนี้ ตลอดจนศาลเอง ในการพิจาณาคดีจะมีการใช้ดุลพินิจว่า คำให้การเป็นประโยชน์ต่อรูปคดีหรือไม่

การแก้ปัญหาทุจริต เรามีกฎหมายอาญามาตรา 148 และมาตรา 149 ที่มีโทษหนัก ทั้งจำคุกตลอดชีวิต และประหารชีวิต แต่ที่ปัญหาการทุจริตยังเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งที่เรามีเครื่องมือควบคุมดูแล เพราะการบังคับใช้กฎหมายที่เป็นปัญหา ต้องปรับปรุงในจุดนี้

การบังคับใช้กฎหมายต้องจริงจัง เสมอภาคกัน ห้ามละเว้น เอาผิดเฉพาะพวกเขา แล้วพวกเราไม่ทำอะไร จนกลายเป็นข้อครหาเรื่องสองมาตรฐาน

อีกหนทางหนึ่งคือ เราต้องค่อยๆ เดินออกมาจากระบอบอุปถัมภ์ ที่อยู่ในสายเลือดของคนไทย ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป คนที่มีอายุมากแล้วคงไปเปลี่ยนอะไรไม่ได้ ความหวังจึงอยู่ที่คนรุ่นใหม่ คนรุ่นเราก็ต้องเป็นตัวอย่างที่ดี มีสำนึกละอายต่อบาป

โดยเฉพาะกลุ่มคนที่มีอำนาจ ที่มีโอกาสทุจริตได้มากกว่าคนทั่วไป หากไร้สำนึกเมื่อไร มันจะเกิดขึ้นทันที

ชัยเกษม นิติสิริ

อดีต รมว.ยุติธรรม

ส่วนตัวเห็นว่าข้อเสนอดังกล่าวคงไม่สามารถแก้ไขปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นได้ และคงไม่ช่วยแก้ปัญหาอะไรได้

ไม่แน่ใจว่า รมว.คลังไปเห็นวิธีการบังคับใช้กฎหมายเรื่องดังกล่าวของประเทศไหน แต่ในฐานะที่เคยเป็นครูบาอาจารย์มาก่อน เข้าใจว่าแนวคิดนี้น่าจะมาจากประเทศสหรัฐ

โดยคอนเซ็ปต์ดังกล่าวหากกรณีผู้รับสินบนเป็นข้าราชการ จะต้องได้รับโทษมากกว่าผู้ให้สินบน ซึ่งคดีลักษณะนี้โดยส่วนใหญ่ทั้งผู้รับสินบน และผู้ให้สินบนต่างรู้กัน ช่วยกันปกปิดไม่ให้ข้อมูล ซึ่งจะทำให้ทั้งคู่หลุดรอดคดีไปได้

ฉะนั้นเมื่อมีการสอบสวนไปสักระยะหนึ่งจนพบว่าใครเป็นผู้รับสินบนและใครเป็นผู้ให้สินบน ก็จำเป็นต้องมีการจับได้ปลาตัวใหญ่สักตัว เพื่อใช้สาวไปถึงตัวผู้ร่วมกระทำผิดอื่นๆ ซึ่งที่สหรัฐนั้นอัยการจะมีอำนาจสูงมาก โดยเขาจะใช้วิธีการต่อรองคำรับสารภาพ ถ้าผู้ให้สินบนให้การเป็นประโยชน์สามารถเอาผิดผู้รับสินบนซึ่งเป็นข้าราชการมารับโทษได้ ทางการจะไม่ฟ้องผู้ให้สินบน

อย่างไรก็ตาม วิธีการดังกล่าวในบางรัฐของสหรัฐจะมีกระบวนการตรวจสอบถ่วงดุลโดยศาลจะร่วมพิจารณาด้วยถึงความเหมาะสม ขณะที่บ้านเราก็มีกระบวนการลักษณะคล้ายกัน คือกระบวนการกันเป็นพยาน แต่เป็นเรื่องอันตรายเพราะส่วนใหญ่ไม่มีใครกล้า

ดังนั้น มองว่าแนวคิดนี้ไม่น่าจะใช้ได้ผลกับบ้านเรา

การจะแก้ไขกฎหมายสักฉบับหนึ่งจำเป็นต้องศึกษาที่มาที่ไปของกฎหมายดังกล่าวอย่างละเอียดรอบคอบ ว่าทำไมประเทศนั้นๆ ถึงใช้วิธีการลักษณะดังกล่าว แล้วถ้าเอามาใช้กับประเทศเราจะทำได้จริงหรือไม่

ส่วนตัวมองว่าหากจะแก้ไขกฎหมายคงต้องแก้ทั้งระบบ ไม่อย่างนั้นคงไม่ได้ผลอะไร

อย่างไรก็ตาม หากจะมีการใช้อำนาจพิเศษ มาบังคับใช้ในลักษณะดังกล่าวกับบางคดีที่เป็นเฉพาะกิจ เฉพาะเรื่อง เช่น ปัญหาการทุจริตรับสินบนบริษัทโรลส์-รอยซ์ เป็นต้น อาจมีความเป็นไปได้ แต่เป็นเรื่องอันตรายอีกเช่นกัน เพราะจะทราบได้อย่างไรว่าผู้ที่ให้ข้อมูลนั้นพูดความจริง หากยังไม่ตรวจสอบหลักฐานและข้อมูลต่างๆ ให้ดี ที่สำคัญมองว่าจะทำให้ระบบกฎหมายเสีย เพราะกลายเป็นว่าถ้าผู้ให้สินบนออกมาเปิดเผยข้อมูล แล้วผู้ให้สินบนจะต้องหลุดคดีกันไปหมด หรือได้รับโทษน้อยกว่าผู้รับสินบนหรือ

ต้องยอมรับว่ามีกรณีที่ผู้ให้สินบนไปขอให้ข้าราชการ ซึ่งเป็นผู้รับสินบนช่วยเหลือ โดยฝ่ายผู้รับก็ยินยอมพร้อมใจ ขณะเดียวกันมีกรณีของคนที่ทำถูกขั้นตอน ถูกกฎหมายทุกอย่าง แต่ถูกข้าราชการมาข่มขู่ทำนองว่าถ้าไม่จ่ายเปอร์เซ็นต์จะหาช่องทางล้มหรือเล่นงานจนต้องยอมจ่าย

ดังนั้นในการดำเนินคดีควรเอาผิดทั้งผู้ให้สินบนและผู้รับสินบน โดยทั้งสองฝ่ายต้องมีความผิดและได้รับโทษทั้งคู่ เพราะต่างฝ่ายต่างสมประโยชน์กรณีหากไม่มีใครจับได้ไล่ทันจนกว่าจะถูกตรวจสอบและสาวมาถึงตัว

ส่วนการรับโทษจะต้องเท่ากันหรือไม่นั้น ไม่ติดใจในส่วนนี้ แต่ทั้งผู้ให้สินบนและผู้รับสินบนจะต้องได้รับโทษทั้งสองฝ่าย โดยศาลจะเป็นผู้ใช้ดุลยพินิจว่าใครควรได้รับโทษแค่ไหน มากหรือน้อยกว่ากันเพียงใด

แต่ท้ายที่สุดแล้วมองว่า หลักการของข้อเสนอ ดังกล่าวไม่ถูกต้อง