คอลัมน์ รายงานพิเศษ
จากกรณีพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกฯ และหัวหน้าคสช. ใช้อำนาจตามมาตรา 44 แต่งตั้งคณะกรรมการกำกับการจัดซื้อจัดจ้าง หรือซูเปอร์บอร์ด เพื่อดูแลการจัดซื้อจัดจ้างของหน่วยงานภาครัฐ ทั้งขั้นตอนการจัดซื้อจัดจ้าง ประกวดราคา กำหนดทีโออาร์ ในโครงการที่มีมูลค่า 5,000 ล้านบาทขึ้นไป เพื่อแก้ปัญหาทุจริตและการจ่ายสินบนใต้โต๊ะ
นักวิชาการและภาคเอกชน สะท้อนมุมมองต่อการแก้ปัญหาทุจริตด้วยกฎหมายพิเศษ ดังนี้
อนุสรณ์ ธรรมใจ
คณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ ม.รังสิต
การที่นายกฯ ใช้มาตรา 44 ตั้งคณะกรรมการกำกับการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ โดยเฉพาะการประมูลการก่อสร้างในโครงการที่มีมูลค่า 5,000 ล้านบาทขึ้นไปนั้น ต้องบอกก่อนว่าเห็นด้วยกับการเอาจริงเอาจริงในแง่การปราบปรามทุจริตคอร์รัปชั่น ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่และยืดเยื้อในสังคมไทย
แต่ไม่เห็นด้วยวิธีการใช้กฎหมายพิเศษ เป็นการลัดขั้นตอนของกระบวนการยุติธรรม
การจะแก้ปัญหาทุจริตได้อย่างยืนยาวต้องใช้วิธีในกระบวนการยุติธรรม ให้กฎหมายเป็นตัวแก้ แต่มาตรา 44 ไม่ใช่กฎหมาย แต่เป็นอำนาจของคนคนเดียวอาจขาดความรอบคอบ ขาดการกลั่นกรอง ข้อดี คืออาจจะเร็ว แก้ข้อติดขัดบางอย่างได้ ซึ่งขึ้นอยู่กับผู้นำที่ใช้ว่าเป็นคนดีมีความยุติธรรมและใช้เพื่อประโยชน์สาธารณะหรือไม่
ถ้าจะแก้ปัญหาทุจริตได้จริงๆ ต้องทำให้บ้านเมืองปกครองโดยกฎหมายโดยนิติรัฐ แต่ไม่เชื่อว่ากระบวนการยุติธรรมและการลงโทษอย่างเดียวจะแก้ปัญหาการทุจริตได้ สิ่งที่เราต้องทำคือ ลดอำนาจการผูกขาดทางการเมืองและลดอำนาจการผูกขาดทางเศรษฐกิจ เพิ่มการแข่งขันเสรี
การจะแก้ปัญหาคอร์รัปชั่นได้อย่างยั่งยืน จะต้องแก้ด้วยระบอบประชาธิปไตยแม้กระบวนการจะล้าช้ากว่าก็ตาม ไม่ใช่แก้เรื่องทางกฎหมายได้อย่างเดียว เพราะมาตรา 44 ทำให้เกิดความเสี่ยงในการเลือกปฏิบัติ ไม่มีการตรวจสอบ
อย่างไรก็ตาม การทุจริตในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างทำให้งบประมาณรั่วไหลไม่ต่ำกว่า 120,000-400,000 ล้านบาทต่อปี การจัดซื้อจัดจ้างไม่ต่ำ 60-70 เปอร์เซ็นต์ของรัฐวิสาหกิจหลายแห่งมีปัญหาเช่นนี้ และหลายกรณีไม่ปรากฏว่าเอาผิดใครได้ ทั้งกรณีซีทีเอ็กซ์ กรณีการจัดซื้ออาวุธ การรั่วไหลจากการแทรกแซงราคาสินค้าเกษตร
ปัญหาการทุจริตและติดสินบนบางส่วนเป็นปัญหาเกี่ยวเนื่องกับโครงสร้างระบบการเมือง ระบบเศรษฐกิจและสังคมที่มีปัญหา จึงต้องอาศัยการปฏิรูปเชิงโครงสร้าง และประเทศจำเป็นต้องมียุทธศาสตร์ระยะยาวและการดำเนินการบนหลักการประชาธิปไตย ซึ่งต้องเปิดกว้างให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมเพื่อแก้ปัญหา
ดังนั้น การแก้ปัญหาควรยึดหลักนิติรัฐนิติธรรม ไม่ใช้อำนาจพิเศษที่ไม่มีการตรวจสอบถ่วงดุลและอาจนำมาสู่การกลั่นแกล้งกันได้ จึงอยากให้เอากรณีสินบนโรลส์-รอยซ์ มาเป็นตัวอย่างของการปฏิรูประบบการจัดซื้อจัดจ้างในรัฐวิสาหกิจและระบบราชการให้สำเร็จเป็นรูปธรรม
ขอเสนอให้แต่งตั้งคณะกรรมการภายนอก ที่เป็นกลาง เป็นอิสระ ไม่มีส่วนได้เสีย ประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิทั้งในและต่างประเทศร่วมสอบสวนในกรณีดังกล่าวและทำความจริงให้ปรากฏแก่สาธารณชน รวมทั้งควรดำเนินการคดีทุจริตและสินบนข้ามชาติที่อยู่ในขั้นตอนของป.ป.ช ให้มีความคืบหน้าในรัฐบาลชุดนี้
สุเชาว์ มีหนองหว้า
คณบดีคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มรภ.
การใช้มาตรา 44 ตั้งคณะกรรมการกำกับดูแลการใช้งบประมาณในโครงการที่มากกว่า 5,000 ล้านบาท อันดับแรกต้องขอชื่นชมความตั้งใจของรัฐบาล ที่ให้ความสำคัญต่อการแก้ปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่น
แต่ผมยังไม่แน่ใจว่าองค์ประกอบของคณะกรรมการ จะซ้ำซ้อนกับคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ที่มีอยู่หรือไม่ เท่าที่ทราบ ป.ป.ช.ก็พยายามจะปรับโครงสร้าง
นอกจากนี้ การทำหน้าที่ของคณะกรรมการ จะมีความต่อเนื่องหรือไม่ เพราะมาจากมาตรา 44 อีกทั้งรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ก็มีบางส่วนที่กำหนดเรื่องการป้องกันการทุจริต ดังนั้น เมื่อรัฐธรรมนูญใหม่บังคับใช้ การดำรงอยู่และการดำเนินภารกิจของคณะกรรมการชุดนี้ ยังจะมีความคล่องตัวเหมือนกับสภาพบังคับที่พยายามทำให้เกิดขึ้นเพื่อแก้ปัญหาในปัจจุบันอยู่หรือไม่
รวมถึงไม่แน่ใจว่าบุคลากรจะเพียงพอครอบคลุมต่อโครงการที่จะเข้าไปดูแลด้วยหรือไม่ เพราะในหลายกระทรวงคงมีโครงการมูลค่า 5,000 ล้านบาท ผมจึงคิดว่าถ้ามีความชัดเจนในองค์ประกอบ ไม่มีความซ้ำซ้อนของบุคลากร อำนาจหน้าที่ชัดเจน และมีความต่อเนื่องจริงจัง ก็น่าจะเป็นผลดีได้ในอนาคต
ส่วนเหตุผลเพื่อแก้ปัญหาการทุจริต และการจ่ายสินบน ส่วนตัวยังไม่เห็นองค์ประกอบของคณะกรรมการว่าเป็นใครบ้าง บทบาทและอำนาจหน้าที่มีอยู่ในระดับไหน ซึ่งในปัจจุบันก็มีหน่วยงานที่ดูแลอยู่ ทั้งนี้ ผมคิดว่าการตั้งคณะกรรมการดังกล่าว ถ้ามีความชัดเจนทั้งระบบ จะไม่ส่งผลกระทบต่อการลงทุน
ในทางกลับกัน นักลงทุนอาจจะเชื่อมั่นมากขึ้น เพราะเห็นว่ามีการตรวจสอบเรื่องความโปร่งใส ซึ่งเป็นเรื่องดี แต่ถ้าไม่มีความชัดเจนเรื่องของโครงสร้าง อำนาจหน้าที่ ก็อาจส่งผลกระทบได้ระยะหนึ่ง
สำหรับข้อเสนอแนะนอกจากการใช้มาตรา 44 ในการป้องกันการทุจริต ควรให้คนภายนอกเข้าไปมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ รวมถึงการเปิดเผยรายละเอียดโครงการต่างๆ เนื่องจากที่ผ่านมาประชาชนไม่ค่อยได้รับรู้ ที่สำคัญคือการช่วยกันตรวจสอบของสื่อมวลชนด้วย
ธนวรรธน์ พลวิชัย
ผอ.ศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจ ม.หอการค้าไทย
ตามกระบวนการปกติแล้ว เมื่อมีการผลักดันโครงการขนาดใหญ่ การทำหน้าที่จะเป็นการประสานงานกันระหว่างเจ้ากระทรวง และครม. เป็นภารกิจทั่วไปของแต่ละกระทรวงที่รับผิดชอบ
คำถามคือ โครงการขนาดใหญ่เหล่านี้จะมีการติดตามความคืบหน้า ประเมินผลหรือไม่ เพราะการดำเนินโครงการขนาดใหญ่ มักมีช่องว่างในหลายด้าน ทั้งการกลั่นกรองข้อมูลรายระเอียด ติดตามความคืบหน้า โดยการรายงานของเจ้ากระทรวงไปยังครม. จะเป็นลักษณะคร่าวๆ อาจไม่ต่อเนื่อง ขณะที่ครม.มีวาระการประชุมมาก
แนวทางการใช้มาตรา 44 ตั้งซูเปอร์บอร์ดให้กำกับดูแลโครงการที่มีมูลค่า 5,000 ล้านบาทขึ้นไป จะมาช่วยอุดช่องว่างในส่วนนี้ ทำหน้าที่ประสานงานระหว่างเจ้ากระทรวงที่เกี่ยวข้องกับครม. ในแง่การติดตามข้อมูล เร่งรัดการทำงาน ตรวจตราความคืบหน้าขององค์กรว่า ติดขัดในจุดไหน ล่าช้ากว่ากำหนดหรือไม่ ซึ่งจะช่วยทำให้โครงการของรัฐมีประสิทธิภาพมากขึ้น
เบื้องต้นเห็นว่า แนวทางดังกล่าวจะก่อให้เกิดประโยชน์ใน 3 ส่วน 1.จะช่วยเร่งรัดติดตามการลงทุนการใช้จ่ายงบประมาณในโครงการขนาดใหญ่ต่างๆ ของรัฐบาลให้เป็นไปตามแผนงานที่วางไว้ เกิดการกระตุ้นเม็ดเงินการลงทุนของรัฐบาลให้เป็นไปตามเป้า ที่รัฐบาลนี้วางไว้ เศรษฐกิจควรจะต้องโต 3-4 เปอร์เซ็นต์
2.จะช่วยติดตามโครงการการจัดซื้อจัดจ้าง ทำให้โครงการมีความคืบหน้า ผ่านการประเมินผลในการทำงาน และ 3.สามารถช่วยส่งเสริมนโยบายที่เป็นประโยชน์ต่อประเทศ โดยเฉพาะการเน้นการปราบปรามทุจริตของรัฐบาล ที่ภาคประชาสังคม และภาคเอกชน หลายฝ่ายต้องการผลักดันให้มีข้อตกลงคุณธรรม
บอร์ดชุดนี้สามารถอยู่ในฐานะองค์กรกลาง เสริมสร้างการต่อต้านการคอร์รัปชั่น ให้กระบวนการตั้งแต่การประมูล จัดซื้อ จัดจ้าง การลงนามทีโออาร์ มีความโปร่งใสตรวจสอบได้
ทั้งนี้ ไม่อยากให้มองว่า แนวทางดังกล่าวหมายถึงกระบวนการตามปกติเป็นเรื่องดีหรือไม่ดี แต่อยากให้มองภาพรวมของการตั้งซูเปอร์บอร์ดชุดนี้ขึ้นมานั้น เปรียบเสมือนคณะทำงานพิเศษ ที่จะส่งผลให้งานด้านการดำเนินโครงการขนาดใหญ่มีประสิทธิภาพมากขึ้น เป็นตัวกลางช่วยรัฐบาลกำกับดูแล ในกรณีที่ ครม. มีงานเต็มมือ ช่วยเติมเต็มการทำงานในส่วนที่ยังเป็นช่องว่าง
