คอลัมน์ รายงานพิเศษ : ควรทำประชามติโรงไฟฟ้าหรือไม่

คอลัมน์ รายงานพิเศษ

หลังจาก พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) สั่งชะลอโครงการก่อสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหิน จ.กระบี่

และให้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) เริ่มต้นกระบวนการศึกษารายงานการวิเคราะห์ผลกระทบด้าน สิ่งแวดล้อม (อีไอเอ) และผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (อีเอชไอเอ) ใหม่ เน้นให้ประชาชนมีส่วนร่วมด้วย

ขณะเดียวกันมีผู้เสนอให้รัฐบาลทำประชามติเรื่องนี้ โดยอาจให้คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เป็นผู้ดำเนินการ เพราะปัจจุบันกกต.มีกฎหมายประชามติอยู่แล้ว โดยกกต.คาดจะใช้ งบประมาณ 20 ล้านบาท

มีความเห็นจากฝ่ายต่างๆ ดังนี้

บัญชา สมบูรณ์สุข

หัวหน้าภาควิชาพัฒนาการเกษตร คณะทรัพยากรธรรมชาติ ม.สงขลานครินทร์

คิดว่าควรทำประชามติว่าจะสร้าง โรงไฟฟ้าถ่านหินหรือไม่ เพราะการพัฒนาอะไรสักอย่างคือการมีส่วนร่วมของคน ในพื้นที่ ไม่ควรตั้งธงว่าจะออกมาเป็นบวกหรือลบ แต่ต้องเกิดจากที่ไม่มีธงอะไรเลย แล้วดูผลประชามติ

ซึ่งต้องมีข้อมูลเนื้อหาทั้ง 2 ด้าน ทั้งฝั่งคนต่อต้านที่มีข้อมูลที่เป็นเรื่องจริง และรัฐบาลก็มีข้อมูลแต่ไม่ใช่ชี้นำ เพื่อให้ประชามติเป็นตัวชี้ ทั้งสองฝั่งต้องเปิดใจ

ส่วนการทำประชามติควรทำเฉพาะในพื้นที่ หรือทั่วไปนั้น คิดว่าผลกระทบจริงๆ มีทั้งทางตรงและทางอ้อม จึงต้องนำคนที่ได้รับผลกระทบโดยตรงในพื้นที่ และคนที่อยู่รอบข้างมาให้มุมมองว่าสร้างแล้วได้อะไร ข้อดีข้อเสียอย่างไร

รวมทั้งให้มุมมองเชิงนโยบายด้วยว่าเป็นอย่างไร ซึ่งมีหลายระดับ ข้างบนก็มอง อีกแบบดูได้จากเวลานายกฯ พูด ขณะที่ภูมิภาคหรือท้องถิ่นก็มองอีกระดับหนึ่ง ก็ต้อง คุยกัน

ถ้ามองในเชิงพัฒนาหน้าที่ของรัฐบาลก็พยายามพัฒนาพลังงานของชาติ เพราะต่อไปโลกมีคนมากขึ้นการใช้ทรัพยากรมากขึ้น อย่างไรก็ต้องกลับมาตรงนี้ไม่วันใดก็วันหนึ่ง ตอนนี้ยังทำได้ก็ต้องคุยกัน ซึ่งหน้าที่รัฐบาลต้องทำอยู่แล้ว แต่ทำอย่างไรให้สมดุลกันระหว่างคนข้างล่างกับข้างบน

ตอนนี้กังวลอย่างเดียว คือแกนนำต้องทำประโยชน์จริงๆ โดยไม่มีอะไรแอบแฝง ต้องหนักแน่นในหลักการ มีข้อมูลที่เป็นประโยชน์จริงๆ หากเป็นแกนนำของคนในพื้นที่ปัญหาก็จบ แต่บางทีไม่ได้เป็นแกนนำของคนในพื้นที่จริงๆ

ส่วนการเสนอให้กกต.เป็นคนทำประชามตินั้น เรื่องนี้ไม่แน่ใจ แต่คนที่จะดำเนินการ ต้องเป็นคนที่สื่อได้ทั้งสองฝั่งทั้งข้างบนและข้างล้าง พูดแล้วจบ การให้กกต.ทำ จะสามารถสื่อสารกับรัฐบาล และคนข้างล่างได้หรือไม่

ดังนั้นใครจะเป็นคนทำไม่สำคัญ สำคัญที่ว่าสื่อความคิดและเป็นกลางหรือไม่ โดย เอาความจริงมาคุยไม่ต้องตั้งธง เช่นไม่ทำก็คือไม่ทำ ถ้าทำได้ก็ต้องว่ากัน แล้วค่อยทำประชามติอีกรอบ ส่วนการทุ่มงบ 20 ล้านบาท เพื่อทำประชามติจะคุ้มหรือไม่นั้น คงอยู่ที่ผลว่ามาจากสิ่งที่เป็นข้อเท็จจริงไม่มีการชี้นำอะไรทั้งสิ้น เปิดอกพูดกัน เงินเท่าไหร่ก็คุ้ม แต่หากทำแล้วมาฟาดฟันกันเอง 10 บาท 100 บาทหรือพันบาทก็ไม่คุ้ม

และหากมีการทำประชามติต้องเป็นตัวจริงไม่ใช่ตัวสำรอง หากเป็นอย่างนั้นจะทำให้รัฐเสียหายเหมือนกัน เพราะพอลงมติแล้ว กลายเป็นว่ามีอีกกลุ่มมาค้าน ดังนั้นต้องหาแกนนำตัวจริงให้ได้ สามารถควบคุมในพื้นที่ได้

และอย่าตั้งธงว่าต้องสร้างหรือไม่สร้าง มาคุยกันเพื่อดูว่าข้อมูลที่มีอยู่มีเหตุผลอย่างไร

มนูญ ศิริวรรณ

อดีตสมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ด้านพลังงาน

เรื่องพลังงานถือเป็นเรื่องทางเทคนิคพอสมควรไม่ใช่เรื่องทั่วไป ถ้าจะทำประชามติ เรื่องการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหิน จำเป็นต้องให้ความรู้กับประชาชนอย่างลึกซึ้ง ไม่ใช่แค่ไปเปิดเวทีสาธารณะแล้วประชาชนจะเข้าใจได้ เพราะพลังงานต้องมีข้อมูลหลากหลายและเชิงลึกด้วย

ดังนั้นการจะทำประชามติ ในเรื่องที่เป็นเทคนิค ที่มีความมั่นคงของประเทศ คิดว่าอาจจะไม่เหมาะสม

เพราะการทำประชามติต้องกำหนดว่า จะทำขอบเขตแค่ไหนอย่างไร ทำในชุมชนใกล้โรงไฟฟ้า หรือขยายออกไป เช่นขยายออกไป 5 กิโลเมตร หรือกว้างกว่านั้น หรือจะทำเฉพาะในจ.กระบี่ หรือเฉพาะภาคใต้ ต้องกำหนดขอบเขตให้ได้

การทำประชามติมี 2 แบบ คือเพื่อรับฟังความเห็น และเพื่อดำเนินการตามผลของการออกเสียง และก่อนที่จะทำต้องมีการให้ความรู้กับประชาชนอย่างทั่วถึง ลึกซึ้งไม่ใช่แค่ทำประชาพิจารณ์ และสัมมนา

ถ้ารัฐบาลตัดสินใจจะทำประชามติ จริงๆ ก็เป็นเรื่องที่ต้องมานั่งคุยกันว่าทำ เพื่อต้องการอะไร หากทำแค่รับฟังความเห็นก็ไม่เป็นไร แต่ไม่ใช่ทำเพื่อนำมาตัดสินใจหรือเป็นข้อผูกมัดว่าต้องดำเนินการตามนั้น

และหากให้กกต.เป็นคนดำเนินการแล้วต้องใช้งบประมาณ 20 ล้านบาทนั้น คงไม่ใช่ประเด็นใหญ่ เพราะเราเสียอย่างอื่นมากกว่า 20 ล้านบาท แค่ไปศึกษาไตรภาคี ก็ใช้งบมากกว่า 20 ล้านบาทอยู่แล้ว

อย่างไรก็ตาม แม้จะมีการทำประชามติ การต่อต้านอาจจะหนักขึ้นก็ได้ เพราะก่อนทำประชามติก็มีการแสดงความเห็นกันทุกวัน ถ้าเมื่อไรก็ตามที่มีการทำประชามติ จะยิ่งเถียงกันหนัก แบบเอาเป็นเอาตาย เหตุการณ์จะยุ่งหนักกว่าเดิม

ดังนั้นทางออกที่ดีในการแก้ปัญหานี้ ต้องเอาตามมติของคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) ที่เปิดโอกาสให้นำผลการศึกษาอีไอเอ และอีเอชไอเอ มาศึกษากันใหม่ และเปิดโอกาสให้กลุ่มที่คัดค้านได้เสนอความเห็น ถือเป็นสิ่งที่ถูกต้องอยู่แล้วก็เดินตามนั้นไป

ผลออกมาอย่างไรทุกคนต้องยอมรับ อย่าพยายามไปป่วน ปัญหาไม่หนักถ้าคนเคารพกติกา

ทุกวันนี้ที่มีปัญหาเพราะคนไม่เคารพกติกา

สุนชัย คำนูณเศรษฐ์

อดีตผู้ว่าการการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.)

ส่วนตัวไม่เห็นด้วยกับการทำประชามติกรณีนี้ เพราะเรื่องนี้มีกฎหมายรองรับ ซึ่ง ทุกอย่างควรต้องดำเนินตามกระบวนการของกฎหมายที่มีระเบียบปฏิบัติให้เป็นไปตาม ขั้นตอนที่กำหนดอยู่แล้ว และการดึง กกต. เข้ามาทำประชามติในเรื่องนี้ไม่ใช่คำตอบ เพราะเรามีขั้นตอนที่ต้องดำเนินการตามกฎหมายอยู่แล้ว ถ้าทุกฝ่ายเคารพกฎและกติกาก็ไม่มีปัญหา ซึ่งรัฐบาลเปิดรับฟังความเห็นจากทุกฝ่ายทุกประเด็น คิดเอง ทำเองไม่ได้

รัฐบาลคิดถึงผลประโยชน์ของประเทศชาติเป็นหลัก จะฟังและตัดสินจากความเห็น ของใครคนใดคนหนึ่งไม่ได้ นั่นไม่ใช่เพื่อประเทศชาติโดยแท้จริง จึงต้องมองหลายมิติประกอบกัน

การทำอีไอเอ และอีเอชไอเอ มีรายละเอียดลำดับขั้นตอนต่างๆ ไว้อยู่แล้ว แต่ที่ผ่านมาหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังไม่ได้เดินไปตามขั้นตอนอย่างสมบูรณ์ เพราะมีฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยออกมาคัดค้านก่อนที่กระบวนการจะแล้วเสร็จ

ปัจจุบันต้องยอมรับว่าประเทศไทยมีความเสี่ยงเรื่องความมั่นคงด้านพลังงาน จึงจัดทำแผนพัฒนากำลังการผลิตไฟฟ้าของประเทศ 2015 (พีดีพี 2015) ขึ้นมาเป็นแผนแม่บทในการสร้างสมดุลด้านพลังงาน ที่ต้องมีการผสมผสานใช้เชื้อเพลิงหลากหลายรูปแบบ

อย่างก๊าซธรรมชาติที่ปัจจุบันมีสัดส่วนการใช้ประมาณ 70-80% ซึ่งตั้งเป้าหมาย ลดสัดส่วนการใช้ลงและเพิ่มสัดส่วนการใช้เชื้อเพลิงประเภทอื่นให้มากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการรับซื้อไฟฟ้าจากต่างประเทศเพิ่มขึ้น 20% จากปัจจุบันอยู่ที่ 7% ถ่านหินเพิ่มเป็น 20-25% พลังงานหมุนเวียน 15-20% ในปี 2579

สะท้อนว่าเราจะพึ่งพาเชื้อเพลิงอย่างใดอย่างหนึ่ง 100% เป็นไปไม่ได้แน่นอน

อย่างไรก็ตาม หากให้มีการทำประชามติแล้วผลออกมาว่าคนอยากให้ใช้พลังงานแสงอาทิตย์ในการผลิตกระแสไฟฟ้า แต่ก็มีความเสี่ยงในเวลากลางคืน หรือความเสี่ยงกรณีเมฆฝนบดบังพลังงานแสงอาทิตย์ ซึ่งเราควบคุมไม่ได้ เป็นความจำเป็นสาเหตุหนึ่ง ที่ต้องหาใช้พลังงานแบบผสมผสาน

เราต้องเปิดหูเปิดตาเปิดใจให้กว้าง ทำความเข้าใจเรื่องความมั่นคงด้านพลังงานของ ประเทศว่าประเทศอื่นไปถึงไหนกันแล้ว อย่าง มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย กัมพูชา และเวียดนาม ก็พัฒนาตัวเองกันแล้วทั้งสิ้น

ไทยเองก็ต้องระมัดระวังในการเลือกใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัย ปลอดภัยอย่างดีที่สุด

ขอย้ำว่าเรื่องนี้ไม่มีใครดันทุรัง ไม่มีใครอยากสร้างความเสียหายให้กับประเทศชาติ ผลการทำอีไอเอและอีเอชไอเอออกมาว่าอย่างไรก็ต้องเป็นไปตามนั้น ถ้าไม่ผ่านความเห็นชอบจากคณะกรรมการสำนักนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม(สผ.) ก็คือไม่ผ่าน ถ้าผ่านก็เดินหน้าต่อ ทุกฝ่ายต้องเคารพกติกา

แต่ย้ำว่าการทำประชามติไม่ใช่ทางออกของปัญหา

อังคณา นีละไพจิตร

กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.)

ก่อนที่จะนำไปสู่การทำประชามติเกี่ยวกับการก่อสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหิน จำเป็น ที่จะต้องให้ข้อมูลที่ถูกต้องแก่ประชาชน มีการเปิดเผยข้อมูลการทำรายงานอีไอเอ อีเอชไอเอ และผล กระทบต่างๆ รวมทั้งการให้ข้อมูลหรือการปฏิบัติต่อชาวบ้าน

ทั้งหน่วยงานรัฐหรือหน่วยงานต่างๆ ต้องระมัดระวังผลกระทบที่อาจทำให้ประชาชนที่เคยอยู่ด้วยกันทะเลาะกันได้ ตรงนี้เป็นเรื่องที่สำคัญมาก

และสิ่งสำคัญอีกเรื่องหนึ่งคือต้อง ให้สิทธิแก่ชาวบ้าน หากชาวบ้านต้องการจัดเวทีที่จะเชิญนักวิชาการหรือผู้เชี่ยวชาญมาให้ข้อมูลและความรู้เกี่ยวกับการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินก็จำเป็นต้องเปิดโอกาสให้หน่วยงานอื่นๆ เข้าไปให้ความรู้แก่ประชาชนด้วย

ไม่ใช่แค่เพียงให้ชาวบ้านรับฟังข้อมูลจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย(กฟผ.) เพียงฝ่ายเดียว ดังนั้นเรื่องนี้ต้องมีการศึกษาให้รอบด้านและควรให้ข้อมูลที่ถูกต้อง แก่ประชาชน

ส่วนตัวเห็นว่าไม่มีความจำเป็นต้องทำประชามติ เพราะการออกเสียงประชามติเป็นแค่การออกเสียงว่าจะเอาหรือไม่เอา เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย แต่บางเรื่องมันต้องไปมากกว่านั้น เห็นด้วยเพราะอะไร ไม่เห็นด้วยเพราะอะไร หรือเห็นด้วย แต่ต้องมีข้อจำกัดแบบนั้นแบบนี้ หรือไม่เห็นด้วย แต่ต้องมีเหตุผลหรือมีข้อเสนอแนะมากกว่านี้

สิ่งสำคัญคือต้องมีการรับฟังจากชาวบ้านอย่างรอบด้านเพื่อให้ผลสุดท้ายออกมาแล้วเป็นที่ยอมรับร่วมกันซึ่งจะเป็นประโยชน์มากกว่า

การทำประชามติคือเยสหรือโน แต่ไม่ได้บอกว่าถ้าเอาแต่ต้องเป็นแบบนี้ได้หรือไม่ ไม่ใช่ว่าเอาแล้วจะทำอะไรก็ได้ บางครั้งคนเราไม่ได้มีความเห็นเยสหรือโนแบบทั้งร้อยเปอร์เซ็นต์ คือแม้จะเห็นด้วยแต่ต้องมีข้อระมัดระวังแบบนั้นแบบนี้ด้วย

ฉะนั้นการถามคำถามประชามติแค่เอาหรือไม่เอามันไม่เพียงพอสำหรับกรณี การก่อสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหิน

และที่สำคัญหากผลการทำประชามติออกมาอาจจะทำให้เกิดการแบ่งแยกอย่างชัดเจนว่าใครเอาหรือไม่เอา ซึ่งไม่เป็นผลดีต่อการอยู่ร่วมกันเลย

ทางออกสำหรับการแก้ไขปัญหาการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหิน อยากให้รัฐบาล ยึดแนวทางเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน ซึ่งเป้าหมายการพัฒนามีจำนวนมาก 20 กว่าเป้าหมาย

ทุกเรื่องของการพัฒนาต้องคำนึงถึงสิทธิของประชาชนที่อาจได้รับผลกระทบต่อ สิ่งแวดล้อม มลพิษ สุขภาพ

ดังนั้น รัฐบาลต้องเคารพต่อสิทธิมนุษยชนของประชาชนด้วย