คอลัมน์ รายงานพิเศษ : วิเคราะห์ทางออกศึกธรรมกาย

คอลัมน์ รายงานพิเศษ

หลังจากเมื่อวันที่ 15 ก.พ. พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคณะรักษาความสงบ แห่งชาติ (คสช.) ใช้มาตรา 44 กําหนดให้วัดพระธรรมกาย ตลอดจนพื้นที่โดยรอบวัดพระธรรมกาย จ.ปทุมธานี เป็นพื้นที่ควบคุม เพื่อเปิดทางเจ้าหน้าที่บุกจับพระธัมมชโย ซึ่งถูกดำเนินคดีหลายข้อหา

จากนั้นเกิดการเผชิญหน้าระหว่างเจ้าหน้าที่กับพระและ ชาวบ้านมาอย่างต่อเนื่อง กระทั่งล่าสุด นายอนวัช ธนเจริญณัฐ อายุ 64 ปี ได้ผูกคอตายบนเสาวิทยุ เนื่องจากเรียกร้องให้ยกเลิกมาตรา 44 คุมวัดพระธรรมกายไม่เป็นผลสำเร็จ

สมชาย สุรชาตรี

อดีตโฆษกสำนักงาน พระพุทธศาสนาแห่งชาติ

เหตุการณ์เผชิญหน้าระหว่างเจ้าหน้าที่ รัฐกับวัดพระธรรมกาย จนทำให้ มีคนผูกคอตาย เพื่อเรียกร้องให้ยกเลิกมาตรา 44 ในพื้นที่ วัด เป็นเรื่องที่ไม่น่าเกิดขึ้น

แต่ด้วยผู้ที่นับถือคงจะเดือดร้อน มองว่าถูกกดดัน จนไม่สามารถหาทางออกได้ สุดท้ายจึงกระทำอัตวินิบาต เป็นเรื่องที่รัฐบาลต้องหาทางจัดการให้ดี มิเช่นนั้นอาจจะมีผู้ก่อเหตุรายอื่นเพิ่มขึ้น

สาเหตุสำคัญมาจากการใช้มาตรา 44 ซึ่งในความเป็นจริง รัฐบาลไม่จำเป็นต้องทำถึงขนาดนั้น สามารถใช้กฎหมายตามปกติดำเนินการ ได้เช่นเดียวกัน สถานการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้เรื่องราวลุกลามบานปลาย จนกลายเป็นมีมวลชนเข้ามากดดันเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ รวมทั้งยังกระทบไปถึงชาวบ้านที่อยู่รอบวัดได้รับความเดือดร้อนไปด้วย

ส่วนกรณีพระธัมมชโย ซึ่งศาลอาญาอนุมัติหมายค้น เพื่อทำการจับกุม เป็นเรื่องที่เจ้าหน้าที่พึงกระทำไปตามหน้าที่

ถ้ามอบตัว เรื่องราวจะดำเนินการไปตามกระบวนการยุติธรรม แต่ขณะนี้เชื่อได้ว่าพระธัมมชโยคงไม่ยอมมอบตัวและไม่อยู่ในวัด เป็นเรื่องที่เจ้าหน้าที่ต้องดำเนินการค้นหาควบคุมตัวมาดำเนินคดี

เชื่อว่าเรื่องราวที่เกิดขึ้นจนถึงขั้นมีคนผูกคอตายเป็นสิ่งที่แม้กระทั่ง พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ไม่ต้องการให้เกิดขึ้น เพียงแต่รัฐและเจ้าหน้าที่ดีเอสไอดำเนินการมาถึงขั้นนี้แล้วจะให้ถอยหลังกลับไปคงกลัวจะเสียหน้า จึงต้องพยายามค้นหาตัวพระธัมมชโยต่อไป ด้วยเชื่อว่าภายในวัดยังอาจมีพื้นที่หลบซ่อนที่พ้นหูตาของเจ้าหน้าที่

แต่จะให้เรื่องนี้จบลงง่ายๆ คงไม่สามารถทำได้ จนกว่าจะหาทางลง ให้เรื่องนี้จบลงอย่างบริบูรณ์ โดยทุกฝ่ายไม่เสียหน้า

เชื่อว่าสุดท้ายทุกอย่างย่อมมีทางออกเสมอ เพียงแต่ทั้งรัฐบาลและฝ่ายสนับสนุนวัดพระธรรมกายต้องยอมถอยกันคนละก้าว หาทางออก ที่ดี ซึ่งเรื่องนี้พูดง่าย แต่ทำได้ยากมาก

สุรพศ ทวีศักดิ์

มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต ศูนย์หัวหิน

ความขัดแย้งระหว่างรัฐบาลกับวัดพระธรรมกายเป็นไปในลักษณะไม่มีใครยอมใคร มองว่าในสถานการณ์ระยะยาวจะแย่ลงเรื่อยๆ มวลชนธรรมกายใช้ศรัทธา ส่วนรัฐบาลใช้อำนาจทั้งทางกำลังพลและกฎหมาย โดยเฉพาะมาตรา 44

สภาวะดังกล่าวเป็นความกดดัน ยิ่งยืดเยื้อยาวนานก็ยิ่งเสี่ยงมีความรุนแรง เกิดการ กระทบกระทั่งกัน

มวลชนธรรมกายมีความ เครียดจากการถูกตัดอินเตอร์เน็ตและโทรศัพท์ในพื้นที่ ส่วน พระสงฆ์ที่อยู่ด้านในอาจเริ่ม ถูกตัดความสะดวกสบาย โดยเฉพาะอาหารและน้ำดื่ม

ขณะที่นอกจากรัฐบาลจะมีกฎหมายในมือ ยังมีคน ในสังคมที่ไม่ชอบธรรมกายส่วนหนึ่งเชียร์ให้ปราบปรามด้วย

ถามว่ารัฐบาลควบคุมเหตุการณ์ได้หรือไม่ ก็ไม่ถือว่าคุมได้ เพราะยังมีการต่อต้านอยู่ ขณะเดียวกันคำถามคือรัฐบาลไม่มีความชอบธรรมในการใช้กฎหมายมาตรา 44 ตั้งแต่แรกอยู่แล้ว

เพราะมองด้วยจุดยืนหลักสิทธิมนุษยชน ต้องถือว่าการใช้มาตรา 44 และกำลังพลหลายพันนายไม่ชอบธรรม รัฐบาลไม่เคารพเสรีภาพทางศาสนาของประชาชน

แต่ถ้ามองด้วยมุมการต่อสู้อย่างเดียว ฝ่ายรัฐบาลชนะอยู่แล้ว เพราะมีทั้งอำนาจ มีกำลัง และมีอาวุธ

ส่วนธรรมกายก็อ้างได้ว่ารัฐบาลเอามาตรา 44 มาใช้ไม่ได้ เพราะรู้สึกว่ากำลังถูกเล่นงานทางการเมือง

ความขัดแย้งที่เห็นไม่ใช่เรื่องคดีความเพียวๆ มีการอิงการเมือง ซึ่งเริ่มตั้งแต่คนที่เชียร์รัฐบาลให้มีการปฏิรูปพุทธศาสนา จนกระทั่งมีการแต่งตั้งสมเด็จพระสังฆราช

ทำให้ฝ่ายธรรมกายรู้สึกว่ามีสัญญาณบางอย่างที่ ผู้มีอำนาจต้องการจัดการ เพราะกระบวนการยุติธรรม ที่ผ่านมา ถ้าเป็นคดีของฝ่ายเดียวกับรัฐบาล ทุกคดี รอดหมด ซึ่งรัฐบาลอธิบายไม่ได้ด้วยว่าทำไม

ทั้งกรณีทุจริตอุทยานราชภักดิ์ กรณีพล.อ.ปรีชา จันทร์โอชา ทำให้เกิดข้อเปรียบเทียบว่าทำไมฝ่ายธรรมกาย ถึงถูกเล่นงานหนัก แม้ตัวเอง ก็มีปัญหาในเรื่องทุจริตเช่นเดียวกัน

ที่บอกว่าความขัดแย้งมีโอกาสยืดเยื้อยาวนาน ไม่ใช่เพราะรัฐบาลมีกฎหมายในมือแล้วต้องบังคับใช้เนื่องจากกลัวเสียหน้าเท่านั้น

แต่เอาเข้าจริงคือรัฐบาล ไม่แคร์ เมื่อรัฐบาลมีธงว่าจะดำเนินยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี แปลว่ารัฐบาลอยากอยู่ยาวใช่หรือไม่ เมื่อเป็นเช่นนี้ก็ต้องขจัดทุกคนที่เป็นปรปักษ์

ที่สำคัญธรรมกายมีมวลชนมหาศาล รัฐบาลก็ต้องเร่งขจัด แต่คำถามคือทำเช่นนี้แล้วจะไปสู่ความปรองดอง ได้อย่างไร

พูดง่ายๆ ว่า กรณีธรรมกายต้องไม่เสียของ แบบที่ ผู้มีอำนาจบางคนเคยพูดว่ารัฐประหารครั้งล่าสุดต้องไม่เสียของ การปราบธรรมกายก็เป็นไปในทางเดียวกัน

คำถามว่าถ้าพระธัมมชโยมอบตัวแล้วจะคลี่คลาย หรือไม่ คิดว่าไม่ เพราะเมื่อกระบวนการยุติธรรมไม่มี อยู่จริง ฝ่ายธรรมกายก็จะไม่ยอม และรัฐบาลอาจไม่ให้ประกันตัว

เป้าหมายของรัฐบาลตอนนี้ไม่ใช่จับตัวพระธัมมชโยแล้ว แต่ต้องการขจัดฝ่ายที่เป็นศัตรูทางการเมืองต่างหาก แบบที่รัฐบาลพรรคคอมมิวนิสต์จีนเคยปราบปรามพระลัทธิฝ่าหลุนกง ทั้งที่ไม่มีความจำเป็น แต่เพราะรัฐบาลจีนกลัวว่าจะเกิดการต่อต้านในอนาคต

ความขัดแย้งครั้งนี้สะท้อนว่า ที่รัฐบาลพูดเรื่องปรองดอง เรื่องปฏิรูป ไม่เป็นความจริง

ที่น่ากังวลที่สุดคือ คนที่เชียร์รัฐประหารจะชอบรัฐบาลเพราะมีการประนีประนอมในกรณีโรงไฟฟ้าถ่านหิน แต่กลับเชียร์ให้ปราบธรรมกายให้เด็ดขาด

ซึ่งจะเป็นบรรทัดฐานใหม่กับสังคมไทย เป็นสังคมเสพติดเผด็จการ

สมฤทธิ์ ลือชัย

นักวิชาการอิสระ ผู้เชี่ยวชาญด้านพุทธศาสนาและประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

เรื่องที่มีคนฆ่าตัวตาย ไม่มีใครอยากให้เกิดขึ้น เราควรจะช่วยกันป้องกันเพื่อไม่ให้เกิดการเสียชีวิต

หากพระธัมมชโยออกมามอบตัวไม่มีทางที่เรื่องจะจบ ปัญหามันลึก มีความซับซ้อน กว่านั้น ถ้ามันง่ายอย่างนั้นก็คงทำไปแล้ว พระธัมมชโยอาจจะมีคดีมีเรื่องราวทางศาลอะไรอยู่ ก็ต้องว่ากันไป แต่ประเด็นตอนนี้มันเกินตัวของพระธัมมชโยไปแล้ว

การเข้าไปค้นวัดพระธรรมกายเพื่ออะไร เป็นประเด็นที่ควรติดตามกันต่อไป ว่ารัฐกำลังละเมิดสิ่งที่เรียกว่าสิทธิในความเชื่อของมนุษย์มากกว่า มันไม่ได้ง่ายเหมือนที่เราคิดว่าพระธัมมชโยมอบตัวแล้วมันจะจบ

ที่จริงรัฐบาลไม่มีสิทธิหรืออำนาจที่ต้องมารักษาอะไร เพราะเป็นรัฐบาลที่ไม่ถูกต้อง จะมาอ้างสิทธิในเรื่องการเป็นรัฐบาลได้อย่างไร ความชอบธรรมในการเข้ามาจัดการแก้ไขปัญหาบ้านเมืองเขาไม่มี อันนั้นเป็นเรื่องใหญ่มาก ฉะนั้นการจะถอยหรือไม่ถอยไม่ใช่ประเด็น

ประเด็นคือ รัฐบาลไม่มีสิทธิที่จะเข้ามาสู่การเมืองและควรออกไปจากการเมืองไทย ปล่อยให้การเมืองเป็นหน้าที่ของประชาชนเป็นคนตัดสิน พูดง่ายๆ คือเอาประชาธิปไตยคืนมา

ส่วนเรื่องการยกเลิกมาตรา 44 ไม่ใช่เฉพาะ มาตรานี้ แต่รวมถึงกฎหมายที่ไม่เป็นธรรม ตราบใดที่รัฐบาลยังอยู่ก็ต้องอาศัยกฎหมายเป็นเครื่องมือไม่ว่าจะเป็นมาตรา 44 หรืออะไรก็ตาม ที่ยังเป็นอำนาจพิเศษให้แก่รัฐบาลซึ่งไม่ถูกต้อง มันเข้าไม่ได้กับโลกสมัยใหม่ที่ก้าวหน้าและคำนึงถึงเรื่องสิทธิมนุษยชน เสรีภาพของประชาชน ซึ่งมันขัดกันหมดเลย

สำหรับการประเมินสถานการณ์ปัญหาวัดพระธรรมกายไม่สามารถบอกได้ ถ้าให้เดา คงจบด้วยการเข้าไปยึดวัด

แต่ประเด็นคือยึดแล้วยังไง ต่อให้เรื่องพระธัมมชโยจบลงแบบทักษิณ ชินวัตร แต่ก็ไม่สามารถไปทำลายความเชื่อของศาสนิกชนที่เป็นลูกศิษย์ของธรรมกายได้

ต่อให้พระธัมมชโยหรือวัดพระธรรมกายทำผิดจริง ก็ต้องนำเข้าสู่กระบวนการที่เป็นธรรม

ทางออกที่ดีที่สุดคือ ต้องให้ความเป็นธรรมแก่พระธัมมชโยและวัดพระธรรมกาย

พระมหาไพรวัลย์ วรวณฺโณ

วัดสร้อยทอง

ความกังวลที่จะเกิดเหตุการณ์ฆ่าตัวตายซ้ำเหมือนกรณีนายอนวัชนั้น เปอร์เซ็นต์ที่จะเกิดอีกมีแน่ เพราะคนที่ศรัทธาวัดพระธรรมกายมีหลากหลาย

เรื่องนี้จะไม่เกิดขึ้นอีกได้ หากพระวัดธรรมกายต้องออกมาเตือนสติคนที่ศรัทธา ว่าการทำอัตวินิบาตกรรมไม่ใช่แนวทาง คำสอนของวัด

แต่เชื่อว่าสถานการณ์วัดพระธรรมกายจะบานปลายอย่างแน่นอน ด้วยท่าทีของ นายกฯ และเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงาน ที่ยืนยันว่าจะไม่ยกเลิกมาตรา 44 ถ้ายังไม่สามารถจัดการกับวัดพระธรรมกายได้

ทำให้การดำเนินการครั้งนี้จะยืดเยื้อ และต้องมีบทสรุป คือต้องจบ ซึ่งถ้าไม่ใช้กำลังคงจะทำให้เรื่องนี้จบได้ยาก เพราะไม่มีทางอื่นเลยที่จะเข้าไปข้างในวัดได้

แต่หากมองอีกทาง การเปลี่ยนตัว ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนา แห่งชาติมาเป็นคนของดีเอสไอ อาจจะเป็นยุทธวิธีใหม่ ที่รัฐบาลต้องการเดินเกมด้วยการให้คนของดีเอสไอพยายามหาช่องทางให้คณะสงฆ์ออกมาเคลื่อนไหวแสดงพลังอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่อาจนำไปสู่การเจรจา หรือลงมติอะไรสักอย่างเพื่อทำให้เรื่องนี้ได้รับการแก้ไขโดยไม่ใช้กำลัง

ส่วนกรณีพระธัมมชโยคงเป็นไปไม่ได้ ที่จะมอบตัว เพราะถ้าออกมาเรื่องคงจบไปนานแล้ว และพระธัมมชโยจะอยู่ที่วัดอยู่หรือไม่ หรือหนีไปอยู่ต่างประเทศ เป็นสิ่งที่ ทางวัดต้องให้ความชัดเจน เพื่อที่จะทำให้การปิดล้อมวัดหมดเงื่อนไขลง

แต่ขณะนี้รัฐบาลถอยไม่ได้แล้ว เมื่อประกาศใช้มาตรา 44 แล้วก็ต้องเดินหน้าจนจบ เพราะถ้าถอยจะถูกแรงเสียดทานจากสังคม รวมทั้งผู้คนที่สนับสนุนให้จัดการกับวัดพระธรรมกาย ฉะนั้นรัฐบาลต้องจัดการเรื่องนี้ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลควรยกเลิกการใช้มาตรา 44 จัดการปัญหานี้ เพราะเป็นกฎหมายที่ให้อำนาจมากเกินไป และไม่ต้องรับผิดชอบกับสิ่งที่กระทำ ทั้งการอายัด ตรวจค้น ยึด ซึ่งหากกระบวนการเหล่านั้นมีความผิดพลาด ผู้ที่ได้รับความเดือดร้อนก็ไม่อาจดำเนินคดีกับเจ้าหน้าที่ได้

การใช้กฎหมายตามปกติ หรือการใช้พ.ร.ก.ฉุกเฉิน อาจจะช่วยจัดการได้

สำหรับทางออกของเรื่องนี้ อาตมาชอบคำว่า ขันติของรัฐ คือสันติของประชาชน คือถ้ารัฐจะใช้อำนาจต้องใช้ด้วยความอดทน สุขุม คัมภีรภาพ หลีกเลี่ยงการใช้ความรุนแรง และปรับวิธีการดำเนินการเพื่อนำไปสู่การเจรจา เพื่อลดเงื่อนไขที่นำไปสู่การเผชิญหน้า

ส่วนวัดพระธรรมกายต้องแสดงความโปร่งใสออกมา เห็นได้ว่าที่ผ่านมามีหลายเรื่องที่ทำแบบมีลับลมคมใน สิ่งที่ต้องทำคือระบุให้แน่ชัดว่าพระธัมมชโยอยู่ในวัดหรือไม่ ถ้าไม่อยู่ก็ให้ค้นเพื่อแสดงความบริสุทธิ์ใจ เรื่องจะได้จบ

และทำให้ประชาชนทั้งที่เป็นลูกศิษย์ และ ผู้คนที่อาศัยอยู่รอบวัด พ่อค้า แม่ค้า ไม่ต้องได้รับความเดือดร้อนจากปัญหานี้อีกต่อไป