คอลัมน์ รายงานพิเศษ
รัฐบาลออกระเบียบให้หน่วยงานรัฐสร้างความรับรู้ความเข้าใจแก่ประชาชนอย่างเข้มข้น
ระยะแรกตั้งกลุ่มไลน์ 3 กลุ่ม คือห้อง ID Chat เป็นห้องคณะทำงาน ซึ่งพล.ท.สรรเสริญ แก้วกำเนิด โฆษกประจำสำนักนายกฯ และรักษาการอธิบดีกรมประชาสัมพันธ์ จะติดตามสถานการณ์แต่ละวันจากทุกสื่อ เพื่อกำหนดว่าประเด็นใดควรชี้แจงหรือตอบโต้ และหน่วยงานใดเกี่ยวข้อง
จากนั้นเวลา 10.30 น. คณะทำงานจะส่งประเด็นต่อไปยังห้อง IA Chat ให้ส่วนราชการที่เกี่ยวข้องรับไปชี้แจงทันที สุดท้ายเป็นห้อง IR Chat ที่ให้ผู้แทนส่วนราชการ รายงานผลการชี้แจงประเด็นสำคัญทางไลน์ และส่งหลักฐานเพิ่มเติมทางอีเมล์ [email protected] ภายใน 2 วันหลังจากชี้แจง
นันทนา นันทวโรภาส
คณบดีวิทยาลัยสื่อสารการเมือง ม.เกริกฯ
ลักษณะอย่างนี้ จะทำให้เกิดการรวมศูนย์ข้อมูล เพื่อให้ค่อนไปในทางเดียวกัน ส่วนราชการจากทุกกระทรวง จะต้องถ่ายข้อมูลไปยังกรมประชาสัมพันธ์ เพื่อนำไปสู่การรายงานข้อมูล ที่เหลือเพียงช่องทางเดียว
แน่นอนวิธีการแบบนี้ จะทำให้การนำเสนอข้อมูลข่าวสารของรัฐบาล ภายใต้การดำเนินการของกรมประชา สัมพันธ์มีเอกภาพ เนื้อหารายละเอียดต่างๆ ที่จะได้เห็น คงสอดคล้องต่อนโยบายและแผนของรัฐบาลอย่างแน่นอน อาจดูเหมือนดี
ขณะเดียวกัน ส่วนราชการต่างๆ ต้องถูกละเมิดเสรีภาพในการชี้แจงข่าวสารที่หน่วยงานแต่ละหน่วยพึงมี ข่าวที่กรมประชาสัมพันธ์นำเสนอด้วยวิธีการแบบนี้ จะขาดความหลากหลายของข้อมูล ไม่เป็นไปตามธรรมชาติจากข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น
ผู้ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุดคือประชาชน ที่ต้องรับข่าวสารจากทางราชการ ผ่านกรมประชาสัมพันธ์ช่องทางเดียว ซึ่งอาจเกิดการจัดทำข้อมูล คัดกรองส่วนที่แย้งต่อแนวทางของรัฐบาลทิ้งไป จนเหลือแต่ข่าวที่สอดรับต่อการบริหารราชการแผ่นดินของรัฐบาลอย่างเดียว แต่ข้อเท็จจริงไม่อาจเป็นแบบนั้น
กระบวนการที่รักษาการอธิบดีกรมประชาสัมพันธ์นำมา ใช้นี้ อาจเรียกได้ว่าเป็นปฏิบัติการข่าวสาร หรือไอโอ เพื่อใช้ในการควบคุมข้อมูล
ซึ่งโดยปกติแล้วกองทัพนิยมใช้การปฏิบัติการนี้ควบคู่ไปกับปฏิบัติการทางการทหาร ในสภาวะไม่ปกติ ยามศึกสงคราม เพื่อความมั่นคงของชาติเป็นสำคัญ ด้วยการรวมศูนย์ข้อมูลให้มาอยู่ในท่อเดียว เพื่อการรักษาความลับของข้อมูล และให้ข่าวสารที่จำเป็นเท่านั้น
ทว่าการบริหารประเทศ ในระบอบประชาธิปไตยมีความแตกต่างไปอย่างสิ้นเชิง ผู้รับสารที่หมายถึงประชาชนทุกคนย่อมมีสิทธิเสรีภาพในการรับรู้ข้อมูลอย่างกว้างขวางตามธรรมชาติของข้อมูลที่เกิดขึ้น
ในแวดวงการบริหารราชการแผ่นดิน แต่ละส่วนราชการก็เช่นเดียวกัน ข้อมูลจากแต่ละกระทรวง ย่อมมีความหลากหลาย ไม่เหมือนกัน ประชาชนก็ย่อมมีสิทธิรับรู้อย่างรอบด้าน ไม่ใช่รับรู้ผ่านการนำเสนอช่องทางเดียวแบบนี้
ผลของมาตรการดังกล่าว จะทำให้ภาพลักษณ์ของรัฐบาลดูดี แต่จะเป็นอันตรายอย่างยิ่งแก่ประชาชนที่ไม่ได้รับข้อมูลตามธรรมชาติ อันเกิดจากการจัดสรรคัดกรองข้อมูลก่อนนำเสนอ
ส่วนในระดับสากลเอง อาจเกิดการตั้งคำถามต่อประเทศไทยมาก เพราะได้ชี้แจงต่อประชาคมโลกว่า เราเป็นประชาธิปไตย
แต่การกระทำต่อข้อมูลข่าวสารนี้สวนทางกันอย่างสิ้นเชิง
พัฒนะ เรือนใจดี
คณะนิติศาสตร์ ม.รามคำแหง
ต้องเข้าใจก่อนว่าในการนำเสนอข่าวสารของสื่อมวลชนแต่ละแขนง ไม่ว่าจะเป็นหนังสือพิมพ์ โทรทัศน์หรือแม้แต่วิทยุ เมื่อนำเสนอข่าวสารในเรื่องต่างๆ ออกไปแล้ว เกิดประเด็นที่จะต้องมีการตรวจสอบหรือนำเสนอข่าวอย่างต่อเนื่อง
ส่วนตัวมองว่าสื่อแต่ละแขนงนั้นๆ สามารถตรวจสอบข้อมูลข่าวสารและข้อเท็จจริงในเรื่องนั้นๆ ผ่านแหล่งข่าวของตัวเอง หรือหน่วยงานต้นสังกัดที่เกี่ยวข้องได้อยู่แล้ว
โดยปกติทุกกระทรวง ทบวง กรม จะมีโฆษกประจำหน่วย ซึ่งจะมีหน้าที่โดยตรงในการชี้แจง ตอบคำถามหรือข้อสงสัย หรือประเด็นข่าวดังกล่าวนั้น จะต้องให้ระดับผู้ใหญ่ในสังกัดหรือหน่วยงานนั้นๆ เป็นผู้ตอบตำถามได้เพียงคนเดียว
จึงไม่เห็นถึงความจำเป็นที่กองโฆษกรัฐบาลจะต้องตั้งกลุ่มไลน์ขึ้นมาในหลายระดับ เพื่อกำหนดประเด็นตอบโต้ หรือต้องรวมศูนย์ข่าวมาไว้อยู่ในที่เดียวกัน นอกเสียจากว่าข่าวที่มีการนำเสนอออกมานั้นมีความไม่ถูกต้องเหมาะสม ทางกองโฆษกรัฐบาลหรือสำนักนายกฯ ก็อาจต้องเข้าไปกำชับหน่วยงานตามสายบังคับบัญชา
การจะสั่งงานผ่านทางไลน์ถือเป็นวิธีการหนึ่ง สุดแล้วแต่ความต้องการของผู้บริหาร แต่ในทางปฏิบัติจะถือว่าไม่เป็นทางการ คล้ายกับการยกหูโทรศัพท์สั่งการ ซึ่งต่างจากในส่วนของเอกสารทางราชการซึ่งจะเป็นทางการและมีความชัดเจนมากกว่า เช่น มีเลขรับหนังสือ ส่งถึงใคร เป็นต้น
หรือบางทีเจ้าหน้าที่อาจเผลอหรือพลาดพลั้งในการอ่านไลน์ ก็จะยิ่งทำให้การรับรับรู้ข่าวสารของประชาชนล่าช้าไปอีกหรือไม่
มองว่าสื่อสารมวลชนสามารถตรวจสอบและนำเสนอข่าวสารได้เร็วกว่า แต่หากจะมองในมุมที่รัฐบาลต้องการขันนอตการทำงานของเจ้าหน้าที่ เห็นว่าเมื่อปัญหาเกิดขึ้นไปแล้ว อาจจะไม่เกิดประโยชน์เท่าที่ควร และยังเป็นการแก้ปัญหาที่ไม่ตรงจุดด้วย
ที่ผ่านมาการประชาสัมพันธ์ข่าวสาร โครงการหรืองานตามนโยบายต่างๆ ของรัฐบาล มักเป็นการสื่อสารทางเดียวว่ารัฐบาลจะทำอะไร
แต่เมื่อเกิดคำถามว่าทำแล้วได้อะไร หรือจะเกิดผลกระทบหรือไม่ อย่างที่เกิดขึ้นกับโครงการก่อสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหิน ที่มีปัญหาช่วงที่ผ่านมา รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก็ยังตอบข้อสงสัยไม่ครอบคลุมในทุกประเด็น
ดังนั้นรัฐบาลจำเป็นต้องสร้างกลไก ดึงการ มีส่วมร่วมจากสื่อมวลชนเข้ามาเพื่อช่วยนำเสนอ รวมทั้งการสร้างช่องทางชี้แจง ตอบข้อสงสัยหรือข้อสังเกตต่างๆ
เพื่อทำให้การสร้างการรับรู้ของภาคประชาสังคมหรือภาคประชาชนมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
ทศพล ทรรศนกุลพันธ์
คณะนิติศาสตร์ ม.เชียงใหม่
การใช้ไลน์ในการสื่อสารกับข้าราชการเพื่อชี้แจงสร้างความรับรู้และความเข้าใจกับประชาชน ในประเด็นต่างๆ มองว่าเป็นคำตอบในตัวเอง คือสะท้อนให้เห็นว่าที่ผ่านมาการทำงานหรือชี้แจงเรื่องต่างๆ ต่อสังคมไม่มีประสิทธิภาพ
การใช้ไลน์ไม่น่าจะมีผลต่อการสั่งงานข้าราชการเพราะเมื่อเปิดอ่านแล้วจะไม่ทำตามหรือเลี่ยงโดยการไม่เปิดอ่าน เพราะเกรงว่าจะถูกสั่งงานก็สามารถทำได้โดยที่ตรวจสอบได้ยาก
ถ้าบอกว่าเพื่อสะดวกและสามารถทำได้เร็ว แต่ต้องอย่าลืมว่าการใช้ไลน์ในคนรุ่นใหม่บางคนไม่ใช้หรือใช้เฉพาะกลุ่มหรือในกลุ่มวัยเดียวกัน
สิ่งที่รัฐต้องการชี้แจงคาดเดาได้ยากว่าต้องการสื่อสารอะไรไปถึงประชาชน ไม่รู้ว่าต้องการสื่อสารทำความเข้าใจหรือต้องการจะควบคุมเนื้อหา โดยส่งต่อให้ข้าราชการรับข้อมูลก่อนที่จะนำไปชี้แจงถึงประชาชน แต่ยังไม่ทราบว่ากลุ่มเป้าหมายที่ต้องการจะชี้แจงคือกลุ่มใด
ดังนั้นถ้าจะใช้การสื่อสารผ่านไลน์เพื่อควบคุมข้อมูลที่จะไปถึงประชาชนเป็นสิ่งที่ต้องระวัง เพราะการส่งข้อมูลสื่อสารกันทางไลน์ไม่มีความเป็นส่วนตัว
ข้อมูลที่ส่งไปอาจไม่เป็นความลับและเมื่อถูกแชร์ต่อๆ ไป ผู้ที่ได้รับสามารถดัดแปลงแก้ไขได้ระหว่างทาง จึงอาจมีความคลาดเคลื่อนได้กว่าที่จะไปถึงประชาชน และสิ่งที่ต้องการสื่อสารอาจไม่เป็นไปตามจุดประสงค์ ซึ่งต่างจากวิธีการส่งแบบเป็นเอกสาร เช่น รูปแบบพีดีเอฟ ที่ห้ามมีการแก้ไขดัดแปลงภาพและข้อความ
นอกจากนั้นอาจจะทำให้เกิดความหวาดระแวงได้ว่าจะถูกสอดส่องจากรัฐอยู่ตลอดเวลาหรือไม่
เห็นว่าก่อนหน้านั้นมีช่องทางที่ภาครัฐประชาสัมพันธ์ว่าจะทำ คือการให้บริการและชี้แจงข้อมูลข่าวสารผ่านทางระบบอิเล็กทรอนิกส์ภาครัฐ (e-goverment) มีการเตรียมเรื่องงบประมาณที่จะใช้ดำเนินการแต่ดูเหมือนยังไม่คืบหน้า ซึ่งน่าจะได้ผลกว่าการแชร์ข้อมูลทางไลน์ที่เป็นช่องทางติดต่อเฉพาะคนเฉพาะกลุ่ม ที่ใช้แอพพลิเคชั่นดังกล่าว
ขณะเดียวกันที่ผ่านมาจะเห็นได้ว่ารัฐบาลทำการสื่อสารเยอะอยู่แล้ว ทั้งทางทีวีหรือวิทยุ ไม่ว่าจะมีเป้าหมายเพื่อต้องการชี้แจงข้อมูลหรือเพื่อโฆษณา ชวนเชื่อ
ซึ่งประเด็นไม่ได้อยู่ที่วิธีการรับรู้ แต่เป็นเนื้อหาข้อมูลที่ประชาชนเลือกที่จะรับมากกว่า
อัษฎางค์ ปาณิกบุตร
นักวิชาการด้านรัฐศาสตร์
การตั้งกลุ่มไลน์เพื่อให้หน่วยงานของรัฐส่งข้อมูลการทำงาน โดยให้ พล.ท.สรรเสริญ พิจารณาว่าประเด็นใดที่ควรชี้แจงหรือตอบโต้ ก็มีความเป็นไปได้ในการกระตุ้นการทำงานของข้าราชการ แต่ปัญหาคือเรื่องที่ไม่ดีจะนำมาแถลงหรือ เพราะในทางที่ถูกต้องคือหากมีเรื่องไม่ดี จะต้องนำไปปรับปรุง
อีกทั้งหากปล่อยให้พล.ท.สรรเสริญ ดูอยู่คนเดียวจะทั่วถึงหรือไม่ จึงควรให้ทุกหน่วยงานเร่งตรวจตราตัวเองจากข้อมูลที่ประชาชนร้องเรียนมา แล้วทำอย่างไรให้การบริการของหน่วยราชการ ต่อประชาชนดีที่สุด เป็นที่พอใจของประชาชน ที่สำคัญคือต้องมีหน่วยงานภาคประชาชนช่วยตรวจสอบด้วย
ส่วนที่รัฐบาลกำลังดำเนินการอยู่ คงนำผลงานดีๆ เรื่องดีๆ ส่งมาให้กัน แล้วนำเปิดเผยสู่สาธารณะมากกว่า เป็นการโฆษณาว่าขณะนี้รัฐบาลกำลังทำอะไรบ้าง ก็เป็นส่วนดีส่วนหนึ่ง
สำหรับเรื่องความปลอดภัยในการใช้กรุ๊ปไลน์แลกเปลี่ยนข้อมูลนั้น ที่น่าเป็นห่วงคือการแช็ตไลน์จะส่องกันได้หมด แต่หน่วยงานรัฐคงคำนึงเรื่องความปลอดภัยกันอยู่แล้ว คงมีการพูดคุย หรือตกลงเป็นการภายในกันแล้ว ว่าข้อมูลใดบ้างที่สามารถแสดงหรือส่งถึงกันได้ในกลุ่มไลน์ คงเป็นส่วนที่ดีเป็นส่วนใหญ่
ส่วนข้อมูลที่ไม่ดีก็ไม่แน่ใจว่าจะนำออกมาเปิดเผยหรือนำไปสู่การแก้ไขหรือไม่ ที่สำคัญคงไม่นำเรื่องในทางลับหรือเรื่องความมั่นคงมาพูดคุยกันในกลุ่มไลน์ แต่คงเน้นในเรื่องที่ต้องการประชาสัมพันธ์มากกว่า
หากมีการตั้งข้อสังเกตว่า ในกลุ่มไลน์มีคนจำนวนมาก ถ้ามีคนมีเจตนาไม่ดีต่อรัฐบาลนำข้อมูลออกสู่สาธารณะจะเป็นอันตรายหรือไม่นั้น คิดว่าไม่น่ามี เพราะรัฐบาลคงไม่เอาหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงเข้ามา และคงไม่นำข้อมูลเรื่องความมั่นคงออกมาเปิดเผย
ดังนั้น เชื่อว่ามีการรับผิดชอบกันตามระบบขั้นตอนอยู่แล้ว เจตนารมณ์เพื่อต้องการให้ประชาชนเห็นว่ารัฐบาลมีความกระตือรือร้นในการทำงาน และต้องการให้เห็นว่ารัฐบาลได้เปิดเผยข้อมูลการทำงาน ทั้งที่จริงแล้วก็ไม่ได้เปิดเผยทั้งหมด
ส่วนข้อแนะนำวิธีการสร้างความรับรู้ความเข้าใจ ต่อประชาชน ส่วนตัวเชื่อว่ารัฐบาลจากการรัฐประหาร คงไม่ทำ
ทั้งที่จริงไม่มีสิ่งไหนที่ดีไปกว่าการทำงานอย่าง เปิดเผย ตรงไปตรงมา และทำความเข้าใจในเรื่องที่ เป็นจริง
