คอลัมน์ รายงานพิเศษ : ผ่าปมรองอธิการบดียื่นบัญชีทรัพย์สิน

คอลัมน์ รายงานพิเศษ

คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) กำหนดตำแหน่งเจ้าหน้าที่ของรัฐเพิ่มเติม 7 กลุ่ม ต้องยื่นบัญชีแสดงรายการทรัพย์สินและหนี้สิน ตามมาตรา 40 แห่งพ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ.2542 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2545

อาทิ รองอธิการบดี ปลัดองค์การบริหารส่วนจังหวัด ปลัดเทศบาล จเรตำรวจแห่งชาติ รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ผู้ช่วยผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ผู้บัญชาการตำรวจปราบปรามยาเสพติด ผู้บัญชาการตำรวจสันติบาล ผู้บัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน รองผู้บัญชาการตำรวจนครบาล เป็นต้น มีผลตั้งแต่วันที่ 3 เม.ย.2560 เป็นต้นไป

ล่าสุด รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล 13 ราย ยื่นใบลาออกจากตำแหน่ง เพื่อคัดค้านข้อกำหนดดังกล่าว

อดีตกรรมการป.ป.ช.และนักวิชาการ มีความเห็น ดังนี้

1.บุญสม ศิริบำรุงสุข

อดีตอธิการบดี ม.สงขลานครินทร์

การที่ป.ป.ช.ให้เจ้าหน้าที่รัฐระดับรองอธิการบดี หรือระดับรองลงมาในตำแหน่งของหน่วยงานอื่น ต้องยื่นแสดงบัญชีทรัพย์สิน ถ้ามองในเรื่องความพยายามของประเทศไทยที่จะมีมาตรการดูแลเรื่องการทุจริตคอร์รัปชั่น ก็เป็นเรื่องที่ทำได้ และน่าทำทีเดียว เพราะการทุจริตคอร์รัปชั่น เป็นปัญหาใหญ่ของบ้านเมือง

ฉะนั้นถ้าเจ้าหน้าที่รัฐให้ความร่วมมือกับหน่วยงานที่มีหน้าที่ตรวจสอบก็เป็นเรื่องดี

ส่วนที่ทำให้รองอธิการบดีมหาวิทยาลัย มหิดลลาออกถึง 13 คนนั้น ทั้ง 13 คนคงมีความคิดว่า การยื่นบัญชีทรัพย์สินไม่ควรต้องลงมาถึงระดับรองอธิการบดี

เพราะโดยทั่วไปแล้วมหาวิทยาลัย จะมีรองอธิการบดีคนเดียวที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับทรัพย์สิน เงินทอง หรืองบประมาณ นอกนั้นจะเป็นรองอธิการบดีทางวิชาการ การที่ไปกล่าวหาทั้งหมด หลายคนอาจมองว่าเป็นเรื่องที่มากเกินไป และไม่มีเหตุผล

ส่วนการแอนตี้ด้วยการลาออกจากรองอธิการบดี มองว่าไม่ได้ทำให้เสียภาพลักษณ์ของวิชาชีพที่ไม่ยอมรับการบังคับใช้กฎหมายหรือไม่ อาจารย์อาจจะยึดหลักการว่าไม่มีประเด็นเรื่องเห็นแก่ตัว เพราะไม่ได้ยุ่งเกี่ยวกับเรื่องเงิน เรื่องทอง แล้วจะต้องมายื่นบัญชีทรัพย์สินทำไม เรื่องนี้ควรตรวจสอบเฉพาะบุคคล

การที่พล.ต.อ.วัชรพล ประสารราชกิจ ประธานป.ป.ช.บอกว่ารองอธิการบดี ควรยื่นบัญชีทรัพย์สิน เพื่อแสดงความบริสุทธิ์ใจ เป็นเรื่องของต่างฝ่ายต่างมีเหตุของตัวเอง

แต่ถ้าหากมีการมอบอำนาจในเรื่องการจัดซื้อจัดจ้าง แล้วป.ป.ช.ให้ยื่นบัญชีทรัพย์สินก็ได้ ซึ่งจะมีมากกว่าหนึ่งคน แต่ถ้าไม่เหมารวมรองอธิการบดีทั้งหมดได้ก็ดี

และถ้าให้ยื่นบัญชีทรัพย์สินทั้งหมดตามที่ ป.ป.ช.กำหนด ป.ป.ช.จะทำงานไหวหรือ เพราะเอกสารจะเยอะมาก

ทั้งนี้การที่ป.ป.ช.กำหนดให้มีการตรวจสอบช่วงนี้ คงเพราะปัญหาของประเทศไทย ในเรื่องการทุจริตคอร์รัปชั่นถือเป็นเรื่องใหญ่ ถ้าสามารถลดปัญหาตรงนี้ลงมาได้บ้าง ประเทศจะดีขึ้น การกำหนดให้ยื่นบัญชีทรัพย์สิน ถือเป็นการป้องปรามการทุจริตที่ใช้ได้ในระดับหนึ่ง ระดับเดียวสำหรับคนที่ซื่อสัตย์ตรงไปตรงมาเท่านั้น

เพราะคนที่ทุจริตอาจเอาเงินไปไว้ที่อื่นได้ ซึ่งมีหลายวิธีการมาก

2.นันทวัฒน์ บรมานันท์

คณบดีคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ที่มาของการให้ข้าราชการระดับสูงและนักการเมืองต้องเปิดเผยบัญชีทรัพย์สิน เกิดจากปัญหาการทุจริต จึงมีการตั้งป.ป.ช.ขึ้นมาทำหน้าที่ป้องกันและปราบปราม

การเปิดเผยบัญชีทรัพย์สิน คือมาตรการป้องกันอย่างหนึ่ง ข้าราชการของภาครัฐ จำเป็นต้องแสดงรายการบัญชีรายรับรายจ่าย เพื่อความโปร่งใส สำหรับคนที่เข้ามาทำหน้าที่ที่ต้องรับผิดชอบต่อส่วนรวม

ทุกสถานที่ที่มีการจัดซื้อจัดจ้างมีความเสี่ยงต่อการทุจริตอยู่แล้ว บางมหาวิทยาลัยมีทรัพย์สินจำนวนมาก มีโครงการพัฒนาหลายโครงการ ผู้บริหารจะเป็นผู้รับผิดชอบดำเนินการดังกล่าว ซึ่งมูลค่าของการจัดซื้อจัดจ้างเกี่ยวข้องกับคนไม่กี่คน การตรวจสอบจึงจำเป็น นับจากคสช.เข้ามา จะเห็นแล้วว่ามีหลายคำสั่งดำเนินการกับการทุจริตในภาคส่วนนี้

ส่วนตัวเห็นว่า การเปิดเผยบัญชีทรัพย์สินมีความจำเป็นและสำคัญมากต่อการป้องกันการทุจริต ที่ไม่ควรจำกัดเพียงเฉพาะข้าราชการระดับสูง หรือตามประกาศล่าสุดของป.ป.ช.เท่านั้น แต่ต้องหมายรวมให้เป็นหน้าที่ของข้าราชการทุกคน ที่ต้องเปิดเผยทรัพย์สิน

เนื่องจากการทุจริตไม่ได้หมายความว่า จะมีเฉพาะคนระดับสูงเท่านั้นที่ทำได้ แต่คนตำแหน่งเล็กๆ น้อยๆ ก็มีโอกาสทำเหมือนกัน หากมีอำนาจหน้าที่เกี่ยวกับเรื่องเงินๆ ทองๆ

มาตรการนี้สามารถทำได้โดยง่ายคือ กำหนดให้ข้าราชการ ต้องยื่นแบบรายการเสียภาษีตั้งแต่วันที่เริ่มเข้ามาทำหน้าที่ แล้วก็บันทึกเก็บไว้

หากบุคคลนั้นไต่เต้าจนขึ้นมาถึงตำแหน่งระดับสูงได้แล้ว เกิดพบร่ำรวยผิดปกติขึ้นมา ก็มีหลักฐานไล่เรียงตรวจสอบได้ เพื่อปิดช่องข้ออ้างในการชี้แจงจากข้าราชการบางประเภทที่มักได้ยินคือ ได้รับมรดกมา ภรรยาร่ำรวย หรือทำงานเก็บเงินมาโดยสุจริต

เช่น นายก.พ่อตาย อ้างว่าได้มรดกมา 30 ล้าน แต่ผ่านไป 10 ปี มีเงินเพิ่มเป็น 300 ล้าน ก็จะมีบันทึกตรวจสอบเทียบเคียงดูหลักฐาน จากพินัยกรรม สอดคล้องกันหรือไม่ ทำอาชีพอะไร รายได้จึงเพิ่มขึ้นตามคำชี้แจง

การลาออกของ 13 รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยนั้น หากเป็นไปตามกระแสข่าวที่ว่า ไม่ต้องการเปิดเผยทรัพย์สิน ตามประกาศล่าสุดของ ป.ป.ช.นั้น มองว่านี่คือพฤติการณ์ที่ผิดปกติ ป.ป.ช.ควรเข้าไปตรวจสอบ เพราะมาตรการนี้คือ การป้องกัน หากไม่พร้อมก็ไม่ควรรับตำแหน่งตั้งแต่ต้น

อย่างไรก็ตาม คงต้องติดตามสาเหตุการลาออกพร้อมกันทั้ง 13 คน อีกครั้งว่า เกิดจากสาเหตุอะไร บางกรณีบางคนอาจขี้เกียจทำรายการ เพราะรายละเอียดเยอะ ต้องรอบคอบในการรวบรวมจัดทำ ยิ่งคนที่ครอบครองทรัพย์สินหลายรายการ อาจมีการตกหล่นไปบ้าง บางกรณีก็มองว่า เป็นเรื่องของความเป็นส่วนตัว จึงตัดสินใจลาออก

เรื่องเหล่านี้ บางครั้งมีหลายเหตุผล

3.สมลักษณ์ จัดกระบวนพล

อดีตป.ป.ช. และอดีตผู้พิพากษาศาลฎีกา

เรื่องดังกล่าวคงพูดไม่ได้ว่าเห็นด้วยหรือไม่ เนื่องจากเป็นอำนาจทางกฎหมายของคณะกรรมการป.ป.ช.

แต่ปัญหาอาจมีอยู่นิดหน่อยว่าต้องตรวจสอบให้ทัน ไม่ให้เกิดเป็นงานค้างอยู่ อาจจะต้องเพิ่มกำลังคนเข้าไปทำงานตรงนี้เพื่อความรวดเร็ว เพราะเรื่องการตรวจบัญชีทรัพย์สินนั้นเป็นเรื่องที่ต้องทำอย่างละเอียดอ่อนมาก และต้องใช้เวลา คือหากใครถูกป.ป.ช.ตรวจสอบก็เกิดความไม่สบายใจ ถ้าต้องติดอยู่นานๆ อาจจะเป็นปัญหา

ไม่ว่าจะประกาศให้ตำแหน่งไหนยื่นบัญชีทรัพย์สินและหนี้สินก็ตาม กฎหมายก็คือกฎหมาย คนที่จะทุจริต และมีทรัพย์สินจำนวนมาก ต้องมีอำนาจ มีโอกาส ขาดความละอายต่อบาป เราก็ต้องดูที่ตำแหน่งนั้นประกอบว่ามีอำนาจหรือไม่ มีโอกาสมากหรือไม่ ส่วนเรื่องความละอายต่อบาปนั้นคงดูยากเพราะอยู่ในใจ

ดังนั้น ต้องดูตรงนี้เป็นหลักว่า ในเมื่อเป็นกฎหมายทุกคนต้องปฏิบัติตาม เพราะมีการพูดเสมอว่าการตรวจสอบไม่ได้หมายความว่าเขาทุจริต แต่คนมักคิดว่าถูกป.ป.ช.ตรวจสอบแล้วคือถูกกล่าวหาว่าทุจริต ยกเว้นแต่จะเข้ากฎหมายที่จะต้องมีความรับผิดเกิดขึ้น เช่น ไม่แจ้งบัญชีทรัพย์สิน หรือปกปิด นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ส่วนกรณีที่ พล.ต.อ.วัชรพล ประสารราชกิจ ประธานป.ป.ช.ระบุว่าการกำหนดตำแหน่งเหล่านั้นเนื่องจากต้องบริหารงบประมาณสูง ตรงนี้ก็คือหลัก หากเห็นว่าตำแหน่งอาจจะไม่สูงแต่ถ้าตามกฎหมายมีอำนาจมากหรือมีโอกาส ก็ต้องอยู่ในข่ายตรวจสอบ และต้องแสดงบัญชีทรัพย์สินหนี้สิน

การยื่นแสดงบัญชีทรัพย์สินถือเป็นการป้องปรามหนทางหนึ่งแต่ไม่ใช่หนทางทั้งหมด เพราะการป้องกันการทุจริตมีหลายอย่าง เช่น ที่มีคนมักพูดเสมอว่านักการเมืองทุจริต แต่ควรมองว่ามีอำนาจหรือไม่ มีโอกาสหรือไม่ มีความละอายต่อบาปหรือไม่เท่านั้นเอง

ฉะนั้นหลักใหญ่คือ ต้องไม่กำหนดให้อำนาจใครมากมาย ไม่ให้โอกาสใครมาก

4.สุเชาวน์ มีหนองหว้า

อดีตคณบดีคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์

มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี

เห็นด้วยกับการที่ป.ป.ช. กำหนดตำแหน่งผู้ที่ต้องยื่นแสดงบัญชีทรัพย์สินและหนี้สิน เพิ่มเติมจากเดิม เพราะเป็นช่วงที่สังคมโลกกำลังเรียกร้องเรื่องธรรมาภิบาล และการตรวจสอบของภาครัฐอย่างโปร่งใส ซึ่งเดิมมีเพียงการกำหนดข้าราชการระดับสูง และนักการเมือง ที่จะต้องแสดงบัญชีทรัพย์สินและหนี้สิน

คราวนี้กำหนดเพิ่มเจ้าหน้าที่ของรัฐด้วย ถือว่ามีความเหมาะสม เพราะบุคคล เหล่านี้เป็นบุคคลสาธารณะ และรับผิดชอบในการใช้จ่ายเงินภาษีของประชาชนเป็น ค่าตอบแทน

นอกจากนี้ยังมีอำนาจตัดสินใจใช้จ่ายงบประมาณแผ่นดินอีกด้วย ซึ่งถือว่ามีคุณมีโทษในการอนุมัติ งบประมาณขององค์กร

ที่สำคัญวันนี้สังคมเปลี่ยนไป มีการตรวจสอบ และต้องการความโปร่งใส ซึ่งตำแหน่งรองอธิการบดีเป็นตำแหน่งที่ต้องเป็นแบบอย่างในการสร้างธรรมา ภิบาล รวมถึงตำแหน่งผู้บริหารภาครัฐอื่นๆ ด้วย

ทั้งนี้ เป็นการเริ่มต้นที่ดี เป็นการสร้างบรรทัดฐานที่ดี เพราะตำแหน่งที่กำหนดเป็นที่จับตาของสังคม ในเชิงสถิติบางองค์กรก็มีสถิติเกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ ซึ่งตกเป็นข่าวเกี่ยวกับความไม่โปร่งใสบ้าง แต่หากมีมาตรการที่เป็นการสร้างความคาดหวังในสังคมได้ก็นับเป็นเรื่องที่ดี ที่จะสร้างความเชื่อมั่นให้ประชาชน ซึ่งเป็นผู้ชำระภาษีให้รัฐเอามาบริหารประเทศ

ส่วนกรณีที่รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล ลาออกนั้น เป็นสิทธิของแต่ละบุคคล ซึ่งเป็นเหตุผลส่วนตัว อาจมองได้ว่าการยื่นแสดงบัญชีนั้นยุ่งยากในกระบวนการแจ้ง เพราะต้องแจ้ง 3 รอบ ทั้งก่อนรับตำแหน่ง พ้นจากตำแหน่ง และพ้นไปแล้ว 1 ปี จึงอาจมองเป็นภาระ

อย่างไรก็ตาม การลาออก คงไม่กระทบต่อภาพลักษณ์มหาวิทยาลัย แต่ต้องยอมรับว่าต่อไปจะต้องมีการปรับตัว