คอลัมน์ รายงานพิเศษ : ทิศทางประเทศไทยหลังใช้รธน.ใหม่

คอลัมน์ รายงานพิเศษ

หมายเหตุ : เมื่อวันที่ 5 เม.ย. ที่สถาบันเอเชียตะวันออก ม.ธรรมศาสตร์ รังสิต มีงานเสวนาเนื่องในวันสัญญา ธรรมศักดิ์ ปี 2560 เรื่อง “ทิศทางประเทศไทย ภายหลังการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่” โดยมีผู้ร่วมเสวนาดังนี้

1.ธร ปิติดล

อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์

สิ่งที่จะเกิดขึ้นหลังจากรัฐธรรมนูญฉบับนี้ใช้บังคับ เราจะย้อนกลับไปสู่อดีต มีอำนาจที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งควบคุม ไม่มีพรรคไหนชนะขาด ส.ว.มาจากการแต่งตั้งทั้งหมด นายกฯไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง คล้ายประชาธิปไตยครึ่งใบสมัยพล.อ.เปรม ติณสูลานนท์

คำถามคือ เมื่อกฎหมายสูงสุดย้อนหลังไปในทศวรรษ 20 แล้ว จะตอบสนองต่อการแก้ไขปัญหาในสภาพเศรษฐกิจของไทยในปัจจุบันได้อย่างไร

ยุคนี้สิ่งที่ต้องเผชิญคือ เศรษฐกิจไทยกำลังอยู่ในช่วงตกต่ำที่สุด การเติบโตน้อยกว่าที่ผ่านมา รวมถึงน้อยกว่าประเทศเพื่อนบ้านด้วยซ้ำ การคาดการณ์จากสถาบันทางเศรษฐกิจระดับโลกก็เป็นไปในทิศทางนี้ เครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจของเรากำลังร่อแร่

สำหรับประเด็นที่นักลงทุนไม่มั่นใจจะมาลงทุนในประเทศไทยคือ สภาพทางการเมือง และระบบโครงสร้างขั้นพื้นฐาน ซึ่งขณะนี้ประเทศเพื่อนบ้านตามทันเราหมดแล้ว ตลอดจนปัญหาเรื่องความเหลื่อมล้ำที่จะยังคงอยู่ต่อไป พร้อมด้วยการก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ

ทว่ารัฐธรรมนูญที่ออกแบบให้สภาพทางการเมืองแบบปี 2520 จะมีความสามารถทำให้เราก้าวผ่านปัญหาในปีนี้ได้มากน้อยแค่ไหน ในระบบการเมือง ก็ถูกทำให้พรรคการเมืองขนาดกลางได้คะแนนมากขึ้น มีอำนาจต่อรองกับพรรคขนาดใหญ่มากขึ้น และมีพรรคคสช.ควบคุมอยู่ในวุฒิสภา

ในภาพรวมจะมีการแตกอำนาจไปยังกลุ่มทุน ข้าราชการ และกลุ่มอำนาจที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งเยอะขึ้น และมุ่งลดทอนอำนาจที่มาจากการเลือกตั้ง

หากนำประสบการณ์เมื่อปี 2520 มาตอบปี 2560 จะพบว่า รัฐธรรมนูญที่ถูกร่างเพื่อให้ตอบโจทย์ทางการเมือง มันจะไม่ตอบโจทย์อื่น โดยเฉพาะทางเศรษฐกิจเลย และครั้งนี้จะโชคดี ที่มีคนมาลงทุนในไทยมากกว่าประเทศเพื่อนบ้านในสมัย 2520 อีกหรือไม่

ช่องที่ยังไปต่อได้ของเศรษฐกิจไทยคือ ในต่างจังหวัดยังมีพื้นที่ให้ทำอะไรได้อีกมาก ที่ผ่านมาไม่เคยกระจายอำนาจอย่างเพียงพอ ทำให้ศูนย์กลางทางเศรษฐกิจกระจายออกไป

2.ยิ่งชีพ อัชฌานนท์

ผู้จัดการโครงการอินเตอร์เน็ต เพื่อกฎหมายประชาชน

หลังรัฐธรรมนูญประกาศใช้ 5 ประเด็นที่จะเปลี่ยนไป คือ 1.ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ต้องจัดทำภายใน 1 ปี นับจากรัฐธรรมนูญประกาศใช้ แต่ประชาชนไม่มีส่วนร่วม

2.มาตรฐานจริยธรรม ที่ประชาชนไม่มีส่วนร่วม แต่ให้อำนาจศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระเป็นผู้ร่าง เพื่อมาบังคับใช้กับ ส.ส. ส.ว. ให้เสร็จภายใน 1 ปี เขาจะเขียนได้โดยไม่ต้องถามใคร เพราะระหว่างนี้ยังไม่มี ส.ส. ส.ว.

3.กฎหมายลูก 10 ฉบับ ที่คณะกรรมการการเลือกตั้ง(กรธ.)จะเป็นผู้เขียน ประชาชนไม่มีสิทธิร่วมตัดสินใจ เป็นเรื่องน่าเสียดายที่ประชาชนเห็นชอบรัฐธรรมนูญ เปรียบเหมือนการเซ็นเช็คเปล่าให้ กรธ.ไปใส่รายละเอียดไว้ในกฎหมายลูก 4.กฎหมายว่าด้วยการปฏิรูป คณะกรรมการปฏิรูปภายใน 120 วัน เริ่มดำเนินการภายใน 1 ปี และเห็นผลภายใน 5 ปี

และ 5.จะมีการจัดการเลือกตั้ง โดยประชาชนไม่มีส่วนกำหนดชะตากรรม ภายใน 15 เดือน นับจากนี้

สำหรับ 5 ประเด็นที่จะไม่เปลี่ยนไปคือ 1.ประกาศและคำสั่งของคสช.ทุกอย่างจะอยู่ตลอดไป ตามที่กำหนดไว้ในบทเฉพาะกาล มีรวมกันว่า 400 ฉบับ เช่น ประกาศที่ 103/2557 คุมสื่อเพื่อให้ความร่วมมือกับคสช. ประกาศที่ 37/2557 ในคดีการเมืองพลเรือนต้องขึ้นศาลทหาร ประกาศที่ 40/2557 ให้การ ฝ่าฝืนเอ็มโอยูกับคสช.เป็นความผิด คำสั่งคสช.เปรียบเสมือนโรงงานกฎหมายขนาดใหญ่ ทั้งยังมี 54 ฉบับ ที่ไม่เปิดเผย

2.มาตรา 44 ยังอยู่ จนกว่าจะมีรัฐบาลใหม่ ตามมาตรา 265 รัฐธรรมนูญ ซึ่งเราไม่เคยรู้ว่าจะออกอีกเท่าไร ใช้เพื่ออะไร มันสามารถใช้ได้ทุกเรื่อง

3.สภานิติบัญญัติแห่งชาติ(สนช.)จะอยู่ต่อไป จนกว่าจะมี ส.ส.และส.ว. โดยจำนวนสมาชิกสนช. เป็นทหารร้อยละ 58 มีอายุเฉลี่ย 64 ปี ส่วนใหญ่เป็นข้าราชการเกษียน กฎหมายที่สนช.พิจารณาไม่เคยถูกตีตก เขา จะอยู่ผ่านกฎหมายต่อไปเรื่อยๆ

4.สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทส(สปท.)จะอยู่ต่อไปอีก 120 วัน ซึ่งที่ผ่านมาไม่เคยเห็นผลงานอะไรเลย

และ 5.คสช.จะยังอยู่ต่อไปอีก 9 ปี โดยเป็นผลจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ที่ชี้ว่า ส.ว.แต่งตั้งโดยคสช. มีสิทธิโหวตนายกฯคนนอก กี่ครั้งก็ได้ภายใน 5 ปี

สุดท้ายคือ สิทธิประชาชนที่พอจะมีคือ 1.ประชาชนจะมีสิทธิเข้าชื่อเสนอกฎหมาย ที่ผ่านมามีเพียง 2 ฉบับที่ได้รับการผลักดัน แต่เนื้อหาต่างไปจากที่เสนอ

2.ประชาชนจะมีสิทธิยื่นเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญโดยตรง ที่ผ่านมาเคยได้รับการตอบสนองเพียง 1 ฉบับ

3.ปริญญา เทวานฤมิตรกุล

รองอธิการบดีฝ่ายบริหารและความยั่งยืน ม.ธรรมศาสตร์

หลังรัฐธรรมนูญประกาศใช้ มี 3 ประเด็นที่ต้องติดตาม 1.เรื่องกรอบเวลา และโรดแม็ปเลือกตั้งตามขั้นตอนการกลับคืนสู่ประชาธิปไตย 2.จะเกิดขึ้นอะไรขึ้นได้บ้างในกรอบเวลาโรดแม็ป และ 3.รัฐบาลใหม่หลังการเลือกตั้งจะเป็นอย่างไร หากคสช.อยากเป็นรัฐบาลต่อหลังเลือกตั้งจะเป็นไปได้หรือไม่

ขั้นตอนนับจากรัฐธรรมนูญประกาศใช้ คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ(กรธ.) ต้องจัดทำกฎหมายลูกทั้ง 10 ฉบับ ให้เสร็จภายใน 8 เดือน ตามมาตรา 267 ของรัฐธรรมนูญ จากนั้นต้องส่งร่างให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติ(สนช.) พิจารณาอีก 2 เดือน

หากไม่ติดขัดจนต้องตั้งคณะกรรมาธิการ(กมธ.)ร่วม ขั้นตอนการร่างกฎหมายลูก เพื่อให้มีการเลือกตั้ง จะใช้เวลา 1 ปี 5 เดือน โดยวันเลือกตั้งจะตกประมาณเดือน ก.ย.2561 แต่การจัดตั้งรัฐบาลอย่างเร็วจะเกิดขึ้นได้เดือนพ.ย.2561 เพราะตามมาตรา 85 กำหนดให้คณะกรรมการการเลือกตั้ง(กกต.) มีเวลา 2 เดือนในการประกาศรับรองผล 2 เดือน

การเลือกตั้งสามารถเกิดขึ้นเร็วได้กว่าเดือนก.ย.ปีหน้า หาก กรธ.ส่งกฎหมายลูก 4 ฉบับสำคัญที่เกี่ยวกับการเลือกตั้งให้ สนช.พร้อมกันทันทีที่รัฐธรรมนูญบังคับใช้ ไม่ต้องรอครบ 8 เดือนถึงส่ง เพื่อให้สนช.เดินหน้าพิจารณาอีก 2 เดือน รวมจะใช้เวลาเพียง 8 เดือน การเลือกตั้งจะเกิดขึ้นได้ช่วงเดือน ม.ค.2561 หาก กรธ.ส่งไม่พร้อมกันทั้ง 4 ฉบับ แสดงว่ามีเจตนาไม่อยากให้การเลือกตั้งเกิดขึ้นเร็วนัก

อีกทั้งการเลือกตั้งอาจเกิดขึ้นได้ช้ากว่าช่วงเดือน ก.ย.2561 ก็ได้ ถ้าเสียงสนช. 2 ใน 3 ตีตกร่างกฎหมายที่มีการตั้งกมธ.ร่วม ซึ่งในรัฐธรรมนูญไม่ได้กำหนดไว้ให้ทำอย่างไร หากตีความโดยอนุโลม หมายความว่า ต้องไปเริ่มร่างใหม่ หากจะให้นานกว่านั้นอีกก็ทำได้ โดยการระบุว่า รัฐธรรมนูญไม่ได้กำหนดไว้ต้องทำอย่างไร จึงต้องแก้รัฐธรรมนูญก่อน อย่างช้ากรณีนี้อาจยืดได้ถึงปี 2562 หรือไกลกว่านั้น

สำหรับระบบการเมือง กำหนดให้มีส.ส. 500 คน ส.ว.แต่งตั้ง 250 คน โดยคสช. มี 6 ผบ.เหล่าทัพเป็นโดยตำแหน่ง อำนาจสำคัญคือ การให้ส.ว.แต่งตั้ง ลงมติเลือกนายกฯร่วมกับ ส.ส. ตามคำถามพ่วง นายกฯต้องได้รับเสียงสนับสนุน 376 จาก 750 ซึ่งคสช.มีส.ว.แล้ว 250 ขาดอีก 126 จาก ส.ส.

ส่วนการเลือกตั้ง ส.ส.แบบจัดสรรปันส่วนผสม แบบใหม่ที่นายมีชัย ฤชุพันธุ์ ประธานกรธ.นำมากำหนดไว้ ยังมีทั้ง ส.ส.แบบแบ่งเขต และส.ส.แบบบัญชีรายชื่อ แต่การเลือกตั้งจะมีแบบแบ่งเขตอย่างเดียว ถามว่านายมีชัยมีเจตนาอะไรให้ใช้การเลือกตั้งแบบนี้ ทั้งที่ ส.ส.มีทั้งแบบแบ่งเขตและบัญชีรายชื่อ

หากประชาชนถามว่า อยากเลือกคนละพรรคจะทำอย่างไร นายมีชัย ไม่สามารถตอบได้

และด้วยระบบเลือกตั้งแบบนี้ ประกอบกับกฎหมายพรรคการเมืองที่กำหนดเกณฑ์เรื่องสมาชิกไว้หลายข้อ จะทำให้ที่สุดแล้วพรรคการเมืองจะเหลือไม่เกิน 10 พรรค พรรคเล็กจะอยู่ไม่ได้ เพราะหากต้องการได้คะแนนแบบบัญชีรายชื่อจะต้องส่งผู้สมัครลงให้ครบทุกเขต ซึ่งศักยภาพพรรคเล็กมีไม่พอแน่

หากประเมินจากผลการเลือกตั้งครั้งล่าสุดเมื่อปี 2554 โดยเทียบกับการเลือกตั้งจากระบบใหม่ของกรธ.จะพบว่า พรรคเพื่อไทย จะมี ส.ส. 222 คน จากเดิม 265 คน พรรคประชาธิปัตย์ได้ ส.ส.เท่าเดิมคือ 159 คน พรรคภูมิใจไทย จะมีส.ส. 55 คน จากเดิม 34 คน และพรรคชาติไทยพัฒนาจะมี ส.ส. 24 คน จากเดิม 19 คน

พรรคใหญ่ 2 พรรค จะได้ที่นั่งส.ส.น้อยลงจากเดิม ขณะเดียวกันพรรคข นาดกลางจะได้คะแนนเพิ่มขึ้น เชื่อว่านายมีชัยก็เข้าใจแบบนี้ จึงขอถามว่า แล้วมีเจตนาอะไร จึงออกแบบการเลือกตั้งแบบนี้

แนวโน้มการจัดตั้งรัฐบาลหลังการเลือกตั้งครั้งหน้ามีอยู่ 3 ทิศทาง คือ 1.คสช.ปล่อยให้กระบวนการตั้งรัฐบาลเป็นไปตามธรรมชาติ หากคิดตามพื้นฐานของคะแนนที่ผ่านมา 2 พรรคใหญ่จะไม่มีทางได้ ส.ส.เกินครึ่ง ตามการเลือกตั้งแบบใหม่ ดังนั้น ส.ว.ที่คสช.แต่งตั้ง จะเป็นผู้กำหนดว่าพรรคไหนใน 2 พรรคใหญ่จะเป็นรัฐบาล

2.หากคสช.อยากเป็นรัฐบาลต่อ ต้องมีอย่างน้อยคือ พรรคเพื่อไทย หรือพรรคประชาธิปัตย์มาร่วมหนุน หรือทำให้ทั้งสองพรรคนี้ มีส.ส.รวมกันไม่ถึง 250 แต่จะทำอย่างไร ต้องติดตามกันต่อไป เช่น อาจทำได้โดยการเซ็ตซีโร่ ทำให้พรรคเก่าแตก แล้วคสช.ตั้งพรรคทหารใหม่ขึ้นมา

และ 3 หาก ส.ส.จะสู้กับส.ว. ก็ต้องตั้งรัฐบาลด้วยคะแนน 376 เสียง คือ 2 พรรคใหญ่ต้องมาร่วมกัน

ขณะเดียวกัน จำนวนส.ส. ก็สัมพันธ์กับการเลือกตั้งนายกฯ ที่กำหนดให้ไม่ต้องเป็นส.ส. ได้ โดยใช้เสียง 2 ใน 3 ของรัฐสภา หรือ 500 ซึ่ง ส.ว.มีแล้ว 250 อีกทั้งศาลรัฐธรรมนูญตีความอำนาจการร่วมโหวตนายกฯของ ส.ว.ว่า สามารถทำได้ตลอด 5 ปี ดังนั้น ส.ว.จึงมีอำนาจเลือกนายกฯคนนอกได้ 2 สมัย หรือ 8 ปี

เห็นว่า คสช. ไม่ควรเป็นรัฐบาลต่อหลังเลือกตั้ง แต่ควรปล่อยให้เป็นไปตามธรรมชาติ ไม่ควรเลือกส.ว.ที่สามารถทำตามสั่งได้ แต่ควรเลือกจากคน ที่มีความสามารถ ควรให้ ส.ว.ฟรีโหวต ในการเลือกนายกฯ อย่าไปสั่ง เพราะ จะเป็นหนทางที่กลับคืนสู่ประชาธิปไตยดีที่สุด ราบรื่นที่สุด มิเช่นนั้นมันสุ่มเสี่ยง ที่จะเกิดความขัดแย้งกันระหว่างส.ส.และส.ว.

นอกจากนี้ การแก้ไขรัฐธรรมนูญจะเป็นไปได้ยาก โดยเฉพาะช่วง 5 ปีแรก เพราะต้องใช้เสียง ส.ว. ถึง 1 ใน 3

ประชาธิปไตยไม่ใช่การปกครองของนักการเมือง แต่เป็นของประชาชน หากมีปัญหาเราต้องแก้ไข ไม่ใช่หันไปหาระบอบอื่น แต่เมื่อเป็นเช่นนี้แล้วต้องหาทางแก้ไข ไม่ให้เกิดเหตุแบบนี้อีก

4.กิตติ ประเสริฐสุข

ผอ.สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา ม.ธรรมศาสตร์

การประกาศใช้รัฐธรรมนูญในวันที่ 6 เม.ย. จะเป็นอีกก้าวหนึ่งในเชิงบวกของสายตาชาวต่างประเทศว่า ไทยกำลังจะกลับคืนสู่ประชาธิปไตย ด้วยการเลือกตั้ง แต่อาจยังไม่พอสำหรับบางชาติตะวันตกที่เข้มงวด ความสำคัญจึงอยู่ที่การเลือกตั้ง ที่คาดกันว่าเป็นกลางปี 2561

ในระดับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศการเลือกตั้งช้าจะเป็นปัญหากับโลกตะวันตก อย่างสหรัฐ อังกฤษ และสหภาพยุโรป มากกว่า แต่โลกตะวันออก อย่างจีน ไม่เท่าไร ซ้ำยังใกล้ชิดกันมากขึ้น

ส่วนญี่ปุ่น แม้ช่วงแรกจะเย็นชา แต่เมื่อเราเข้าหาจีนมากขึ้น ญี่ปุ่นก็เข้าหามากขึ้น หากวิเคราะห์การเดินทางของนายชินโซะ อาเบะ เยือนเวียดนาม ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และออสเตรเลีย เป็นการส่งสัญญาณเล็กๆ ถึงไทยที่ยังไม่มีรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง ญี่ปุ่นจึงยังไม่ 100 เปอร์เซ็นต์กับเรา ส่วนชาติอาเซียนไม่ค่อยมีปัญหา เรายึดหลักไม่แทรกแซงการเมืองซึ่งกันและกัน

ปัจจุบันเราอยู่ในฐานะผู้ประสานงานอาเซียนกับสหภาพยุโรป(อียู) พอมีการรัฐประหารจึงเกิดปัญหาขึ้น เนื่องจากอียูให้ความสำคัญกับสิทธิมนุษยชน และประชาธิปไตย ถ้ายังไม่เลือกตั้งการดำเนินสัญญาทางการค้าต่างๆ คงยาก การมีรัฐธรรมนูญตอนนี้จึงดีขึ้น แต่สุดท้ายต้องเลือกตั้ง

ด้านอเมริกา ที่มี นายโดนัลด์ ทรัมป์ เป็นประธานาธิบดีขึ้นอยู่กับผลประโยชน์เป็นหลัก ไม่เน้นเรื่องประชาธิปไตยมากเหมือนนายบารัก โอบามา แต่มีกฎหมายภายในกำหนดให้โครงการให้การช่วยเหลือด้านเงินทุนห้าม ให้เงินแก่ประเทศที่เกิดการยึดอำนาจ

การใช้รัฐธรรมนูญเกิดทิศทางเชิงบวก แต่สุดท้ายต้องเลือกตั้ง