รายงานพิเศษ
กรณีที่มีข้อถกเถียงว่าหากเลือกบุคคลให้ดำรงตำแหน่งนายกฯหลังการเลือกตั้งไม่ได้ รัฐบาลของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ควรใช้อำนาจในการยุบสภาเพื่อแก้ปัญหาหรือไม่ ทั้งการใช้มาตรา 44 หรือการออกพระราชกฤษฎีกายุบสภา
นักวิชาการมีความเห็น ดังนี้
ฐิติพล ภักดีวานิช
คณบดีคณะรัฐศาสตร์ ม.อุบลราชธานี
ลำพังก็มีอำนาจคสช.แทรกไป ในร่างรัฐธรรมนูฉบับใหม่ ผ่านส.ว. แต่งตั้งทั้ง 250 คน เป็นหลักประกันไว้แล้ว
ยิ่งมีข้อเสนอให้ใช้มาตรา 44 เพื่อยุบสภา หากไม่สามารถเลือกนายกฯ ได้สะท้อนชัดถึงเจตนาต้องการสืบทอด รวบอำนาจเบ็ดเสร็จให้ตัวเองต่อไป การเมืองไทยมีแต่คนอยากเป็นนายกฯอยู่เต็มไปหมด ไม่เคยมีปัญหาเลือกนายกฯกันไม่ได้
เช่นเดียวกับข้อเสนอให้ใช้พระราชกฤษฎีกายุบสภาแทนมาตรา 44 ก็ไม่เห็นด้วย มันคล้ายกับการตั้งธงเอาไว้ว่า กลุ่มการเมืองตรงข้ามที่ไม่ใช่พวกตนเองต้องไม่สามารถผลักดันนายกฯได้ ในทางทฤษฎี สถานะของคสช.ต้องเทียบเท่ากับรัฐบาลรักษาการ การใช้อำนาจย่อมมีขีดจำกัด
แต่ในทางปฏิบัติกลับไม่ใช่ คสช.กลายเป็นผู้เดียวที่มีศักยภาพในการคลี่คลายปัญหาทุกอย่าง มีอำนาจเต็มแม้ในช่วงรอยต่อการเลือกตั้งเพื่อหารัฐบาลใหม่ มีมาตรา 44 ใช้แทนกฎหมายทุกด้าน จนเป็นเรื่องปกติ ทั้งที่กลไกทางกฎหมายตามปกติต่างหากที่จะพาเราไปสู่การได้รัฐบาลจากการเลือกตั้ง ที่ไม่ว่าผลออกมาอย่างไร ทุกฝ่ายก็ต้องยอมรับ
การเลือกตั้งครั้งต่อไป ประเทศไทยจำต้องกลับคืนสู่ประชาธิปไตย ผลออกมาอย่างไรต้องเป็นไปตามนั้น นายกฯต้องเป็นผู้ที่ประชาชนต้องการ มิเช่นนั้นรัฐธรรมนูญฉบับใหม่จะไม่มีความหมาย
การยุบสภาให้เลือกตั้งใหม่ ไม่ได้มีหลักประกันว่าจะได้นายกฯ นำไปสู่การตั้งข้อสังเกตว่า ต้องการได้พรรคการเมืองที่สนับสนุนกองทัพ ให้มีเสียงเพิ่มมาโหวตคนที่ล็อกให้เป็นนายกฯใช่หรือไม่ ทั้งยังสิ้นเปลืองงบประมาณโดยไม่จำเป็น
หากรัฐบาลมีงบประมาณเพียงพอจะจัดเลือกตั้งครั้งละ 3,000 ล้านบาท ได้สองครั้งติดต่อกัน เงินส่วนนี้มันควรถูกนำไปบำรุงด้านการศึกษา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมหาวิทยาลัยที่ถูกตัดงบประมาณลงจะคุ้มค่ากว่า
สุขุม นวลสกุล
อดีตอธิการบดี มหาวิทยาลัยรามคำแหง
การที่จะใช้อำนาจพิเศษแก้ปัญหา หากหลังเลือกตั้งแล้วยังไม่ได้ตัวนายกฯนั้น มองว่าอย่าไปประสาทกับเขา
ถ้ารัฐบาลใช้อำนาจมายุบสภาเพื่อให้มีการเลือกตั้งใหม่ จะทำให้เสียหายกันหมด หากใช้แสดงว่าที่เลือกตั้งมาก็เหมือนกับไม่อยากให้มีรัฐบาล ซึ่งมันทำไม่ได้
จึงคิดว่าเขาคงขู่พวกส.ส.มากกว่า เพื่อให้ยอมรับนายกฯคนนอก เพราะการเลือกนายกฯรอบแรกเขาแน่ใจและมั่นใจว่าไม่ได้ตัวนายกฯแน่ เพราะมีส.ว. 250 คนค้ำอยู่ ดังนั้นในการเลือกนายกฯรอบสองเขาต้องเอาให้ได้ และถือว่าให้โอกาสแล้วในการเลือกรอบแรก ถ้าไม่ได้ก็ช่วยไม่ได้
แต่เชื่อว่าไม่มีทางเกิดเหตุการณ์อย่างที่กล่าวอ้างแน่ เผลอๆ ชื่อนายกฯ มีมาตั้งแต่ก่อนเลือกตั้งแล้วก็ได้ โดยคนที่เป็นนายกฯไม่ใช่คนที่อยู่ในบัญชีชื่อพรรคการเมือง เวลานี้เขาคงเตรียมไว้แล้ว ดูได้จากลงประชา มติร่างรัฐธรรมนูญ คนก็เชียร์
อย่างไรก็ตาม ถ้าเกิดเหตุการณ์เลือกนายกฯไม่ได้ จนต้องใช้อำนาจพิเศษยุบสภานั้น ก็ไม่รู้จะเป็นอย่างไร แต่ระยะหลังเวลามีการทำโพลออกมา คนก็ว่าชอบความสงบ เขาอาจจะยึดตรงนี้แล้วใช้เป็นเงื่อนไขก็ได้
แต่หากเอาอำนาจมาใช้ คนจะโห่กันทั้งโลก รัฐบาลจึงไม่ควรทำอย่างยิ่ง เพราะไม่เหมาะสม
ไม่ว่าจะใช้มาตรา 44 หรือออกเป็นพระราชกฤษฎีกา ก็โดนเขาถล่มทั้งโลก ดังนั้นอย่าไปประสาทตาม คนเราชอบตั้งสมมติฐานกัน แล้วเกิดตัวนาย ก.ตายไปก่อนแล้วจะทำอย่างไร
ส่วนข้อเสนอแนะทางออกอื่นนั้นไม่มี เพราะไม่น่าจะเกิดขึ้นได้ เชื่อว่าจะสามารถเลือกนายกฯได้
เอกชัย ไชยนุวัติ
นักวิชาการด้านกฎหมาย
การเลือกนายกฯครั้งต่อไปเชื่อได้ว่าจะได้นายกฯที่มาจากนอกบัญชีรายชื่อ ที่พรรคการเมืองเสนอ หรือที่เรียกว่า นายกฯ คนนอก มากกว่ามีที่มาจากคนใน
ซึ่งมาจากปัจจัยหลักที่กลไกกฎหมาย ที่จะนำมาบังคับใช้ใหม่นี้ สร้างพรรคการเมืองพรรคหนึ่งที่มีอำนาจและความมั่นคงถาวร คือพรรคสมาชิกวุฒิสภา เพราะรัฐธรรมนูญใหม่ได้เปิดโอกาสให้พรรคส.ว.นี้ มีส่วนร่วมทั้งการเสนอข้อยกเว้นการเลือกนายกฯนอกบัญชี และเลือกตัวนายกฯ
ปกติแล้วตามหลักประชาธิปไตยแบบสากล ไม่มีที่ใดให้อำนาจ ส.ว. ที่มาจากการแต่งตั้งทั้งหมด ไม่ได้ผ่านเสียงของประชาชนมามีส่วนร่วมในการเลือกผู้นำของฝ่ายบริหาร ซึ่งแน่นอนว่า จนถึงวันลงคะแนนไม่มีพรรคการเมืองใดทราบล่วงหน้าว่าจะได้คะแนนเสียงเท่าไหร่ เพราะการเลือกตั้งนั้นเป็นไปโดยลับและมีความเสรี เป็นการตัดสินใจของประชาชน แต่พรรคที่รู้แน่นอน แล้วคือพรรค ส.ว. ที่มี 250 ที่นั่ง
หากเกิดกรณีเลือกนายกฯไม่ได้ ก็ไม่เห็นด้วยที่จะมีการใช้อำนาจตามมาตรา 44 สั่งยุบสภา ถ้าทำเช่นนั้นคงไม่ต่างอะไรกับการยึดอำนาจอีกรอบ
ส่วนตัวยังเชื่อว่า นายกฯและหัวหน้าคสช. คงไม่ใช้อำนาจในกรณีนี้ เพราะแม้จะทราบดีว่าคสช.มีที่มาแบบใด แต่ต้องพยายามทำให้ตนเองอยู่บนฐานความชอบธรรมทางการเมือง อย่าไปก้าวล่วงอำนาจของประชาชน และควรคำนึงว่าสภาที่มาจากการเลือกตั้งคือตัวแทนที่ได้รับอำนาจอธิปไตยจากการคัดเลือกของประชาชน
หากมีการใช้คำสั่งในกรณีดังกล่าว ผู้ออกคำสั่งต้องเป็นผู้รับผิดชอบต่อสิ่งที่เกิดขึ้นทั้งหมด ทั้งในแง่กฎหมายและการเมือง รวมไปถึงงบประมาณที่ใช้ในการจัดเลือกตั้ง
อีกทั้งต้องตอบคำถามสังคมให้ได้ว่าเมื่อมีเลือกตั้งตามโรดแม็ปแล้ว ทำไมจึงยังมีการใช้อำนาจพิเศษหรือวิธีการที่ออกนอกกติกาสากลอีก เพราะแม้การเลือกนายกฯ จะมีกลไกเช่นนี้ แต่สุดท้ายแล้วมองว่าอย่างไรก็สามารถเลือกได้ แต่ที่น่ากังวลคือการเกิดแรงกดดันนอกสภา อำนาจที่มองไม่เห็นทำให้ ส.ส.รวมเสียงกันไม่ได้
ทางออกของสิ่งที่น่ากังวลนี้ คือแต่ละพรรคควรมองว่านี่เป็นโอกาสดีที่พรรคการเมืองในระบอบประชา ธิปไตยต้องหาจุดประนีประนอมให้ได้ ส.ส.ต้องรวมเสียง ให้ได้เกินกึ่งหนึ่งภายใต้การตีกรอบของกฎหมายเช่นนี้ เพื่อป้องกันไม่ให้การเลือกนายกฯ นำไปสู่ “ข้อยกเว้น”
อย่างน้อยจะได้ให้คงไว้ซึ่งอำนาจบริหารยังอยู่ กับฝ่ายที่มาจากการเลือกตั้งและมีความเชื่อมโยงกับประชาชน
