การเมืองอยู่ในช่วงสามวันดีสี่วันไข้จาก 2 ประเด็นร้อนต่อเนื่อง
กรณีคณะรัฐมนตรีมีมติจัดซื้อเรือดำน้ำ 1.3 หมื่นล้านแบบลับ-ลวง-พรางภายใต้วาระ ‘มุมแดง’ ซึ่งล่าสุดกองทัพเรือได้บินไปเซ็นสัญญากับทางรัฐบาลจีนแล้วเป็นที่เรียบร้อย
และกรณีสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) มีมติ 141 เสียงต่อ 13 เสียง ผ่านร่างพ.ร.บ.คุ้มครองสิทธิเสรีภาพ ส่งเสริมจริยธรรม และมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชน
หรือที่เรียกกันแบบสรุปรวบรัดสั้นๆ ได้ใจความว่า ‘กฎหมายควบคุมสื่อ’
ยังมีอีกหลายคำที่นำมาใช้เรียกอย่างไม่เป็นทางการ อาทิ กฎหมายตีตรวนสื่อ กฎหมายล่ามโซ่สื่อ กฎหมายกดหัวสื่อ กฎหมายครอบงำสื่อ ฯลฯ ซึ่งล้วนแต่สะท้อนถึงเนื้อหาในตัวร่างได้ชัดเจน
โดยเฉพาะการยืนกรานให้มีตัวแทนภาครัฐระดับปลัดกระทรวง จำนวน 2 คน เข้าร่วมเป็นคณะกรรมการสภาวิชาชีพสื่อมวลชน จากทั้งหมด 15 คน
รวมถึงการกำหนดนิยามคำว่า ‘ผู้ประกอบวิชาชีพสื่อมวลชน’ ที่กินความหมายชนิดครอบจักรวาล ครอบคลุมไปถึงผู้ใช้สื่อทุกประเภท รวมถึงบุคคลที่ใช้สื่อสังคมออนไลน์ ที่ต้องถูกล่ามโซ่ตีทะเบียนด้วยกฎหมายฉบับนี้
เป็นเหตุทำให้ภายหลังที่ประชุมสปท. ใช้เวลาร่วม 8 ชั่วโมง อภิปรายและลงมติ ผ่านร่างกฎหมายดังกล่าว
กลุ่มองค์กรสื่อนำโดยสมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย สมาคมนักข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย สมาพันธ์นักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย สภาการหนังสือพิมพ์แห่งชาติ สภาวิชาชีพข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย สภาวิชาชีพกิจการการแพร่ภาพและการกระจายเสียง (ประเทศไทย) สมาคมเคเบิลทีวีแห่งประเทศไทย สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ และองค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนอื่นรวม 30 องค์กร
ได้รวมพลเดินทางเข้าทำเนียบรัฐบาล ยื่นหนังสือถึง พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคสช. เพื่อคัดค้านไปจนถึงเรียกร้องให้ยกเลิกการออกร่างพ.ร.บ.ดังกล่าว
พล.อ.ประยุทธ์แสดงท่าทีแบ่งรับแบ่งสู้ ระบุว่าการออกกฎหมายยังต้องผ่านการพิจารณาอีกหลายขั้นตอน นอกจากครม.แล้วก็ยังต้องผ่านสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) แต่ก็รับปากจะดูแลให้เป็นพิเศษ
ยืนยันถึงรัฐบาลมีอำนาจแต่ก็ไม่คิดครอบงำสื่อ
ในการประชุมครม.เมื่อวันอังคารที่ผ่านมา พล.อ.ประยุทธ์สั่งการมอบหมายให้นายวิษณุ เครืองาม รองนายกฯ ฝ่ายกฎหมาย รมว.ยุติธรรม และคณะกรรมการกฤษฎีกา พูดคุยหารือทางออกร่างกฎหมายดังกล่าว
ทำให้บรรยากาศเผชิญหน้าสื่อกับรัฐบาล คลายความร้อนแรงไปได้ในระดับหนึ่ง
จากนี้ต่อไปสังคมและสื่อมวลชนคงต้องจับตาอย่างใกล้ชิด
ว่าร่างกฎหมายควบคุมสื่อที่ส่งต่อกันมาเป็นทอดๆ จากสปท. มายังครม. และสนช. ท้ายที่สุดเนื้อหาจะออกมารูปร่างหน้าตาเป็นอย่างไร
เพราะถึงแม้รัฐบาลจะมีท่าทีประนีประนอม อีกทั้งการพิจารณายังต้องผ่านอีกหลายขั้นตอน รวมถึงกลไกตามมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญใหม่ฉบับปี 2560 ที่การออกกฎหมายต้องรับฟังความเห็นของประชาชน
ที่สำคัญต้องไม่ขัดต่อมาตรา 35 ของรัฐธรรมนูญ ซึ่งบัญญัติไว้ว่าบุคคลซึ่งประกอบวิชาชีพสื่อมวลชนย่อมมีเสรีภาพในการเสนอข่าวสารหรือการแสดงความคิดเห็นตามจริยธรรมแห่งวิชาชีพ
และการสั่งปิดหนังสือพิมพ์หรือสื่อมวลชนอื่นเพื่อลิดรอนเสรีภาพ จะกระทำมิได้
แต่นั่นก็ไม่ใช่เรื่องที่จะวางใจได้
ต้องไม่ลืมว่าภายหลังรัฐประหาร 22 พฤษภาฯ 2557 ถึงวันนี้ผ่านมาครบ 3 ปีเต็ม
สิทธิเสรีภาพความเป็นอิสระของสื่อมวลชน ไม่ว่าจะเป็นสื่อเก่าอย่างหนังสือพิมพ์ วิทยุ โทรทัศน์ หรือสื่อใหม่ในยุคดิจิตอล ตกอยู่ในสภาพอย่างไร
สะท้อนจากแถลงการณ์‘วันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก’ของ 30 องค์กรสื่อไทย
นอกจากให้รัฐบาลยับยั้งร่างพ.ร.บ.คุ้มครองสิทธิเสรีภาพฯ สื่อมวลชน ยังเรียกร้องให้ยกเลิกประกาศและคำสั่งของคสช.ที่มีเนื้อหาจำกัดเสรีภาพสื่อมวลชนอีกด้วย
องค์กรสื่อไร้พรมแดนได้เปิดเผยผลจัดอันดับเสรีภาพของสื่อมวลชนทั่วโลกใน 180 ประเทศ พบว่าไทยร่วงจากปีที่แล้วในอันดับที่ 136 มาอยู่ในอันดับที่ 142
ซึ่งเป็นอันดับต่ำกว่าเพื่อนสมาชิกอาเซียนทั้งอินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ พม่า หรือแม้แต่กัมพูชา
องค์กรสื่อไร้พรมแดนระบุว่า ตั้งแต่ปี 2557 รัฐจับตาการทำงานของสื่อมวลชนและการนำเสนอข้อมูลของนักข่าวประชาชนอย่างเข้มงวด
รวมไปถึงการเรียกตัวปรับทัศนคตินักข่าวหรือสำนักข่าวที่นำเสนอข่าวในเชิงวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล
อีกทั้งยังน่าวิตกว่าพ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ที่มีผลบังคับใช้เมื่อปี 2559 จะเอื้อให้เจ้าหน้าที่รัฐจับตาสอดส่องและใช้อำนาจในการเซ็นเซอร์สื่อได้หนักกว่าเดิม
อย่างไรก็ตามการจัดอันดับดังกล่าว ยังไม่รวมถึงผลกระทบในอนาคตจากร่างพ.ร.บ.คุ้มครองสิทธิเสรีภาพฯ สื่อมวลชน ฉบับกำลังจัดทำอยู่
ที่อาจต้องยกยอดไปไว้ในการจัดอันดับปีหน้า
ในอดีตแต่ไหนแต่ไรมารัฐบาลกับสื่อมวลชนมีลักษณะเป็นไม้เบื่อไม้เมากันมาตลอดทุกยุคทุกสมัย ไม่ว่าในยุครัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งหรือไม่ก็ตาม
นั่นก็เพราะหน้าที่หลักอย่างหนึ่งของสื่อคือการตรวจสอบรัฐบาล
ทั้งในแง่การใช้อำนาจ การทำหน้าที่ในการบริหารประเทศ ว่าเป็นไปอย่างสุจริตโปร่งใส มีประสิทธิภาพตามความคาดหวังของประชาชนหรือไม่
ดังนั้น การออกกฎหมายใดๆ ก็ตามที่มีลักษณะกลับหัวกลับหาง สร้างกลไกให้ผู้ถูกตรวจสอบมีตัวแทนอำนาจ เข้าไปควบคุมผู้ทำหน้าที่ตรวจสอบตนเอง ย่อมเป็นเรื่องไม่ถูกต้องด้วยประการทั้งปวง
มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ว่า ความต้องการออกกฎหมายควบคุมสื่อ มีสารตั้งต้นจากการนำเสนอข่าวในเชิงตรวจสอบรัฐบาลและกองทัพอย่างต่อเนื่องในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา
อาทิ กรณีอุทยานราชภักดิ์ ฝายแม่ผ่องพรรณ การจัดซื้ออาวุธยุทโธปกรณ์ของกองทัพ การเปิดบริษัทเครือญาติ การซ้อมทรมานพลทหาร การละเมิดสิทธิมนุษยชนใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ การส่งตัวชาวอุยกูร์ให้จีน ฯลฯ
ตลอดจนการนำเสนอข่าวกระทบภาพลักษณ์คุณธรรมจริยธรรมของบรรดาสมาชิกแม่น้ำ 5 สาย เช่น กรณี 7 สนช.โดดประชุม กรณี‘ป๋าสปท.’เขกหัวบาร์เทนเดอร์ เป็นต้น
ล่าสุดกรณีอนุมัติจัดซื้อเรือดำน้ำ รุ่นมุมแดง
ล้วนแต่เป็นข่าวกัดกร่อนต้นทุนคสช.และเครือข่ายให้หดหายไปอย่างรวดเร็ว
ตรงนี้เองทำให้สื่อกลายเป็นอุปสรรคสำคัญ ต้องจับใส่เครื่องควบคุมไว้ให้ได้ หากต้องการให้‘ความต่อเนื่อง’บางอย่างเป็นไปด้วยความสะดวกราบรื่น
ตามโรดแม็ปที่กำหนดขึ้นมาใหม่ ซ้อนทับอยู่กับโรดแม็ปเลือกตั้ง 2561
