ปี 2560 เป็นอีกปีที่ต้องจับตา “โครงสร้างภาษี” ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเรื่องที่กระทรวงการคลังปลุกปั้นให้ได้ยินได้เห็นกันมาหลายต่อหลายเรื่อง บางเรื่องก็ผ่านความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) มาตั้งแต่ปี 2559 แต่จะมาเริ่มเห็นผลกันในปี 2560 จึงได้เวลาที่ควรต้องกลับมาทบทวนกันอีกครั้ง
เรื่องฮอตฮิตคงหนีไม่พ้น “ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา” เป็นผลพวงจากช่วงที่ผ่านมามีการปรับลดภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยอัตราจัดเก็บจาก 30% ลดเหลือ 20% เพื่อให้โครงสร้างภาษีสามารถแข่งขันกับภูมิภาคได้ แต่ในส่วนของโครงสร้างภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ยังมีความลักลั่นไม่สอดคล้องกันอยู่
ที่ประชุมครม. จึงมีมติเห็นชอบตามข้อเสนอของกระทรวงการคลังปรับปรุงโครงสร้างภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา โดยให้ปรับปรุงขั้นเงินได้ และบัญชีอัตราภาษี พร้อมทั้งเพิ่มค่าลดหย่อน โดยให้ใช้บังคับสำหรับเงินได้พึงประเมินในปีภาษี 2560 ที่จะยื่นแบบในเดือนมี.ค. 2561 เป็นต้นไป
โครงสร้างภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาใหม่ หักค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นได้หลายส่วน อาทิ หักค่าใช้จ่ายของเงินเดือน ค่าจ้าง ค่านายหน้า และปรับปรุงค่าลดหย่อน เช่น ค่าลดหย่อนสำหรับผู้มีเงินได้ จากเดิม 30,000 บาท เป็น 60,000 บาท ค่าลดหย่อนสำหรับคู่สมรสของผู้มีเงินได้ ค่าลดหย่อนบุตร
ประการสำคัญอยู่ที่การปรับปรุงขั้นเงินได้ โดยผู้ที่รายได้ไม่ถึง 150,000 บาทต่อปี ได้รับการยกเว้นไม่ต้องเสียภาษี, รายได้ 150,001-300,000 บาทต่อปี เสียภาษี 5%, รายได้ 300,001-500,000 บาทต่อปี เสียภาษี 10%, รายได้ 500,001-750,000 บาทต่อปี เสียภาษี 15%
รายได้ 750,001-1,000,000 บาทต่อปี เสียภาษี 20%, รายได้ 1,000,001-2,000,000 บาทต่อปี เสียภาษี 25%, รายได้ 2,000,001-5,000,000 บาทต่อปี เสียภาษี 30% และผู้ที่มีรายได้ 5,000,001 บาทขึ้นไปต่อปี เสียภาษี 35%
ผู้เสียภาษีที่มีเฉพาะเงินได้ประเภทเงินเดือนและหักลดหย่อนส่วนตัวโดยไม่ใช้สิทธิลดหย่อนรายการอื่น จะเริ่มเสียภาษีเมื่อมีเงินได้ 26,000 บาทต่อเดือน จากเดิมที่เงินเดือน 20,000 บาทต้องเริ่มเสียภาษี
เป็นการช่วยเหลือชนชั้นกลางได้เพิ่มขึ้น โดยการปรับปรุงโครงสร้างภาษีเงินได้ฯ กระทบรายได้รัฐลดลงปีละ 32,000 ล้านบาท
ขณะที่ภาษีที่กระทบรายจ่าย ปากท้องของประชาชนโดยตรงอย่าง ภาษีมูลค่าเพิ่ม ในปี 2560 และมีแนวโน้มถึงปี 2561 ยังถือว่าเป็นเรื่องที่เบาใจ โดยที่ประชุมครม. เห็นชอบการขยายเวลาการลดอัตราภาษีมูลค่าเพิ่ม จาก 10% ให้คงการจัดเก็บไว้ที่ 7% ต่อไปอีกเป็นระยะเวลา 1 ปี ถึงวันที่ 30 กันยายน พ.ศ.2560
เพื่อกระตุ้นกลไกทางเศรษฐกิจ และช่วยลดภาระค่าครองชีพของประชาชนให้สามารถมีกำลังซื้อในการจับจ่ายสินค้าเพื่อการอุปโภคบริโภคเพิ่มขึ้น สร้างความเชื่อมั่นในการประกอบธุรกิจให้กับภาคเอกชน ทำให้การบริโภคและการลงทุนของประเทศมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่อง
การลดหย่อนผ่อนปรนภาษี ทำให้การจัดเก็บเม็ดเงินรายได้อาจไม่เข้ารูปเข้ารอยรายจ่ายของประเทศที่มีความจำเป็นยิ่งยวดไม่แพ้กัน ดังนั้น ในปี 2560 จึงเป็นปีแห่งการปฏิรูปภาษี ในที่นี้หมายถึงการสร้างประสิทธิภาพการจัดเก็บ ตลอดจนภาษีตัวใหม่ๆ ที่สร้างรายได้ให้กับภาครัฐ
จากปัจจุบันการจัดเก็บรายได้พึ่งพาภาษีจากฐานการบริโภคคิดเป็น 51% ของรายได้จากภาษีทั้งหมด และอีก 48% เป็นการพึ่งพารายได้จากภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาและภาษีเงินได้นิติบุคคล ส่วนอีก 1% ซึ่งถือเป็นสัดส่วนที่น้อย พึ่งพารายได้จากภาษีทรัพย์สิน ทำให้มีช่องว่างในการเพิ่มการจัดเก็บภาษีจากฐานทรัพย์สินได้อีก
กระทรวงการคลังจะเริ่มเน้นเพิ่มภาษีทรัพย์สินอย่างชัดเจน มีเป้าหมายจะเพิ่มให้เป็น 10% จากเดิม 1%
เห็นชัดที่สุดคือ การริเริ่ม “จัดเก็บภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง” ยังเป็นเรื่องที่ต้องติดตามกันต่ออีกปี
นายอภิศักดิ์ ตันติวรวงศ์ รมว.คลัง ระบุว่า การจัดเก็บภาษีที่ดินคงไม่สามารถเริ่มมีผลบังคับใช้ในปีภาษี 2560 ตามที่เคยคาดการณ์ไว้ แต่จะเร่งผลักดันให้กฎหมายดังกล่าวให้แล้วเสร็จภายในปี 2560 เพื่อให้มีผลบังคับใช้ในเดือนม.ค. 2561 ซึ่งจะช่วยเพิ่มการจัดเก็บรายได้ของภาครัฐ
สาเหตุที่ล่าช้าเนื่องมาจากทางคณะกรรมการกฤษฎีกาตีเรื่องกลับมายังกระทรวงการคลังเพื่อทบทวนในบางประเด็น เพราะตีความไม่ตรงกัน เช่น การเรียกเก็บภาษีที่ดินเปล่าที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์ ควรแยกหรือรวมไว้ในการเก็บภาษีที่ดินชนิดอื่นหรือไม่
การที่กระทรวงการคลังยืนยันว่าการแยกการจัดเก็บภาษีที่ดินที่ไม่ใช้ประโยชน์ออกมา และเก็บภาษีในอัตราสูงกว่าที่ดินใช้ประโยชน์นั้น เพราะต้องการที่จะให้นำที่ดินว่างเปล่ามาใช้ประโยชน์มากขึ้น อีกทั้งมีผลต่อการลงทุนของประเทศด้วย
สำหรับอัตราภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างฉบับใหม่ จะยกเว้นภาษีบ้านอยู่อาศัยมูลค่าไม่เกิน 50 ล้านบาท ส่วนบ้านหลังที่สองเก็บตั้งแต่ล้านแรก จัดเก็บอัตรา 0.03-0.3% ที่ดินเพื่อการเกษตรเสียอัตรา 0.05-0.1% ขณะที่อาคารพาณิชย์ เสียภาษีเพดานสูงสุด 2% ส่วนที่ดินเปล่ารกร้างเสียเพดานสูงสุด 5%
หากนำอัตราภาษีที่ดินใหม่มาใช้จะทำให้รัฐบาลมีรายได้การจัดเก็บภาษีเพิ่มขึ้น คาดว่าจะทำให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) มีรายได้จากการจัดเก็บภาษีในปีแรกเพิ่มขึ้น 38,318 ล้านบาท ซึ่งรวมภาษีในปีแรกประมาณ 64,290 ล้านบาท มากกว่าเมื่อเทียบกับภาษีโรงเรือนและที่ดิน-ภาษีบำรุงท้องที่ได้ 2.6 หมื่นล้านบาทต่อปี
นอกจากนี้ กระทรวงการคลังอยู่ระหว่างการออกแบบการจัดเก็บภาษีจากที่ดินที่ได้รับประโยชน์จากการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานต่างๆ ของรัฐบาล ทั้งการลงทุนถนน ทางหลวง มอเตอร์เวย์ ท่าเรือ สนามบิน หรือรถไฟฟ้าสายต่างๆ
หลักการคร่าวๆ คือ จะออกเป็นพระราชกฤษฎีกา ตีกรอบพื้นที่ที่เข้าข่ายการจัดเก็บภาษีตามหลักการดังกล่าว เช่น พื้นที่รอบสถานีรถไฟฟ้าบีทีเอส 1-5 กิโลเมตร เป็นต้น คาดว่าภายในปีงบประมาณ 2560 จะแล้วเสร็จ
ส่วนการปรับปรุงโครงสร้างภาษีสรรพสามิตใหม่ อยู่ระหว่างการพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) และจะพิจารณาวาระ 3 ในต้นปี 2560 หลังจากนั้นกฎหมายจะประกาศในราชกิจจานุเบกษา และจะมีเวลาให้อีก 180 วัน ถึงจะเริ่มเก็บภาษีใหม่
ระหว่างนั้นกรมสรรพสามิตจะประกาศอัตราภาษีของสินค้าต่างๆ ลดลง เพื่อให้การเสียภาษีใกล้เคียงกับของเดิม คาดว่าจะเริ่มเก็บภาษีใหม่ได้ประมาณไตรมาส 3 ปี 2560
โครงสร้างภาษีใหม่จะเปลี่ยนการเก็บภาษีจากราคาขายปลีก จะทำให้ผู้ประกอบการมีภาระภาษีมากขึ้น แต่รัฐบาลมีนโยบายชัดเจนว่าการเปลี่ยนแปลงนี้จะต้องไม่กระทบกับผู้ประกอบการหรือผู้บริโภค ดังนั้น กรมสรรพสามิตจะลดอัตราภาษีเพื่อให้ภาระภาษีของผู้ประกอบการอยู่ใกล้เคียงเดิมให้มากที่สุด
ไม่นับรวมแนวคิดการจัดเก็บภาษีสิ่งแวดล้อม อาจจะออกมาเป็นประเภท เช่น ภาษีที่เก็บจากน้ำเสีย ภาษีที่เก็บจากมลพิษทางน้ำ ภาษีที่เก็บจากมลพิษทางอากาศ และภาษีที่เก็บจากขยะ ที่คาดว่าจะได้เห็นหน้าเห็นตาในปีนี้ด้วย
ขณะที่กรมศุลกากรอยู่ระหว่างการแก้ไขกฎหมายครั้งใหญ่ ประเด็นสำคัญคือการแก้ไขรางวัลสินบนนำจับให้ลดลง โดยในส่วนของสินบน 30% แต่ไม่เกิน 10 ล้านบาท ส่วนรางวัลลดเหลือ 15% แต่ไม่เกิน 5 ล้านบาท และแก้กฎหมายเรื่องบทลงโทษความผิดสำคัญของกรมศุลกากร ที่อยู่ระหว่างการพิจารณาของสนช. คาดว่าจะแล้วเสร็จในปี 2560
นี่คือโครงสร้างภาษีสำคัญทั้งหมดที่จะทยอย เดินหน้าออกมาบังคับใช้ในช่วงปี 2560
