รายงานพิเศษ
การก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐคนที่ 45 ของ โดนัลด์ ทรัมป์ เป็นเรื่องเหนือความคาดหมายของชาวโลก
เสียงวิเคราะห์วิจารณ์ที่เกิดหลังรู้ผลเลือกตั้งจึงอื้ออึง ทั้งต่อด้านเศรษฐกิจและการเมืองระหว่างประเทศ
ในส่วนของผลกระทบที่มีต่อประเทศไทย มีความเห็นจากนักวิชาการ ดังนี้
วิโรจน์ อาลี
สาขาวิชาการระหว่างประเทศ รัฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์
ทรรศนะของทรัมป์ ระหว่างการปราศรัยหาเสียงต่อนโยบายการต่างประเทศมีใจความสำคัญ 3 ประเด็น คือ 1.สร้างพันธมิตรใหม่อย่างรัสเซีย 2.จีนคือปัญหาทางการเมืองระหว่างประเทศ ทำให้เม็ดเงินการลงทุนรั่วไหลออกจากสหรัฐ และ 3.มุ่งเน้นไปที่ปัญหาตะวันออกกลางมากขึ้น ทั้งหมดเพื่อให้ความสำคัญกับการพัฒนาประเทศตนเองมากกว่าประเทศอื่น
แนวทางการสร้างความสัมพันธ์กับภูมิภาคนี้ของ บารัก โอบามา ผ่านหลักคิดปักหมุดเอเชีย (pivot to asia) ด้วยการดำเนินการสร้างความร่วมมือกับชาติในเอเชีย ด้วยการพูดคุยและหาข้อตกลงร่วมกัน (engagement) จะถูกทอนความสำคัญลง
ในแง่เศรษฐกิจจะเกิดผลกระทบทางอ้อมทั้งด้านเสียและด้านดี หากสหรัฐสามารถดูดเม็ดเงินลงทุนออกจากจีนกลับคืนมาที่ตัวเองได้ในระดับหนึ่ง ผ่านมาตรการ กลไกและสิทธิพิเศษทางภาษี จีนก็จะเกิดปัญหา
ส่งผลให้ไทยที่พึ่งพาเศรษฐกิจผ่านการเป็นฐานการผลิตชิ้นส่วนปฐมภูมิแล้ว ส่งออกก็จะโดนไปด้วย ตลอดจนความช่วยเหลือทางการเงินผ่านองค์กรเอ็นจีโอ องค์กรระหว่างประเทศ ในลักษณะอำนาจอ่อน (soft power) จะลดลง
ทว่าข้อดีคือ ทรัมป์อยากยกเลิกกรอบความตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจ ภาคพื้นแปซิฟิก (Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement-TPP) ที่รัฐบาล เดโมแครตผลักดัน เพื่อประโยชน์ทาง การค้าแก่ประเทศสมาชิก จนทำให้เม็ดเงินการลงทุนไปตกอยู่กับเวียดนามมากกว่าเรา จากความได้เปรียบในการเปิดเสรีทางการค้ากับอเมริกา แคนาดา และเม็กซิโก ที่ไทยไม่มีข้อตกลงกับชาติที่มีตลาดขนาดใหญ่เหล่านี้ได้
หากทรัมป์ยกเลิกทีพีพีจริง ไทยก็จะไม่ถูกกดดันให้เข้าร่วม มีเวลาพักหายใจ เม็ดเงินที่เข้าสู่ภูมิภาคที่เคยถูกดูดไปเวียดนามอาจกระจายมาที่เราได้
แต่ทั้งหมดเป็นการตีความจากวิสัยทัศน์ทรัมป์ที่ผ่านมา ยังต้องติดตามการดำเนินงานจริงของรัฐมนตรีและองคาพยพอื่นต่อไป ทั้งหมดอาจจะเป็นเพียงการหาเสียงเพื่อสร้างความหวือหวาหวังเอาชนะการเลือกตั้งอย่างเดียว
สำหรับสภาวะทางเศรษฐกิจระยะกลางและระยะยาวที่จะเกิดขึ้นกับไทยอีก 1 ปีข้างหน้าคือ การเลือกตั้งผู้นำของมหาอำนาจในยุโรปหลายประเทศ ที่ทิศทางบ่งชี้ว่าพรรคอนุรักษนิยมกำลังฟื้นคืนชีพ
สืบเนื่องจากสภาพเศรษฐกิจที่ตกต่ำ ปัญหาผู้อพยพทะลักจำนวนมาก และปัญหาก่อการร้ายสมัยใหม่ ตัวชี้วัดคือผลประชามติสหราชอาณาจักรออกจากอียู หรือ brexit ที่ผ่านมา หากเทรนด์เดินไปเหมือนที่ชาวอเมริกันเลือกทรัมป์ รัฐบาลฝ่ายขวาจากยุโรปก็จะมีโยบายการต่างประเทศลักษณะปิดกั้นตนเอง สุงสิงกับชาติอื่นน้อยลง ไทยที่เป็นชาติส่งออกก็จะได้รับผลกระทบจากการกีดกันเหล่านี้
ด้วยอุดมการณ์หลักของพรรครีพับลิกันที่เป็นอนุรักษนิยม ประกอบกับไทยไม่ได้อยู่ในจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญเหมือนช่วงสงครามเย็น ก็จะได้รับความสนใจน้อยลง หากเราอิงกับประเทศจีนมากขึ้นก็จะส่งผลให้ถูกวิจารณ์อย่างรุนแรงจากรัฐบาลสหรัฐ ถึงความไม่เป็นประชาธิปไตย
เทรนด์การเมืองของไทยถือว่าล่วงหน้าสหรัฐไปก่อนแล้ว จากผลประชามติเห็น ชอบร่างรัฐธรรมนูญที่เปิดช่องให้กองทัพฝังตัวในการเมืองต่อไปในกลไกของวุฒิสภา
สถานการณ์จากนี้ต่อไปถึงกำหนดการเลือกตั้งปลายปี 2560 จะทวีความเข้มข้นและรุนแรง การเคลื่อนไหวฝ่ายประชาธิปไตยก็จะทำได้ยากขึ้น
เราอาจได้เห็นบุคลิกแบบทรัมป์ มีการใช้ประชานิยมขวาจัด เอาใจแต่ประชาชนที่สนับสนุนตนเป็นหลักจนเกินเลย คงกล้าพูดกล้าแสดงออกกันอย่างไม่เหนียมอาย จนอาจจะตึงเครียดกันมากขึ้น
สมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์
นักวิชาการอิสระ ด้านเศรษฐศาสตร์และการเมือง
การได้รับชัยชนะของทรัมป์ ในการเลือกตั้งประ ธานาธิบดีสหรัฐ ผลกระทบระยะสั้นเกิดขึ้นกับตลาดการเงิน ตลาดทุน ในส่วนของไทยไม่ได้มีแรงกระทบมากเนื่องจากยังห่างไกล
ที่ต้องติดตามคือระยะกลาง ระยะยาว จะเกิดผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกและเศรษฐกิจไทยอย่างไรบ้าง โดยมองว่านโยบายกีดกันทางการค้า เพื่อตอบโต้กับจีน จะส่งผลกระทบต่อการค้าโลกและจะส่งผลให้เศรษฐกิจโลกมีความตึงเครียดมากขึ้น
มาตรการเผชิญหน้ากับจีนและส่งสัญญาณต่อการดำเนินนโยบายของญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ จะทำให้เศรษฐกิจ โลก เกิดความตึงเครียด ทำให้กลุ่มประเทศอาเซียนต้องรักษาระยะห่างจากสหรัฐ และเข้าหาจีนมากขึ้น เช่นกรณีเดียวกับฟิลิปปินส์และมาเลเซียก่อนหน้านี้
นอกจากนี้ นโยบายของทรัมป์ที่ส่งเสริมให้เกิดการลงทุนกว่า 1 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ อีกทั้งยังมีนโยบายลดภาษีให้กับคนรวย จะส่งผลต่อหนี้สาธารณะของสหรัฐ ปัจจุบันที่ 75% เป็น 100% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (จีดีพี) ทำให้เศรษฐกิจสหรัฐที่เริ่มฟื้นตัวจะมีผลกระทบอีก ในส่วนของความตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (ทีพีพี) ที่จะยกเลิกนั้น มองว่าไทยจะได้ประโยชน์เพราะไทย ไม่ได้ทำข้อตกลงดังกล่าวด้วย
อัษฎางค์ ปาณิกบุตร
อดีตคณบดีคณะรัฐศาสตร์ ม.รามคำแหง
แม้ว่าทรัมป์ ตัวแทนจากพรรครีพับลิกันจะพลิกล็อกได้เป็นประธานาธิบดีสหรัฐคนใหม่ แต่เรื่องทางการเมืองคงไม่กระทบกับประเทศไทย อย่างที่วิตกกังวล เพราะแม้สหรัฐจะเป็นประเทศมหาอำนาจแต่ก็ถือว่าอยู่ห่างจากเรา หรือแม้แต่ทรัมป์จะไม่ใช่คนเก่งเรื่องต่างประเทศ แต่หากได้ทีมที่ปรึกษาที่ดีก็จะทำให้ดีได้แน่นอน
จุดสำคัญที่น่าวิตกกว่าเรื่องการเมือง คือเรื่องของเศรษฐกิจที่ทรัมป์มีความชัดเจนว่าต้องการอุ้มเศรษฐกิจของสหรัฐเป็นหลัก จะมีการปกป้องสิทธิ และผลประโยชน์ของสหรัฐค่อนข้างมาก ประเด็นดังกล่าวเป็นเหตุหนึ่งที่ทำให้ประชาชนสหรัฐชอบทรัมป์ โดยเฉพาะคำพูดที่ว่าจะทำให้สหรัฐกลับมายิ่งใหญ่เหมือนเดิม
อย่างไรก็ตาม ผลกระทบทางเศรษฐกิจแม้จะกระทบบ้างแต่ก็ไม่กระทบมาก ไม่น่ากลัวอย่างที่วิตก แต่ต้องระวังเรื่องมาตรการภาษีที่จะเก็บการค้าของต่างประเทศค่อนข้างสูง ซึ่งเป็นสิ่งที่ประเทศ ไทยต้องระวังในการต่อรองมาตรการกับสหรัฐ
แต่จะไม่กระทบกับภูมิภาคของเราในระยะยาวแน่นอนและเศรษฐกิจของประเทศจะไม่ปั่นป่วน ไม่มีอะไรน่ากลัว เพียงแต่เราต้องนิ่งในนโยบายของเราและต้องไม่เข้าข้างใดข้างหนึ่ง ทรัมป์ก็เป็นนักธุรกิจ จะรู้ว่าจีนเล่นอะไร เราจึงต้องรอบคอบในการเดินเกมเศรษฐกิจ
ส่วนนโยบายด้านการทหาร สหรัฐคงไม่ช่วยเหลือเราอยู่แล้วเพราะเขาไม่ช่วยประเทศที่ยึดอำนาจ แต่ในอนาคตถ้ากลับสู่ประชาธิปไตยคงต้องรอดูอีกครั้ง
ส่วนจะกระทบกับคนไทยที่จะเดินทางไปสหรัฐ หรือประกอบธุรกิจหรือไม่นั้นคงไม่เกี่ยวกัน เพราะส่วนใหญ่ธุรกิจของคนไทยในสหรัฐคือทำอาหาร ไม่ใช่อุตสาหกรรมที่จะไปแข่งขันกับเขาสูง จึงไม่น่าจะเกิดการต่อต้าน
สีดา สอนศรี
คณบดีวิทยาลัยการเมืองการปกครอง ม.มหาสารคาม
การได้รับตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐของทรัมป์ ผู้ซึ่งมีบุคลิกเป็นนักธุรกิจ และแน่นอนว่าบุคลิกของนักธุรกิจนั้นย่อมมีความเป็นเผด็จการ ต้องการมีอำนาจแบบเบ็ดเสร็จเด็ดขาด ประกอบกับทรัมป์เป็นนักชาตินิยม ที่เห็นได้จากนโยบายการดึงคนอเมริกากลับเข้าสู่ประเทศ และป้องกันการอพยพเข้ามาจากต่างชาติ
ทรัมป์ต้องการเปลี่ยนแปลงนโยบายของโอบามาเกี่ยวกับประเด็นการค้าเสรี โดยประกาศว่าจะไม่เข้าร่วม หากเป็นเช่นนั้นย่อมส่งผลกระทบในด้านเศรษฐกิจ เพราะนโยบายหลักของทรัมป์ ต้องการแก้ไขปัญหาในประเทศก่อน ทั้งปัญหาการว่างงาน ปัญหาสังคมต่างๆ เราคงเห็นการปิดกั้นผู้อพยพจากเม็กซิโกเป็นอย่างแรก
และการประกาศชัดว่าจะไม่รับสินค้านำเข้าจากจีน แน่นอนว่าผลกระทบจะเกิดกับไทยอย่างแน่นอน เนื่องจากเรามีสินค้าส่งออกจำนวนมากไปยังจีนและจีนส่งต่อไปยังอเมริกา
คนในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จะเข้าไปทำงานในอเมริกาได้ยากยิ่งขึ้น เป็นไปได้ว่าค่าเงินดอลลาร์จะอ่อนลงและค่าเงินในเอเชียจะแข็งขึ้น หากเป็นเช่นนั้นจะมีปัญหาต่อการส่งออกของเอเชีย
การสนับสนุนหรือให้ความช่วยเหลือกลุ่มประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จะลดน้อยลง เพราะทรัมป์ไม่มีท่าทีให้ความสนใจในกลุ่มประเทศเหล่านี้ แตกต่างจากคลินตันที่ให้การสนับสนุน
ทางออกคือเราคงต้องพึ่งพามหาอำนาจอื่นอย่าง จีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้มากยิ่งขึ้นเพื่อแก้ปัญที่จะเกิดขึ้นหลังจากนี้ และประเทศที่จะปรับตัวได้ก่อนใครคงเป็นฟิลิปปินส์ เนื่องจากฟิลิปปินส์เรียนรู้วิธีการทำธุรกิจแบบอเมริกามาอย่างยาวนาน และการปรับท่าทีในความสัมพันธ์กับจีนที่มีแนวโน้มจะไปในทางที่ดีขึ้น
สำหรับความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับอเมริกา คงไม่ดีขึ้น เมื่อทรัมป์มีนโยบายที่ชัดเจน ซึ่งรวมไปถึงการลงทุนจากอเมริกาที่คงมีน้อยลง แต่ประเด็นนี้ การลงทุนส่วนใหญ่ในไทยก็มาจากจีนอยู่แล้ว ดังนั้นเรื่องที่จะกระทบหลักๆ คือการค้าเสรี แต่หากทรัมป์ยังยึดถือแนวคิดนี้ก็อาจส่งผลกระทบต่ออเมริกาเองก็เป็นได้
ส่วนที่กังวลถึงการเกิดความรุนแรงนั้น ต้องมองว่าทรัมป์จะเน้นแก้ไขปัญหาภายในประเทศให้หมดสิ้นก่อน การแก้ไขปัญหาการก่อการร้ายโดยไปแทรกแซงประเทศในตะวันออกกลางนั้น คงลดน้อยลง แต่ต้องขึ้นอยู่กับท่าทีของรัฐมนตรีต่างประเทศ คนใหม่ด้วย
