ในวงการคณะสงฆ์กล่าวกันว่า สมเด็จพระพุฒาจารย์ (นวม) วัดอนงคาราม ฝั่งธนบุรี คือ พระนักประชาธิปไตยรูปหนึ่ง มีความเฉียบแหลมในการดำเนินนโยบายอันเหมาะสมได้ทันสมัย หรือทันเหตุการณ์เสมอ
มีลูกศิษย์ลูกหานับไม่ถ้วน ทั้งที่เป็นสงฆ์และขุนนางชั้นสูง ไม่ว่าที่กรุงเทพฯ ธนบุรี หรือที่ชัยนาทบ้านเกิด รวมถึงจังหวัดอื่นๆ
มีนามเดิมว่า นวม เกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 14 ก.ค.2407 เป็นบุตรของหมื่นนรา (อินทร์) กับนางใย มีพี่น้องร่วมบิดากัน 8 คน ภูมิลำเนาอยู่บ้านวังแม่ลูกอ่อน อ.สรรพยา จ.ชัยนาท
เริ่มแรกศึกษาที่วัดโคกเข็ม จ.ชัยนาท อายุ 13 ปี จึงย้ายมาศึกษาที่วัดอนงคาราม บวชเป็นสามเณรในปี พ.ศ.2424 แล้วศึกษาต่อจนถึงปี พ.ศ.2428 เข้าพิธีอุปสมบท ณ วัดพระบรมธาตุวรวิหาร โดยมีพระครูเมธังกร เจ้าคณะอำเภอเมืองขณะนั้น เป็นพระอุปัชฌาย์ พระวินัยธรวันและพระสมุห์เปรม เป็นคู่พระกรรมวาจาจารย์ ได้ฉายาว่า พุทฺธสโร
กลับมาอยู่จำพรรษาวัดอนงคาราม เพื่อศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรมต่อ
ได้รับแต่งตั้งเป็นพระอาจารย์สยามปริยัติ ครูโรงเรียนวัดอนงคาราม ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นผู้รั้งตำแแหน่งเจ้าคณะมณฑลพิษณุโลก จนถึงวันที่ 9 ก.ย.2470 จึงได้รับโปรดเกล้าฯ ตั้งให้เป็นเจ้าคณะมณฑลพิษณุโลก
ลำดับสมณศักดิ์ พ.ศ.2449 เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่ พระธรรมธราจารย์ พ.ศ.2463 เป็นพระราชาคณะชั้นราชที่ พระรัชชมงคลมุนี พ.ศ.2468 เป็นพระราชาคณะชั้นเทพที่ พระมงคลเทพมุนี พ.ศ.2472 เป็นพระราชาคณะชั้นธรรมที่ พระโพธิวงศาจารย์
พ.ศ.2484 เลื่อนเป็นพระราชาคณะเทียบชั้นเจ้าคณะรองฝ่ายอรัญวาสีที่ พระมหาโพธิวงศาจารย์
พ.ศ.2488 สถาปนาเป็นสมเด็จพระราชาคณะที่ สมเด็จพระพุฒาจารย์
คุณความสามารถในกิจการของสงฆ์ เป็นที่ยอมรับกันว่าเป็นเอตทัคคะในทางนี้ ดังในปี 2484 ภายหลังที่ พ.ร.บ.คณะสงฆ์ประกาศใช้แล้ว ได้รับการแต่งตั้งเป็นสมาชิกสังฆสภา และยังเป็นสังฆมนตรีว่าการสาธารณูปการ
ตลอดเวลาที่อยู่ในตำแหน่ง แม้จะอยู่ในวัยชรา แต่ก็ยังมีความสามารถที่จะวางระเบียบการสาธารณูปการที่มีหน้าที่แก่ภิกษุสงฆ์ทั่วราชอาณาจักร
เหนือสิ่งอื่นใดในวงการศึกษา คือ เป็นปรมาจารย์แห่งโรงเรียนราษฎร์ทั้งปวง
ในปี พ.ศ.2432 ท่านเปิดโรงเรียนขึ้นที่กุฏิวัดอนงคาราม โดยเป็นครูคนเดียวในโรงเรียน มีลูกศิษย์ทั้งสิ้น 9 คน ซึ่งโรงเรียนแห่งนี้จะเรียกเป็นโรงเรียนราษฎร์แห่งแรกของประเทศไทยก็ว่าได้
หลักสูตรที่สอนในขณะนั้น นอกจากการศึกษาภาษาไทยเป็นพื้นทั่วไปแล้ว ก็มีวิชาคำนวณ และจรรยามารยาทของผู้ดีรวมอยู่ด้วย ที่สำคัญอย่างยิ่งสำหรับตัวท่านอาจารย์ใหญ่และลูกศิษย์ลูกหา ก็คือ วิชาลูกคิด ซึ่งเป็นเลิศโดยศึกษามาตั้งแต่ยังไม่ได้บวชเป็นเณร
หลังเรียนจบหลักสูตร ศิษย์รุ่นแรก ที่จบจากโรงเรียนราษฎร์แห่งแรกนี้ ได้เป็นข้าราชการตามกระทรวงทั้งหมด จึงมีผู้เห็นผลจากการศึกษาที่โรงเรียนของท่าน
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เมื่อทรงทราบก็นิมนต์ให้มาเฝ้าฯ เพื่ออยากจะทอดพระเนตรตัวจริง ทรงชมเชยว่าเป็นอาจารย์มีคุณูปการต่อชาติ
เมื่อวันที่ 28 ก.ย.2499 มรณภาพด้วยอาการสงบ ที่กุฏิวัดอนงคาราม สิริอายุ 92 ปี พรรษา 72
วัตถุมงคลที่ได้รับความนิยม คือ พระนาคปรกใบมะขาม จัดสร้างเป็น 3 เนื้อ คือ เนื้อเงิน เนื้อทองแดงกะไหล่ทอง และเนื้อทองแดงไม่มีกะไหล่
ประกอบพิธีปลุกเสก ในปี พ.ศ.2463 มีพระเกจิ 4 รูป คือ 1.สมเด็จพระสังฆราช (แพ ติสสเทโว) วัดสุทัศนเทพวราราม (ครั้งดำรงสมณศักดิ์เป็น พระพรหมมุนี) 2.สมเด็จพระพุฒาจารย์ (นวม) วัดอนงคาราม (ขณะดำรงสมณศักดิ์เป็น พระรัชชมงคลมุนี) 3.พระครูวิมลคุณากร (ศุข) วัดปากคลองมะขามเฒ่า จ.ชัยนาท และ 4.พระอุดรคณารักษ์ (ศรี พรหมโชติ) วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
จัดสร้างแบบฐาน 3 ชั้น และฐาน 2 ชั้น ด้านหน้ามีด้วยกัน 2 พิมพ์ คือ พิมพ์บล็อกแตกและพิมพ์บล็อกไม่แตก ด้านหลังองค์พระมีลักษณะเรียบ บางองค์ปรากฏร่องรอยการลงเหล็กจารอักขรยันต์
ลักษณะเป็นเหรียญปั๊มขนาดเล็ก ด้านหน้ามีพญานาคอยู่บนเศียรพระพุทธ 7 เศียร ใต้พระพุทธเป็นลำตัวพญานาคขดอยู่ ด้านหลังมีลักษณะเรียบปรากฏร่องรอยการลงเหล็กจารอักขรยันต์
เป็น 1 ใน 5 ของสุดยอดเบญจภาคีพระนาคปรกใบมะขามของเมืองไทย
