สิ้นศิลปินแห่งชาติ ‘จ่าทวี บูรณเขตต์’ ผู้ก่อตั้งโรงหล่อบูรณะไทย และพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี สิริอายุ 94 ปี
วันที่ 21 ก.ย.69 สนง.วัฒนธรรม จังหวัดพิษณุโลก โพสต์แสดงความอาลัย ร้อยตรี ทวี บูรณเขตต์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์ – ช่างปั้น หล่อ) พุทธศักราช 2566 เสียชีวิตแล้ว
ร้อยตรี ทวี บูรณเขตต์ เกิดเมื่อวันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ.2475 ที่จังหวัดพิษณุโลก ปัจจุบันอายุ 94 ปี สำเร็จการศึกษาระดับประถมปีศึกษาที่ 3 จากโรงเรียนจ่าการบุญ ระดับประถมศึกษาปีที่ 4 ที่โรงเรียนอำนวยวิทย์ (โรงเรียนสิ่นหมินในปัจจุบัน) และระดับมัธยมศึกษาปีที่ 3 จากโรงเรียนผดุงราษฎร์ ซึ่งทั้ง 3 แห่งอยู่ในจังหวัดพิษณุโลก
ด้วยเกิดในครอบครัวที่บิดาเป็นครูศิลปะและเป็นช่างฝีมือ ทำให้ชีวิตวัยเด็กของ ร้อยตรี ทวี ได้เรียนรู้วิชาการวาดรูปและงานช่างแกะสลักจากบิดา เมื่อสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาปีที่ 3 ได้ออกไปประกอบอาชีพช่างเขียนภาพในหลายท้องที่ทั้งในกรุงเทพมหานครและต่างจังหวัด เพื่อเพิ่มพูนความรู้และประสบการณ์ทำงาน
กระทั่ง พ.ศ. 2498 ได้เข้ารับราชการเป็นทหารสังกัดกองทัพภาคที่ 3 และรับยศสูงสุดเป็นจ่าสิบเอกเมื่อปี พ.ศ. 2506 รวมระยะเวลารับราชการทหาร 23 ปี โดยขณะที่รับราชการทหาร ร้อยตรี ทวี ได้ใช้ความรู้ความสามารถด้านช่างศิลป์หลายแขนง เพื่อรับใช้ภารกิจของทางราชการอย่างความสามารถ
และเมื่อทางกองทัพภาคที่ 3 ต้องการช่างฝีมือดีสร้างอนุสาวรีย์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ร้อยตรี ทวี ได้รับคัดเลือกให้เข้ารับการอบรมวิชาการปั้นและหล่อโลหะที่กองหัตถศิลป์ กรมศิลปากร กับศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี อาจารย์เขียน ยิ้มศิริ อาจารย์สนั่น ศิลากร และอาจารย์พิมาน มูลประมุข ท่านเหล่านี้ล้วนแต่เป็นเอกอุแห่งวงการศิลปะไทย ซึ่งได้เมตตาถ่ายทอดความรู้ให้แม้เป็นเพียงระยะเวลาช่วงสั้นๆ แต่ก็นับเป็นโอกาสครั้งสำคัญต่อการฝึกฝนและพัฒนาผลงานอย่างยิ่ง
ภายหลังอบรม ร้อยตรี ทวี ได้กลับไปสร้างผลงานหล่อรูปเหมือนองค์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ซึ่งทำให้ได้รับความไว้วางใจให้สร้างผลงานอีกหลายชิ้นต่อมา เช่น สร้างพระพุทธชินราช รุ่น ภปร. ซึ่งได้รับพระราชทานพระปรมาภิไธยย่อ “ภปร.” และได้รับการชื่นชมว่ามีความงดงามคล้ายองค์จริงจนเป็นที่กล่าวขาน ในพรสวรรค์ และความสามารถทางพุทธศิลป์ที่แสดงออกมาได้อย่างประณีตสมดุล
กระทั่งในปี พ.ศ. 2521 ร้อยตรี ทวี ได้ขอลาออกจากราชการเพื่อมายึดอาชีพช่างปั้นหล่อพระพุทธรูป และก่อตั้ง “โรงหล่อพระบูรณะไทย (จ่าทวี)” ซึ่งพระพุทธชินราชที่ปั้นหล่อด้วยฝีมือของ ร้อยตรี ทวี ถือเป็นงานพุทธศิลป์ที่มีความงดงามด้วยสัดส่วนและอัตลักษณ์เฉพาะตน อย่างที่เรียกว่า พระพุทธชินราช สกุลช่างพิษณุโลก ซึ่งทำให้ร้อยตรี ทวี ได้รับการยกย่องให้เป็น “เพชรน้ำเอกแห่งวงการช่างศิลป์”
นอกจากอาชีพช่างหล่อพระแล้ว ร้อยตรี ทวี ได้ทำงานเพื่อสาธารณประโยชน์ ทุ่มเททั้งกำลังกายและกำลังทรัพย์มากมาย เพื่ออนุรักษ์และถ่ายทอดความรู้การปั้นและการหล่อ สร้างอาชีพและความภาคภูมิใจให้กับผู้คนในท้องถิ่น คุณูปการ ที่สำคัญคือ ก่อตั้ง “พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน จ่าทวี” นับเป็นพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยแห่งแรก ที่เก็บรวบรวมสะสม และรักษาเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน สะท้อนวิถีชีวิตของคนในอดีตให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาเรียนรู้ และได้จัดตั้งมูลนิธิ “จ่าสิบเอกทวี – พิมพ์ บูรณเขตต์” เพื่อนำดอกผลของมูลนิธิมอบให้เป็นทุนการศึกษาแก่นักเรียน นักศึกษาที่ขาดแคลนทุนทรัพย์จนถึงปัจจุบัน
ด้วยความสามารถและความเสียสละตน เพื่อประกอบคุณงามความดี จนมีผลงานเป็นที่ประจักษ์แก่สาธารณชน เป็นประโยชน์แก่ส่วนราชการ หน่วยงาน และประเทศชาติโดยรวม ทำให้ ร้อยตรี ทวี ได้รับรางวัลมากมายจากหลายหน่วยงาน อาทิ พ.ศ. 2526 ได้รับรางวัลผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรม สาขาการช่างฝีมือ จากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ พ.ศ. 2527 ได้รับปริญญาศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาศิลปะ จากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มหาวิทยาลัยนเรศวรในปัจจุบัน)
พ.ศ. 2541 ได้รับปริญญาศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขามานุษยวิทยา จากมหาวิทยาลัยศิลปากร พ.ศ. 2560 ได้รับยกย่องเป็นครูศิลป์ของแผ่นดิน จากศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์การมหาชน) พ.ศ. 2564 ได้รับรางวัล เพชรสยาม สาขาการช่างฝีมือ จากมหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม พ.ศ. 2565 ได้รับยกย่องให้เป็น “ศิลปาจารย์” จากกรมส่งเสริมวัฒนธรรม พ.ศ. 2566 ได้รับปริญญาศิลปกรรมศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาศิลปะและการออกแบบจาก มหาวิทยาลัยนเรศวร
และ พ.ศ. 2567 มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานยศ ร้อยตรี เป็นกรณีพิเศษ เนื่องจากเป็นผู้ประกอบคุณงามความดีและมีผลงานเป็นที่ประจักษ์แก่สาธารณชน ซึ่งเป็นประโยชน์แก่ส่วนราชการ หน่วยงานและประเทศชาติ ร้อยตรี ทวี บูรณเขตต์ จึงสมควรได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์ – ช่างปั้น หล่อ) พุทธศักราช 2566
