แพทยสภา เผยข้อมูล ยาป้องกันไข้เลือดออก Mosnodenvir กินสัปดาห์ละครั้งได้ผลดีในคน ผลการศึกษาพบว่า ทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันการติดเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ
วันที่ 12 พ.ย.2569 แพทยสภา โพสต์ข้อความ หมอชวนรู้โดยแพทยสภา ตอนที่ 308 “ยาป้องกันไข้เลือดออก Mosnodenvir กินสัปดาห์ละครั้งได้ผลดีในคน” ความว่า
โรคไข้เลือดออก ยังเป็นภัยคุกคามด้านสาธารณสุขระดับโลกที่รุนแรงและกำลังขยายตัวขึ้น โดยคาดว่ามีผู้ติดเชื้อประมาณ 400 ล้านคน และมีผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงของโรคถึง 100 ล้านคนในแต่ละปี นอกจากนี้ยังมีประชากรเกือบ 4 พันล้านคนในกว่า 129 ประเทศที่ตกอยู่ในความเสี่ยงที่จะติดเชื้อ
ข่าวล่าสุดแจ้งว่าไข้เลือดออกระบาดหนักในมลรัฐฟลอริดา สหรัฐอเมริกา ณ วันที่ 24 ตุลาคม 2569 มีผู้ป่วยสะสมในปีนี้พุ่งสูงถึง 485 รายและมีถึง 60 รายในหนึ่งสัปดาห์(ปีที่แล้วมีเพียง 62 รายเท่านั้น) และมีผู้ป่วย 1 รายอายุ 80 ปีตายจากไข้เลือดออกชนิดรุนแรง
ปัจจุบันยังไม่มีต้านไวรัสสำหรับป้องกันหรือรักษาโรคไข้เลือดออก ซึ่งทำให้เกิดช่องว่างและกลายเป็นความต้องการหลักด้านสาธารณสุขระดับโลกที่ยังไม่ได้รับการตอบสนอง
ทั้งนี้การศึกษาวิจัยพบว่า ยาMosnodenvir เป็นยาต้านไวรัสชนิดเม็ดที่มีโมเลกุลเล็กและใช้รับประทาน ยาขนานนี้มีประสิทธิภาพในการออกฤทธิ์แรงเท่ากันต่อเชื้อไวรัสเดงกีทั้ง 4 สายพันธุ์ ปัจจุบันก็ยังไม่มียาต้านไวรัสที่มีประสิทธิภาพทั้งในแง่การป้องกันและการรักษาอย่างจำเพาะเจาะจง
อย่างไรก็ดี ผลงานวิจัยล่าสุดที่ตีพิมพ์ในวารสาร NEJM ได้นำเสนอความคืบหน้าที่น่าจับตามองของยาต้านไวรัสขนานนี้ซึ่งถูกพัฒนาขึ้นโดยมุ่งเน้นเพื่อใช้เป็นยาสำหรับการป้องกันการติดเชื้อ (prophylaxis) โดยเฉพาะ หมายความว่าไม่ใช่ยาที่นำมากินหลังแสดงอาการป่วยแล้ว
ทั้งนี้ แนวคิดการกินยาเม็ดต้านไวรัสเพื่อป้องกันโรคนั้น มีความจำเป็นในสถานการณ์ที่บุคคลกำลังจะมีความเสี่ยงสูงต่อการถูกยุงลายกัดและรับเชื้อไวรัสเดงกี เช่น นักท่องเที่ยวหรือผู้ปฏิบัติงานที่ต้องเดินทางเข้าสู่พื้นที่ที่มีการระบาดชุกชุมในระยะสั้น หรือเป็นการให้ยาเพื่อสกัดกั้นการแพร่กระจายในกลุ่มบุคคลที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ซึ่งเกิดการระบาดระลอกใหญ่แบบเฉียบพลัน คล้ายคลึงกับหลักการรับประทานยาป้องกันโรคมาลาเรียล่วงหน้าก่อนเข้าป่า
ยา Mosnodenvir ออกฤทธิ์ครอบคลุมเชื้อไวรัสเดงกีได้ทุกสายพันธุ์ (pan-DENV serotype) โดยมีกลไกการออกฤทธิ์ คือเข้าไปขัดขวางการเพิ่มจำนวนของไวรัสตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยตรงในการยับยั้งการจับตัวกันระหว่างโปรตีนโครงสร้าง 2 ชนิดที่จำเพาะของเชื้อไวรัสไข้เลือดออก คือ Nonstructural protein 3 (NS3) และ NS4B
ซึ่งการจับคู่ของโปรตีนคู่นี้มีความจำเป็นต่อการประกอบตัวของโรงงานจำลองสารพันธุกรรมภายในเซลล์ร่างกาย เมื่อ Mosnodenvir เข้าไปยับยั้งการทำงานร่วมกันของโปรตีนดังกล่าว จึงทำให้ไวรัสเดงกีไม่สามารถแบ่งตัวหรือเพิ่มปริมาณสารพันธุกรรม RNA ได้ ส่งผลให้ร่างกายสามารถสกัดกั้นเชื้อได้ก่อนที่เชื้อจะเพิ่มจำนวนและแพร่กระจายจนเกิดเป็นอาการป่วยของโรคไข้เลือดออก
เพื่อทดสอบประสิทธิภาพของยาขนานนี้ในการสกัดกั้นเชื้อ นักวิจัยจึงได้ออกแบบการทดลองทางคลินิกระยะที่ 2 ผ่านแบบจำลองการติดเชื้อในมนุษย์ที่มีการควบคุม (human infection model) โดยแบ่งอาสาสมัครออกเป็นกลุ่มที่ได้รับยาวันละครั้ง กลุ่มที่ได้รับยาสัปดาห์ละครั้งในขนาดสูงและขนาดต่ำ และกลุ่มที่ได้รับยาหลอก (placebo)
อาสาสมัครทุกคนจะเริ่มรับประทานยาขนาดเริ่มต้นหรือ loading dose ในช่วง 2 วันล่วงหน้า เพื่อเตรียมความพร้อมให้ระดับยาในกระแสเลือดสูงเพียงพอที่จะต่อสู้กับเชื้อ จากนั้นจึงเข้าสู่ช่วงให้ยาต่อเนื่อง (maintenance dose) เป็นเวลา 21 วัน
โดยในวันแรกที่เริ่มให้ยาต่อเนื่อง อาสาสมัครจะได้รับการฉีดเชื้อไวรัสเดงกีสายพันธุ์ที่ 3 ชนิดก่อโรครุนแรงน้อย (underattenuated DENV-3) เข้าสู่ร่างกาย เพื่อจำลองสถานการณ์เสมือนได้รับเชื้อจริงขณะที่มียาอยู่ในกระแสเลือด และติดตามผลตรวจทางไวรัสวิทยา ระดับภูมิคุ้มกัน รวมถึงความปลอดภัยต่อเนื่องนานถึง 120 วัน
ผลลัพธ์จากการศึกษาพบว่า ยา Mosnodenvir สามารถทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันการติดเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยในกลุ่มที่ได้รับยาแบบสัปดาห์ละครั้ง ทั้งกลุ่มขนาดสูงและขนาดต่ำ มีอาสาสมัครถึงร้อยละ 83 ที่ไม่พบสัญญาณของการติดเชื้อไวรัสเดงกีเลย
กล่าวคือ ตรวจไม่พบสารพันธุกรรม RNA ของไวรัส และตรวจไม่พบการสร้างแอนติบอดีต่อเชื้อ ซึ่งใกล้เคียงกับกลุ่มที่ได้รับยาทุกวันที่มีอัตราการป้องกันอยู่ที่ร้อยละ 67 ขณะที่กลุ่มยาหลอกกลับพบการติดเชื้อครบทุกคน
นอกจากนี้ ระดับยาในพลาสมายังสามารถคงความเข้มข้นที่เหมาะสมตลอดช่วงการทดลอง และไม่พบข้อกังวลด้านความปลอดภัยที่ร้ายแรงทางคลินิก กลุ่มผู้เข้าร่วมการทดลองจำนวนน้อยเกิดการติดเชื้อเล็ดลอด (breakthrough infection) และตรวจพบการกลายพันธุ์ของกรดอะมิโนที่เกิดขึ้นใหม่ในโปรตีน NS4B ของไวรัส
ได้แก่ ผู้ที่ได้รับยา mosnodenvir ที่เกิดการติดเชื้อจำนวน 4 จาก 4 ราย พบการกลายพันธุ์แบบ A19L ในผู้เข้าร่วม 1 ราย, แบบ V91G ในผู้เข้าร่วม 2 ราย, แบบ L94F ในผู้เข้าร่วม 1 ราย และแบบ Y99H ในผู้เข้าร่วม 1 ราย และพบการกลายพันธุ์ในผู้ที่ได้รับยาหลอกที่เกิดการติดเชื้อจำนวน 2 จาก 6 ราย ได้แก่ แบบ S60I พบในผู้เข้าร่วม 1 ราย และแบบ I201V ในผู้เข้าร่วม 1 ราย ซึ่งเป็นจุดที่ต้องนำไปติดตามเรื่องกลไกการดื้อยาและปรับขนาดยาต่อไป
การค้นพบครั้งนี้จึงนับเป็นก้าวสำคัญที่ยืนยันว่า ยา Mosnodenvir มีประสิทธิภาพในการป้องกันโรค และการพัฒนาสูตรยาให้รับประทานเพียงสัปดาห์ละครั้ง ร่วมกับการลดระยะเวลาการให้ขนาดยาสูงครั้งแรก(loading dose) เหลือเพียง 2 วัน
จะช่วยให้การนำไปใช้ในสถานการณ์จริงในทางปฏิบัติมีความสะดวกและเป็นไปได้สูงมาก ที่จะนำมาใช้โดยเฉพาะผู้ที่ต้องเดินทางเข้าพื้นที่เสี่ยงอย่างกะทันหัน แม้ว่ายาขนานนี้ยังต้องผ่านการทดสอบในระยะถัดไปกับประชากรกลุ่มใหญ่และในพื้นที่การระบาดตามธรรมชาติ
แต่ข้อมูลดังกล่าวถือเป็นสัญญาณเชิงบวกของการมียาเม็ดกินป้องกันโรคไข้เลือดออกขนานแรกของโลก ปัจจุบันไม่พบข้อกังวลใด ๆ ในด้านความปลอดภัยที่มีนัยสำคัญทางคลินิกและมีผู้ได้รับยาขนานนี้ไปแล้ว 900 คน
ที่มา : แพทยสภา
