โกษาปาน

ครั้งคณะทูตสยามเยือนฝรั่งเศสในรัชสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 มีการเขียนภาพต่างๆ ไว้จำนวนหนึ่ง แต่มีเพียงภาพเดียวที่วาดคณะราชทูตทั้งโกษาปาน พร้อมด้วยอุปทูต และตรีทูต คือ ขุนศรีวิสารวาจา พร้อมคณะในเครื่องแต่งกายที่พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 พระราชทาน คือ เสื้อคลุมกันหนาว และหมวกสักหลาด โดยถูกบันทึกไว้ในโอกาสเยือนหัวเมืองเหนือของฝรั่งเศส เมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ.2229 ต้นฉบับเป็นของหอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศส นอกจากนี้ มีบันทึกไว้ว่า พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ทรงใช้พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์จ่ายค่าใช้จ่ายในการเดินทาง โดยเมื่อราชทูตสยามไปถึงที่ไหน ได้มีการยิงสลุตต้อนรับ และรับรองเป็นอย่างดี พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ.2229 ขณะอยู่ที่เมืองดูเอย์ บาทหลวงเยซูอิตได้จัดการแสดงละครฉลองด้วย โดยฉากต่างๆ แสดงถึงเรื่องราวของเทพฝรั่งเศสชักชวนให้เทพสยามปลูกสัมพันธไมตรีกับพระเจ้าหลุยส์ที่ 14, ฉากความยิ่งใหญ่ของวีรบุรุษที่ได้รับสมญานามว่า มหาราช, ฉากเทพแห่งสยามเห็นประโยชน์ที่จะมีสัมพันธไมตรีกับฝรั่งเศสและฉากเทพสองแผ่นดินต่างเกษมเปรมปรีดิ์เมื่อเจริญสัมพันธไมตรีสำเร็จ ภาพและข้อมูลจาก โกษาปาน ราชทูตกู้แผ่นดิน โดย ภูธร ภูมะ

 เรื่องราวความฟีเวอร์ของละครบุพเพสันนิวาสยังมีให้อ่านกันต่อเนื่อง ล่าสุด สมาชิกเฟซบุ๊กชื่อคุณ Kevin Ketkaew  ได้โพสต์ถึงเรื่องราวของคณะราชทูตสยามที่เดินทางไปฝรั่งเศสว่า เมื่อวานเห็นคนแชร์เรื่องราวประวัติศาสตร์จากละครบุพเพสันนิวาสเกี่ยวกับเส้นทางเดินเรือจากไทยไปฝรั่งเศสซึ่งออกจากปากอ่าวไทย ไปขึ้นฝรั่งเศสที่เมือง brest [บ-เฆส] โดยส่วนตัวไม่ได้ดูละครบุพเพสันนิวาส แต่จะบอกว่าตัวเองเคยมีโมเมนต์หนึ่งที่ใช้ชีวิตอยู่ที่เมือง brest ในแคว้น bretagne ปลายยอดแหลมๆ ทางด้านซ้ายบนของฝรั่งเศส ซึ่งมีส่วนเกี่ยวข้องกับเนื้อเรื่องของละคร ที่เมือง brest เนี่ย จะมีถนนสายหลักสำคัญกลางเมืองอันหนึ่งที่ชื่อว่า rue de siam [ฆู-เดอ-ซี-อัม] หรือแปลเป็นไทยว่า ถนนของสยาม ณ วันที่เห็นก็แอบตกใจเบาๆว่า อ้าวเฮ้ย ทำไมถนนชื่อสยามอ่ะ นี่คือบังเอิญถูกมะ??? ถามอีเพื่อนฝรั่ง ซึ่งเป็นคน brestois [บ-เฆส-ตัว = ชาว brest] แต่โดยกำเนิด นางก็บอกไม่รู้เหมือนกัน ไม่รู้ด้วยซ้ำว่า siam คือไร #อ้าวอีนี่ ก็ siamois ไง แมวอ่ะแมว แมวสายพันธุ์ไทย ที่ต้องบอกอย่างงี้เพราะคนฝรั่งเศสส่วนใหญ่รู้จักคำว่า siamois [ซี-อา-มัว] แต่ไม่รู้จักคำว่า siam

นับเป็นอีกหนึ่งบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ ที่ทุกคนรู้จักกันดี สำหรับ เจ้าพระยาโกษาธิบดี (ปาน) หรือ ออกพระวิสุทธิสุนธร ราชทูตของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ที่เดินทางไปเจริญพระราชไมตรีกับพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส ท่านเป็นบุตรของเจ้าแม่วัดดุสิต พระนมของสมเด็จพระนารายณ์ และเป็นน้องชายของ เจ้าพระยาโกษาธิบดี (เหล็ก) แม่ทัพคนสำคัญของกรุงศรีอยุธยา โกษาปานเดินทางไปกับเรือฝรั่งเศสเมื่อธันวาคม พ.ศ. 2228 ได้เข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 เมื่อ 1 กันยายน พ.ศ. 2229 และเดินทางกลับเมื่อ 27 กันยายน พ.ศ. 2230 รวมเดินทางไปกลับอยุธยาฝรั่งเศสทั้งหมด 1 ปี 9 เดือน โกษาปาน หลังสิ้นรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์ พระเพทราชา เจ้ากรมพระคชบาล ขึ้นครองราชย์ต่อโดยสถาปนาราชวงศ์บ้านพลูหลวงเป็นราชวงศ์ใหม่ โกษาปานได้รับราชการต่อมาในราชวงศ์ใหม่ สำหรับเรื่องราวการเสียชีวิตของโกษาปาน สมาชิกพันทิป ‘ศรีสรรเพชญ์’ ได้ให้ข้อมูลไว้อย่างน่าสนใจ ระบุว่า เรื่องเจ้าพระญาศรีธรรมราช (ปาน) หรือ โกษาปานถึงแก่อสัญกรรม มีระบุในจดหมายของบาทหลวงกาเบรียล โบรด์ (Gabriel Braud) รองประมุขมิสซังสยาม ส่งถึงบาทหลวงบริซาซิเยร์ (Jacques-Charles de Brisacier