Featured

ทำไมคนฉลาด ถึงพูดจาไม่รู้เรื่อง คำสาปของคนมีความรู้เยอะ “ความเก่ง” ไม่ได้มาคู่กับ “การสื่อสาร” เสมอไป

บทความโดย สุภัทรา

เคยเจอคนเก่งๆ ในที่ทำงานไหม ให้วิเคราะห์ตัวเลข หรือทำงานยากๆ แก้โจทย์ได้หมด แต่พอให้อธิบายให้ฟังสักห้านาที กลับทำให้ผู้ฟังเดินออกจากห้องพร้อมคำถามเต็มหัวว่า “สรุปเขาหมายถึงอะไรนะ?”

ถ้าเคยเจอเหตุการณ์นี้ไม่ได้แปลว่าเขาคนนั้นเก่งไม่จริง และไม่ได้แปลว่าเราหัวช้า เพียงแต่มีเหตุผลเบื้องหลังหลายอย่างที่ทำให้ “ความเก่ง” กับ “การสื่อสาร” ไม่ได้มาคู่กันเสมอไป

อธิบายเบื้องหลังอาการเหล่านั้นได้ว่า

1. ในหัวเร็วกว่าที่ปากพูดทัน

ความคิดของคนเรามักวิ่งเป็นภาพรวม ข้ามไปข้ามมาระหว่างหลายเรื่องพร้อมกัน แต่คำพูดต้องออกมาทีละคำ เรียงเป็นเส้นตรง เหมือนเอาแก้วกาแฟมารองน้ำก๊อกที่เปิดเต็มสปีดอย่างไรก็ล้น

ถ้าคนที่คิดเร็วไม่ได้จัดลำดับก่อนพูด จะส่งผลให้พวกเขามักจะพูดข้ามขั้นตอน เพราะในใจคิดว่าเรื่องนั้นๆ มันง่ายอยู่แล้ว พอเล่าก็ไม่เรียงลำดับ ความคิดไหนโผล่ขึ้นมาก่อนก็พูดอันนั้นก่อน รวมไปถึงวกกลับไปแก้ตัวเอง พอพูดไปแล้วนึกขึ้นได้ว่าลืมบอกบางอย่าง ก็ย้อนกลับมาพูดตรงนั้นซ้ำ ผู้ฟังก็ยิ่งตามไม่ทัน

2. คำสาปของความรู้ (Curse of Knowledge)

ข้อนี้น่าจะเป็นตัวการใหญ่ที่สุด นักจิตวิทยาเรียกว่า “curse of knowledge” คือเมื่อเรารู้เรื่องอะไรไปแล้ว เราจะนึกภาพไม่ออกว่าตอนที่ไม่รู้มันเป็นยังไง

มีการทดลองของ Elizabeth Newton นักศึกษาปริญญาเอกจากสแตนฟอร์ด เธอให้คนกลุ่มหนึ่งเคาะจังหวะเพลงดังๆ (เช่น Happy Birthday) บนโต๊ะ แล้วให้อีกกลุ่มทายว่าคือเพลงอะไร คนเคาะคาดว่าคนทายจะตอบถูกประมาณครึ่งหนึ่ง แต่ผลจริงถูกแค่ราว 2.5% เพราะคนเคาะได้ยินเมโลดี้อยู่ในหัวตลอด ส่วนคนทายได้ยินแค่เสียงเคาะโต๊ะแปะๆ

คนฉลาดที่อธิบายเรื่องที่ตัวเองเชี่ยวชาญให้คนอื่นฟังก็ไม่ต่างจากแบบนี้ คือเขาเข้าใจว่าศัพท์เฉพาะหรือข้อมูลพื้นฐานต่างๆ คนอื่นคงจะรู้เหมือนที่เขารู้

3. ชอบความเป๊ะ จนลืมความเข้าใจง่าย

คนเก่งมักคิดเป็นระบบ เป็นหลักการ เป็นโครงสร้าง คิดเป็นนามธรรม ส่วนคนฟังส่วนใหญ่เข้าใจง่ายกว่าเมื่อมีตัวอย่าง เรื่องเล่า หรือการเปรียบเทียบกับของใกล้ตัว ถ้าข้ามส่วนนี้ไป คำอธิบายจะฟังเหมือนกระโดดไปมา ไม่ปะติดปะต่อ จึงฟังแล้วเข้าใจยาก

4. สมองของคนฟังมีพื้นที่จำกัด

ความจำใช้งาน (working memory) ของคนมีขีดจำกัด George Miller เคยเสนอไว้ตั้งแต่ปี 1956 ว่า คนเรารับข้อมูลใหม่ได้ประมาณ 7 ชิ้นในคราวเดียว พอถูกป้อนข้อมูลติดกันโดยไม่หยุดให้ย่อย ไม่แบ่งเป็นก้อนเล็กๆ สมองคนฟังก็ล้นก่อนจะถึงใจความสำคัญ ยิ่งเนื้อหาซับซ้อนและศัพท์เยอะ ภาระของสมองคนฟังยิ่งหนัก

5. กลัวไม่สมบูรณ์แบบ

นอกจากเรื่องวิธีคิดแล้ว ยังมีมิติด้านอารมณ์และสังคมที่เข้ามาเกี่ยว บางครั้งคนฉลาดกลัวพูดไม่สมบูรณ์แบบ หลายคนที่เก่งมักตั้งมาตรฐานกับตัวเองสูง จนคิดมากก่อนพูด

หรือบางทีเก่งเรื่องคิด แต่ไม่ค่อยได้ฝึกเรื่องคุย บางคนโตมากับการเรียนและการอ่านคนเดียว ได้ฝึกจังหวะการคุย การอ่านสีหน้า การรอฟังอีกฝ่ายน้อยกว่าที่ควร เลยลืมมองจากมุมคนฟัง  แต่ไม่ใช่เพราะไม่ใส่ใจ แค่เพราะนึกไม่ออกจริงๆ ว่าคนที่คิดไม่เหมือนตัวเองจะรับสารนี้ยังไง

แล้วคนฉลาดมักรู้สึกว่าตัวเองพูดไม่เก่งไหม

งานวิจัยของ Justin Kruger และ David Dunning ในปี 1999 พบว่า คนที่ทำได้ดีมากมักประเมินตัวเองต่ำกว่าความจริงเล็กน้อย เพราะคิดว่าสิ่งที่ตัวเองทำได้ง่ายๆ คนอื่นก็ทำได้เหมือนกัน คือพอรู้มาก ก็ยิ่งเห็นว่ายังมีอะไรที่ตัวเองไม่รู้อีกเยอะ

นักจิตวิทยาชี้ว่าไอคิวที่สูงไม่ได้รับประกันว่าจะคิดและตัดสินใจอย่างมีเหตุผลเสมอไป เพราะการคิดอย่างมีเหตุผลเป็นทักษะอีกชุดหนึ่งที่ต้องฝึกและต้องเลือกใช้ ฉลาดจึงไม่เท่ากับสื่อสารเก่ง 

ถ้าเราเป็นคนที่โดนบอกว่าพูดไม่รู้เรื่อง

ลองนำเทคนิคง่ายๆ นี้ไปใช้

– บอกข้อสรุปก่อน แล้วค่อยขยายรายละเอียด

– ใช้ตัวอย่างและการเปรียบเทียบ ให้คนฟังจินตนาการภาพออก

– พูดช้าลงและเว้นจังหวะ ให้คนฟังได้ย่อย

– ถามกลับว่าตามทันไหม ตรงไหนอยากให้ขยาย

คนฉลาดพูดไม่รู้เรื่องไม่ได้แปลว่าไม่เก่งจริง เพียงแต่การคิดเก่งกับการสื่อสารเก่งเป็นคนละทักษะกัน 

อ้างอิง :  cmu, gwern, psychologicalscience , psychclassics, cambridge, chronicle, psychclassics

Related Posts

คุยกับ “Sourcing Table” บรันช์ที่เปลี่ยนวิธีคิด จาก 'กินอร่อย' สู่ ‘ความรักและเข้าใจ' คุณค่าวัตถุดิบ-คนตัวเล็กทั่วไทย
เริ่มสาขาแรกที่สยาม! "KFC" เปลี่ยนร้านขายไก่ทอด เป็นพื้นที่ "สร้างประสบการณ์" ปรับบริการ-DIY รสชาติเองได้