ผ้าบาติก

ธ.ก.ส. ลงพื้นที่วิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวบ้านท่าเขา จังหวัดพังงา ต้นแบบชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตร (BAAC Agro-Tourism) เปิดประสบการณ์การทำผ้าบาติกจากเส้นใยธรรมชาติที่มีลวดลายเป็นเอกลักษณ์ เพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์ สร้างรายได้เพิ่มให้ชุมชน นอกจากนี้ ยังตรวจเยี่ยมสาขาและติดตามการดำเนินงานในพื้นที่จังหวัดพังงาและกระบี่ในช่วงไตรมาสสุดท้ายของปีบัญชี 2567    นายฉัตรชัย ศิริไล ผู้จัดการธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ลงพื้นที่เยี่ยมชมการดำเนินงานของเกษตรกรลูกค้า ธ.ก.ส. จังหวัดพังงา ได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวบ้านท่าเขา เกาะยาวน้อย ต้นแบบชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตร (BAAC Agro-Tourism) ดำเนินงานจากการรวมกลุ่มของชาวประมงพื้นบ้านตั้งกลุ่มนำภูมิปัญญาท้องถิ่นสร้างกิจกรรมให้นักท่องเที่ยวได้เรียนรู้และการทำผ้าบาติกที่ใช้ผ้าทอจากเส้นใยธรรมชาติมีเนื้อบางและนุ่ม เช่น ผ้ามัสลิน ผ้าป่าน ผ้าฝ้าย ที่มีลวดลายเป็นเอกลักษณ์ขึ้นชื่อและไม่เหมือนใครอย่างลายนกเงือก ซึ่งเป็นหนึ่งในนกสัญลักษณ์ที่อาศัยอยู่บนเกาะและถือเป็นมนต์เสน่ห์ของผ้าบาติกที่นี่ โดยนำมาทำเป็นสินค้าจัดจำหน่ายได้ทั้งประเภท เสื้อ ผ้าพันคอ ห

อาชีพการทำผ้าบาติกและผ้ามัดย้อม เป็นหนึ่งในภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ที่สะท้อนอัตลักษณ์ท้องถิ่นของจังหวัดสุราษฎธานีได้เป็นอย่างดี มีการพัฒนาต่อยอดจนกลายเป็นผลิตภัณฑ์ของที่ระลึก ที่ได้รับความนิยมในกลุ่มนักท่องเที่ยวคนไทยและต่างชาติ ผลิตภัณฑ์ผ้าบาติกช่วยสร้างอาชีพและรายได้ให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ทำให้ชุมชนเกิดความเข้มแข็ง พึ่งพาตนเองได้   แต่กระบวนการผลิตผ้าบาติกมีการใช้ทั้งสารเคมีที่ใช้เป็นสารกั้นสีและใช้ในการระบายสี ต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ทำให้ต้นทุนผลิตมีราคาสูง สารกั้นสีเป็นองค์ประกอบหลักสำคัญของการผลิตผ้าบาติก สารกั้นสีที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันคือ น้ำเทียน ซึ่งได้มาจากการผสมของพาราฟินและขี้ผึ้ง เป็นองค์ประกอบหลัก สารกั้นสีที่ได้จากเทียนต้องใช้ความร้อนในการทำละลายก่อนที่จะนำไปใช้ จากงานวิจัยพบว่า เทียนและเทียนหอม ที่ทำขึ้นจากพาราฟินหรือขี้ผึ้งที่เป็นผลพลอยได้จากการกลั่นน้ำมันปิโตรเลียมนั้น มีสารที่ก่ออันตรายกับมนุษย์ได้ ในการใช้น้ำเทียนเป็นสารกั้นสี ต้องใช้น้ำสะอาดปริมาณมากในการซักล้าง อีกทั้งต้องผ่านกระบวนการต้มเพื่อขจัดเทียนออก ซึ่งจะมีคราบไขมันลอยจับผิวน้ำ และมีกลิ่นเ

คุณสุภร พรมจิตร์ หรือ พี่สุ เล่าให้เราฟังว่า ชุมชนชาวบ้านโต๊ะเมืองเป็นหมู่บ้านขนาดเล็ก มีประกอบอาชีพทางการเกษตรคือการทำสวนยางพาราเป็นอาชีพหลัก เมื่อประมาณ 20 ปีที่แล้ว ภาวะเศรษฐกิจไม่ดีราคายางพาราตกต่ำ และได้มีการร่วมกันหาแนวทางตอนนั้นมีสมาชิกในกลุ่มคนหนึ่งเห็นการทำผ้าบาติกจากที่อื่น จึงเกิดความสนใจและกลับมาพูดคุยกันของสมาชิกว่ามีความสนใจและความต้องการที่จะดำเนินการในการทำผ้าบาติกเพื่อพัฒนาอาชีพนอกจากการทำสวนยางซึ่งยังมีเวลาในช่วงบ่ายที่จะสามารถหาอาชีพเสริมได้ โดย กศน.อำเภอกันตังได้จัดหาบุคลากรเพื่อมาสอนการทำผ้าบาติกให้กับกลุ่มเป็นครั้งแรกเมื่อปี 2546 ในขณะนั้นกลุ่มมีสมาชิกทั้งหมด 15 คน ได้เกิดการเรียนรู้ และนำมาผสมผสานด้านภูมิปัญญาของชาวบ้านในการประดิษฐ์ผ้าบาติก จนมีการรวมกลุ่มที่เข้มแข็ง และจดทะเบียนวิสาหกิจชุมชนที่ดำเนินกิจกรรมมาจนถึงปัจจุบันและมีการพัฒนาตนเองมาอย่างต่อเนื่อง “บาติกบ้านโต๊ะเมือง” มาจาก “โต๊ะ” เป็นคำสรรพนามของผู้อาวุโสของชุมชนมุสลิมทางภาคใต้ หมายถึง “ตา หรือ ปู่” ส่วนคำว่า “เมือง” เป็นชื่อบุคคลผู้เป็นต้นบรรพบุรุษของหมู่บ้าน โต๊ะเมือง “บาติก” เป็นชื่อผ้าขาวที่นำมาเขีย

สำนักงาน กศน.จังหวัดสตูล ส่งเสริมให้ประชาชนสร้างอาชีพและรายได้จากสิ่งที่มีอยู่ในท้องถิ่น โดยถ่ายทอดทักษะความรู้ ตลอดจนภูมิปัญญาชาวบ้าน และวัสดุอุปกรณ์ที่มีอยู่ในท้องถิ่น มาแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มในรูปแบบต่างๆ  หนึ่งในความสำเร็จที่ภาคภูมิใจของ กศน.อำเภอละงู คือ การส่งต่อภูมิปัญญาการทำลวดลายผ้าบาติก เอกลักษณ์ประจำถิ่น ร่วมสร้างเส้นทางอาชีพยั่งยืนให้กับปันหยาบาติก อำเภอละงู จนกลายเป็นสินค้าโอท็อปที่มีชื่อเสียงและเป็นความภาคภูมิใจของจังหวัดสตูล กศน. ร่วมแก้วิกฤต พื้นที่ชุมชนบ้านปากละงู หมู่บ้านริมทะเล เรียกกันติดปากว่า บ้านหนองปันหยา มีความหลากหลายทางเชื้อชาติและศาสนา ทั้งไทยพุทธ มุสลิม คนไทยเชื้อสายจีน คริสเตียน ชุมชนแห่งนี้มีความหลากหลายทางด้านวัฒนธรรม เสื้อผ้าการแต่งกาย ชาวบ้านส่วนใหญ่นิยมนุ่งผ้าปาเต๊ะ-บาติก ชุมชนแห่งนี้มีรายได้หลักจากอาชีพการทำประมง แต่มักขาดแคลนรายได้ในช่วงฤดูมรสุมเพราะไม่สามารถออกเรือหาปลาได้ กศน.อำเภอละงูได้สำรวจข้อมูลชุมชนและเจอปัญหาดังกล่าว จึงได้สนับสนุนให้ชาวบ้านรวมกลุ่มกันเพื่อสร้างอาชีพเสริม ช่วงปี 2545 ชาวบ้านกลุ่มเล็กๆ ประมาณ 10 คน มีความสนใจเรียนรู้อาชีพการท

ปลายปากกาเขียนเทียน จันติ้ง (Canting หรือ Tjanting) จุ่มน้ำเทียน เขียนลวดลายอันละเอียดประณีตลงบนผืนผ้า เกิดเป็น ผ้าบาติก ลวดลายงดงามทรงคุณค่าที่บ่งบอกถึงศาสนา วัฒนธรรม ภูมิปัญญา และวิถีชีวิตความเป็นอยู่ ฯลฯ ของศิลปินผู้สร้างสรรค์ผลงาน การทำผ้าบาติกในระยะแรกนิยมทำกันเฉพาะในหมู่ชนชั้นสูง หรือทำเฉพาะในราชสำนัก แต่ก็มีผู้ให้ความเห็นขัดแย้งว่า“น่าจะเป็นศิลปะพื้นบ้านที่ใช้กันเป็นสามัญทั่วไป” แต่กระนั้นก็ยังไม่มีผู้ใดสามารถระบุถึงที่มาที่ไปของแหล่งกำเนิดของผ้าบาติกที่แท้จริงได้ โดยนักวิชาการส่วนใหญ่คาดว่า ผ้าบาติกเกิดขึ้นในแถบกลุ่มประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่สำคัญ ลวดลายที่ปรากฏอยู่บนผืนผ้าสามารถสื่อความหมายถึงสถานะและตำแหน่งของผู้ที่สวมใส่ได้ จึงมีการกำหนดให้ ลวดลาย Udan liris เป็นลวดลายที่สงวนไว้สำหรับพระมหากษัตริย์หรือเชื้อพระวงศ์เท่านั้น ขณะที่ลวดลาย Udan liris มีลักษณะของความอุดมสมบูรณ์ ความหวัง ความเจริญรุ่งเรือง ความกล้าหาญ และความมุ่งมั่นที่จะปกครองประเทศชาติ ซึ่งสิ่งสำคัญที่สุดคือ “ประชาชนธรรมดาไม่สามารถสวมใส่ลวดลายนี้ได้” ที่กล่าวมานี้เป็นเพราะ หอศิลป์ บ้านจิมทอมป์สัน กำลังจัดนิ