สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ไม่เพียงทรงเป็นสัญลักษณ์แห่งความงามสง่าเท่านั้น แต่ทรงเป็น แม่แห่งแผ่นดิน ผู้ทรงเพียบพร้อมด้วยพระอุปนิสัยอ่อนโยน นุ่มนวล และพระเมตตาอันมิเสื่อมคลาย ทรงอุทิศพระวรกายเพื่อดูแลพสกนิกรในทุกมิติ ตั้งแต่การศึกษา สาธารณสุข การพัฒนาอาชีพในชนบท ไปจนถึงการอนุรักษ์ธรรมชาติและศิลปวัฒนธรรม ทรงเป็นแบบอย่างอันงดงามของกุลสตรีไทยในการทำหน้าที่ภรรยาและแม่
อย่างไรก็ตาม หนึ่งในพระราชจริยวัตรอันงดงามที่แสดงถึงความห่วงใยอย่างลึกซึ้ง คือ การดูแลโภชนาการ ซึ่งเป็นรากฐานของการมีสุขภาพดี โดยเฉพาะในฐานะพระมารดาของพระราชโอรสและพระราชธิดา
เมนูทรงคิด กับความรักที่ปรุงแต่งตามหลักโภชนาการ
แม้จะมีพระอภิบาลคอยดูแลอย่างใกล้ชิด แต่สมเด็จพระพันปีหลวงยังทรงควบคุมและกำกับดูแลเรื่องอาหารของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอและสมเด็จพระเจ้าลูกเธอทั้ง 4 พระองค์ด้วยพระองค์เอง โดยทรงเน้นย้ำให้เสวยอาหารที่ถูกหลัก “โภชนาการ” เหมาะสมตามระยะพระชนมายุอย่างเคร่งครัด
ความรักของพระองค์ถูกถ่ายทอดออกมาเป็นเมนูอาหารที่ทรงคิดขึ้นเอง เพื่อให้มีคุณค่าครบถ้วนและเป็นที่โปรดปรานของพระโอรสธิดา ดังนี้
ผัดเล่าปี่
เป็นการซ่อนคุณค่าทางโภชนาการที่สูงไว้ในรสชาติที่อร่อย โดยมีเส้นหมี่ทอดกรอบช่วยเพิ่มความน่าสนใจ เพราะเมนูนี้จะอุดมด้วย ธาตุเหล็ก และ วิตามินเอ (จากตับและเซ่งจี๊) ช่วยป้องกันภาวะโลหิตจาง บำรุงสายตา และเสริมสร้างความแข็งแรงของร่างกาย

ไข่พระจันทร์
การทอดไข่ดาวแล้ววางข้าวทับแล้วพลิกกลับ ทำให้เกิดภาพ “พระจันทร์อยู่กลางข้าว” เป็นการสร้างความสวยงามน่าสนใจ ให้การเสวยมีความสุขและเต็มไปด้วยจินตนาการ เป็นเมนูที่ช่วยเพิ่มคุณค่าอาหารด้วย ไข่ ซึ่งมีโปรตีน สารอาหารครบถ้วน และจำเป็นต่อช่วงวัยเจริญเติบโต

เมนูเรียบง่ายเหล่านี้สะท้อนถึงพระอัจฉริยภาพในการประยุกต์อาหารให้เข้ากับหลักโภชนาการ เพื่อให้พระโอรสธิดาทุกพระองค์มีพลานามัยที่สมบูรณ์ เป็นการใส่ใจในรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ที่ยิ่งใหญ่ในความรู้สึกของพระมารดา
การทรงห่วงใยเหนือกว่าตำรับ คือ ความปลอดภัยของอาหาร
พระราชจริยวัตรของสมเด็จพระพันปีหลวงไม่ได้หยุดอยู่แค่การปรุงอาหารที่อร่อยและมีประโยชน์ แต่ยังทรงขยายความห่วงใยไปถึง “ความปลอดภัยของอาหาร” ของพสกนิกรทั่วประเทศด้วย
ทรงตระหนักถึงภัยเงียบจากสารเคมี : ทรงมีพระราชปรารภอยู่เนืองๆ ถึงการใช้สารเคมีที่มีพิษภัยจำนวนมาก เช่น ยาปราบศัตรูพืช ยาฆ่าแมลง และสารเคมีที่ใช้ถนอมอาหาร ซึ่งเป็นอันตรายต่อผู้บริโภคและเป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาว จึงมีพระราชประสงค์ให้ลดการใช้สารเคมีอันตรายเหล่านี้ และให้เผยแพร่ความรู้แก่ประชาชนถึงวิธีการตรวจสอบและรับมือเมื่อบริโภคอาหารที่ปนเปื้อน
ทรงขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ
เมื่อมีเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับอันตรายจากสารอาหารหรือโรคระบาด เช่น โรควัวบ้า หรือโรคแอนแทรกซ์ ทรงมีพระราชเสาวนีย์ให้สอบถามจาก สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี เมื่อครั้งยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี ผู้ทรงรอบรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่แม่นยำและแน่ชัดที่สุด
ความพิถีพิถันของห้องเครื่อง
เพื่อความปลอดภัยสูงสุด ห้องเครื่องในพระตำหนักจึงมีกระบวนการทำความสะอาดผักผลไม้ที่พิถีพิถันอย่างยิ่ง โดยต้องผ่านขั้นตอนการล้างในน้ำสะอาด แช่ในโซดาไบคาร์บอเนต 5% ล้างด้วยน้ำเปล่า จากนั้นแช่ ด่างทับทิม อีกประมาณ 5 นาที แล้วจึงล้างน้ำสะอาดเป็นขั้นตอนสุดท้าย
พระราชจริยวัตรเหล่านี้ตอกย้ำว่า ความเป็น “แม่แห่งแผ่นดิน” ของสมเด็จพระพันปีหลวงนั้น ลึกซึ้ง เกินกว่าแค่การปฏิบัติพระราชภารกิจ แต่ยังสอดแทรกอยู่ในรายละเอียดของการใช้ชีวิตและการดูแลสุขภาพของทุกคน เป็นแบบอย่างที่ทรงสอนให้เราใส่ใจในอาหาร ซึ่งเป็นทั้งความรักและรากฐานของชีวิตที่ยั่งยืน
ที่มา
หนังสือ “กินตามแม่” ซึ่งจัดพิมพ์ครั้งแรก โดยกระทรวงสาธารณสุข เมื่อปี พ.ศ. 2546 สามารถอ่านได้ที่ https://www.mebmarket.com/ebook-16570
